Bài phát biểu ‘ngoài mềm trong cứng’ của Ngoại trưởng Mỹ với châu Âu

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 14/2 phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich ở Đức, khẳng định Washington “muốn một châu Âu mạnh mẽ, tin rằng nơi này phải tồn tại”, đồng thời tuyên bố “Mỹ và châu Âu thuộc về nhau”.

Phát biểu của ông Rubio được nhận định là trái ngược hoàn toàn với tuyên bố của Phó tổng thống Mỹ JD Vance tại Hội nghị An ninh Munich một năm trước, khi ông chỉ trích các chính sách của châu Âu về vấn đề nhập cư và tự do ngôn luận, khiến các đồng minh bị sốc.

Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ hai lần nhận được tràng vỗ tay khi ông nhắc đến lịch sử chung giữa châu Âu và Mỹ. Ông nhấn mạnh Mỹ là “đứa con” của châu Âu và số phận của hai lục địa “gắn kết với nhau”.

Ngoại trưởng Rubio nói rằng Mỹ và châu Âu “đã cùng đổ máu và hy sinh, kề vai sát cánh trên các chiến trường từ Kapyong (Hàn Quốc) đến Kandahar (Afghanistan)” – một sự tương phản với những phát ngôn chê trách của ông Trump về quân đội các nước đồng minh NATO tại Afghanistan từng gây ra làn sóng phẫn nộ.

“Hôm nay tôi có mặt tại đây để khẳng định rõ rằng nước Mỹ đang vạch ra con đường cho một thế kỷ thịnh vượng mới. Và một lần nữa, chúng tôi mong muốn cùng thực hiện điều đó với các bạn, những đồng minh trân quý và những người bạn lâu đời nhất của chúng tôi”, ông Rubio nhấn mạnh.

Bài phát biểu ‘ngoài mềm trong cứng’ của Ngoại trưởng Mỹ với EU

Giới phân tích đánh giá ông Rubio đang cố gắng hàn gắn quan hệ với châu Âu bằng giọng điệu mềm mỏng hơn. Nhưng thực tế, Mỹ không thay đổi lập trường cơ bản.

Ông cố gắng định hướng châu Âu theo thế giới quan của ông Trump, khi cho rằng cả châu Âu và Mỹ đều đã mắc chung những sai lầm, trong đó có việc nhượng bộ “giáo phái khí hậu”. Đây là thuật ngữ mà phe bảo thủ dùng để mỉa mai những nhà hoạt động môi trường, các chính trị gia cánh tả và những người ủng hộ các chính sách chống biến đổi khí hậu khắt khe.

Ngoại trưởng Mỹ ngầm chỉ trích việc châu Âu đã nới lỏng chính sách nhập cư. Theo ông, “giành lại kiểm soát biên giới quốc gia” không phải là biểu hiện của sự bài ngoại hay thù ghét. “Đó là hành động cơ bản của chủ quyền quốc gia. Nếu nhà nước không siết kiểm soát nhập cư, đó không chỉ là sự chối bỏ một trong những nghĩa vụ cơ bản nhất đối với người dân, mà còn là mối đe dọa cấp bách đối với kết cấu xã hội và sự tồn vong của chính nền văn minh chúng ta”.

Ông nhận định rằng trong quá trình tái thiết trật tự toàn cầu, không nhất thiết phải xóa bỏ các thể chế như Liên Hợp Quốc mà cần cải tổ và xây dựng lại chúng. Ông còn lập luận rằng chính ông Trump, chứ không phải Liên Hợp Quốc, mới là người đang giải quyết các cuộc khủng hoảng tại Gaza và Ukraine.

“Trong một thế giới hoàn hảo, tất cả những vấn đề này và hơn thế nữa sẽ được giải quyết bởi các nhà ngoại giao và những bản nghị quyết với lời lẽ đanh thép. Nhưng chúng ta không sống trong một thế giới hoàn hảo. Chúng ta không thể tiếp tục để cho những kẻ đang ngang nhiên công khai đe dọa công dân chúng ta và gây nguy hiểm cho sự ổn định toàn cầu được lấy những khái niệm trừu tượng của luật pháp quốc tế làm bình phong che chắn, trong khi chính họ lại thường xuyên chà đạp lên chúng. Đây là con đường mà Tổng thống Trump và nước Mỹ đã dấn bước. Và đó cũng là con đường mà chúng tôi kêu gọi các bạn tại châu Âu hãy cùng đồng hành”, ông nói.

“Trong suốt bài phát biểu, Ngoại trưởng Rubio hết lời ca ngợi lịch sử châu Âu, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi liệu châu Âu có đủ khả năng tham gia vào công cuộc tái thiết thế giới của Mỹ hay không”, biên tập viên của Guardian Patrick Wintour nhận xét.

Ông Rubio gửi lời cảnh báo từ chính quyền Trump đến châu Âu rằng Mỹ sẽ một mình làm việc này trừ khi châu Âu gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình và chia sẻ các giá trị giống như Mỹ.

“Dưới thời Tổng thống Trump, nước Mỹ sẽ một lần nữa gánh vác sứ mệnh đổi mới và tái thiết, được dẫn dắt bởi tầm nhìn về một tương lai đầy tự hào, tự chủ và tràn đầy sức sống như chính quá khứ của nền văn minh chúng ta. Và mặc dù đã sẵn sàng đơn độc thực hiện sứ mệnh này nếu cần thiết, chúng tôi vẫn ưu tiên và kỳ vọng được sát cánh cùng các bạn, những người bạn của chúng tôi tại châu Âu”, Ngoại trưởng Rubio nói.

“Chúng tôi muốn có những đồng minh đủ khả năng tự vệ, để không một thế lực thù địch nào dám thử thách sức mạnh tập thể của chúng ta”, ông nói thêm. “Bởi lẽ, nước Mỹ không hề có hứng thú đóng vai người quản gia nhã nhặn và an phận trông coi quá trình suy tàn của phương Tây. Chúng tôi không tìm cách chia rẽ, mà muốn tiếp thêm sinh khí cho một tình hữu nghị lâu đời”.

Tổng thống Trump thường xuyên chỉ trích châu Âu quá phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh, và yêu cầu các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng.

Nick Paton Walsh, trưởng ban mảng tin tức an ninh quốc tế của CNN, nhận định thông điệp mà Ngoại trưởng Rubio gửi tới châu Âu chính là: “Thay đổi hoặc bị bỏ rơi”.

“Bài phát biểu thực chất là một quả tạ thép, dù được bao bọc bên ngoài bằng sôcôla và cảm xúc ấm áp dễ chịu”, Walsh nói.

Các quan chức châu Âu nhìn chung hoan nghênh giọng điệu mềm mỏng hơn của ông Rubio nhưng vẫn giữ tâm lý thận trọng.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng bài phát biểu này “mang tính trấn an” nhưng lưu ý “trong chính quyền Mỹ, một số người có giọng điệu cứng rắn hơn về những chủ đề này”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cảnh báo “chúng ta không nên đắm mình trong sự chủ quan ấm áp”. Ông nói Anh phải thiết lập lại các mối quan hệ chặt chẽ hơn với châu Âu để giúp lục địa này “tự đứng vững trên đôi chân của mình” trong vấn đề phòng thủ, đồng thời cho rằng cần đầu tư để giúp “chuyển đổi từ sự phụ thuộc quá mức sang phụ thuộc lẫn nhau”.

Hanno Pevkur, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia, nhận xét câu nói Mỹ là “đứa con của châu Âu” là “tuyên bố khá táo bạo”.

“Đó là một bài phát biểu tốt, cần thiết cho ngày hôm nay, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta có thể kê cao gối ngủ ngay bây giờ”, ông nói. “Vì vậy, vẫn còn rất nhiều việc phải làm”.

Ông Rubio không nhắc đến Greenland. Sau khi quan hệ giữa Washington và châu Âu tháng trước leo thang căng thẳng bởi tham vọng của ông Trump xoay quanh việc kiểm soát hòn đảo, Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận an ninh Bắc Cực.

Ngoại trưởng Mỹ ngày 13/2 đã đối thoại với các lãnh đạo Đan Mạch và Greenland ở Munich. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhận xét cuộc họp mang tính xây dựng.

Tuy nhiên, bà Frederiksen ngày 14/2 cho rằng mặc dù tranh chấp đã hạ nhiệt, Đan Mạch vẫn luôn cảnh giác. Khi được hỏi liệu cuộc khủng hoảng đã kết thúc chưa, bà trả lời: “Không, tiếc là chưa. Tôi nghĩ mong muốn từ Tổng thống Mỹ vẫn y nguyên như vậy. Ông ấy rất nghiêm túc về chủ đề này”.

Hồng Hạnh (Theo AP, CNN, The Times)