Ngựa 1 sừng có thật không?

Hình ảnh những chú ngựa trắng muốt với chiếc sừng xoắn ốc kiêu hãnh trên trán từ lâu đã trở thành biểu tượng kinh điển trong các câu chuyện thần thoại và phim ảnh giả tưởng. Từ những tác phẩm văn học kinh điển đến các bộ phim hoạt hình hiện đại, kỳ lân (unicorn) luôn xuất hiện với vẻ đẹp thuần khiết và những quyền năng kỳ diệu. Tuy nhiên, một câu hỏi đã tồn tại hàng thế kỷ qua vẫn khiến nhiều người tò mò là liệu trong lịch sử tiến hóa của Trái Đất, sinh vật này có thực sự tồn tại bằng xương bằng thịt hay không.

Nếu xét theo tiêu chuẩn của những bộ phim Disney về một loài ngựa có cánh hay phát ra ánh sáng cầu vồng, câu trả lời chắc chắn là không. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ khảo cổ học và sinh học tiến hóa, sự thật lại thú vị và mang tính “trần trụi” hơn rất nhiều. Các nhà khoa học đã tìm thấy những bằng chứng cho thấy niềm tin vào ngựa một sừng không hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng thuần túy, mà có thể bắt nguồn từ việc quan sát các loài sinh vật có thật nhưng bị thêu dệt qua thời gian.

Nguyên mẫu ngựa 1 sừng trong lịch sử

Một trong những ứng cử viên sáng giá nhất cho nguyên mẫu của ngựa một sừng chính là loài Elasmotherium sibiricum, hay còn gọi là “Kỳ lân Siberia”. Đây là một loài tê giác khổng lồ đã tuyệt chủng, từng sinh sống rộng rãi trên khắp vùng Á-Âu. Khác với những loài tê giác hiện đại thường có hai sừng nhỏ, Elasmotherium sở hữu một chiếc sừng duy nhất cực kỳ to lớn và dài ngay giữa trán.

Các nghiên cứu khảo cổ học công bố vào những năm gần đây đã làm thay đổi hoàn toàn mốc thời gian tuyệt chủng của loài này. Thay vì biến mất từ 350,000 năm trước như những giả định cũ, các bằng chứng mới cho thấy Kỳ lân Siberia có thể đã tồn tại đến tận 29,000 năm trước. Điều này có nghĩa là chúng đã sống cùng thời đại với con người sơ khai. Những người tiền sử khi chứng kiến một sinh vật khổng lồ có sừng dài trên đầu có lẽ đã lưu truyền lại những câu chuyện truyền miệng, qua hàng ngàn năm, hình ảnh con tê giác xù xì đã được “lãng mạn hóa” thành loài ngựa một sừng thanh thoát.

Bên cạnh những hóa thạch trên đất liền, đại dương cũng đóng góp một phần quan trọng vào huyền thoại này thông qua loài cá kỳ lân biển (Narwhal). Đây là một loài cá voi có kích thước trung bình sống ở vùng biển Bắc Cực. Đặc điểm nổi bật nhất của chúng là chiếc răng nanh dài, xoắn ốc đâm xuyên qua môi trên, trông giống hệt như một chiếc sừng dài. Vào thời Trung cổ, các thương nhân phương Bắc thường xuyên lừa bán những chiếc răng nanh của cá kỳ lân biển cho người châu Âu với giá cắt cổ, khẳng định đó là sừng của loài ngựa thần thoại có khả năng giải độc.

Chính sự quý hiếm và giá trị kinh tế của những chiếc “sừng” này đã củng cố niềm tin của giới quý tộc và các nhà khoa học thời bấy giờ về sự tồn tại của một loài thú có sừng quyền năng. Thậm chí, nhiều vị vua đã chi những khoản tiền khổng lồ chỉ để sở hữu một mẩu sừng mà họ tin rằng sẽ bảo vệ mình khỏi bị đầu độc.

Sự thật khoa học

Một khía cạnh khác khiến huyền thoại về ngựa một sừng trở nên bền bỉ chính là những sai lệch trong quan sát động vật học thời cổ đại. Aristotle và Pliny Lão thành, những học giả vĩ đại của thời kỳ cổ đại, từng mô tả về những loài thú một sừng ở Ấn Độ. Ngày nay, các nhà nghiên cứu tin rằng họ thực chất đang mô tả loài tê giác Ấn Độ.

Do khoảng cách địa lý và sự hạn chế trong giao thông, những mô tả về một loài thú “có chân như voi, đuôi như lợn rừng và một chiếc sừng đen giữa trán” đã bị nhào nặn lại qua các bản dịch, dần dần biến hình thành loài ngựa một sừng xinh đẹp trong tâm trí người phương Tây.

Về mặt sinh học hiện đại, các nhà khoa học khẳng định rằng một loài động vật thuộc họ Ngựa (Equidae) phát triển sừng là điều rất khó xảy ra về mặt di truyền. Sừng thường là đặc điểm của các loài động vật nhai lại như bò hoặc linh dương, trong khi ngựa thuộc bộ Guốc lẻ. Việc một loài ngựa tự nhiên mọc sừng đòi hỏi một sự đột biến cấu trúc xương cực kỳ phức tạp và không mang lại lợi thế tiến hóa rõ rệt cho chúng trong môi trường sống đồng cỏ.

Dù khoa học đã đưa ra những lời giải thích thỏa đáng, sức hút của kỳ lân vẫn không hề thuyên giảm. Nó đã chuyển mình từ một đối tượng nghiên cứu sinh học sang một biểu tượng văn hóa và tinh thần. Trong tâm lý học, ngựa một sừng đại diện cho sự thuần khiết, những điều không thể chinh phục và khao khát về những giá trị tốt đẹp của con người. Trong giới kinh doanh hiện đại, thuật ngữ “Unicorn” còn được dùng để chỉ các công ty khởi nghiệp có định giá trên 1 tỷ USD, ám chỉ sự quý hiếm và thành công vang dội.

Tổng kết lại, ngựa một sừng theo đúng nghĩa đen trong truyện cổ tích là không có thật. Tuy nhiên, “hồn cốt” của chúng lại được xây dựng từ những mảnh ghép thực tế của lịch sử tự nhiên. Đó là sự kết hợp giữa hình ảnh uy dũng của loài tê giác cổ đại, chiếc răng nanh kỳ diệu của sinh vật biển sâu và trí tưởng tượng phong phú của con người. Việc đi tìm lời giải cho câu hỏi “Ngựa một sừng có thật không” không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về các loài động vật đã tuyệt chủng mà còn cho thấy cách con người luôn khao khát tìm kiếm sự kỳ diệu trong thế giới tự nhiên xung quanh mình.