Tết đến, trong không gian mỗi gia đình Việt, nén hương thơm và chút vàng mã là biểu tượng của lòng thành kính với tổ tiên. Phong tục này đã ăn sâu vào đời sống văn hóa, trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học môi trường và sức khỏe cộng đồng, việc thắp hương, đốt vàng mã nếu thực hiện trong không gian kín, thiếu thông thoáng có thể làm gia tăng một số yếu tố bất lợi cho sức khỏe.
Thắp hương, đốt vàng mã là một trong những phong tục ý nghĩa của người Việt, song cũng có thể gây ra tác hại đối với sức khỏe con người và môi trường (Ảnh minh họa: Nguyễn Hà Nam).
Khói hương không chỉ là “mùi Tết”
Theo TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng khoa Châm cứu – Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – cơ sở 3, khói sinh ra từ việc đốt hương và vàng mã không đơn thuần là mùi quen thuộc trong ngày lễ. Quá trình đốt các vật liệu hữu cơ có thể tạo ra bụi mịn kích thước nhỏ (PM2.5) cùng một số khí và hợp chất dễ bay hơi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các nguồn đốt trong nhà như đốt hương và các vật liệu hữu cơ có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn và các chất gây kích ứng trong không khí, đặc biệt khi môi trường kém thông gió.
Khi tích tụ trong không gian sinh hoạt, những yếu tố này có thể gây kích ứng nhẹ đường hô hấp, dẫn đến cảm giác cay mắt, rát họng, ho hoặc khó chịu thoáng qua. Phần lớn các biểu hiện ở mức độ nhẹ và có xu hướng cải thiện khi môi trường không khí được thông thoáng trở lại, nhưng có thể rõ rệt hơn nếu tiếp xúc kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần.
Ngoài ra, không phải ai cũng chịu tác động như nhau trước tình trạng ô nhiễm không khí trong nhà. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người đang có bệnh lý mạn tính về hô hấp hoặc tim mạch được xem là nhóm nhạy cảm hơn.
Ở các nhóm này, triệu chứng khó chịu có thể xuất hiện sớm hơn và thời gian hồi phục chậm hơn, nhất là khi việc đốt hương, vàng mã diễn ra trong không gian kín, ít lưu thông khí.
Thực tế sinh hoạt cho thấy, việc thắp nhiều nén hương cùng lúc hoặc đốt vàng mã với số lượng lớn trong nhà có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn và chất gây kích ứng trong không khí. Các triệu chứng như viêm mũi họng, ho, kích ứng mắt, cảm giác khó thở có thể xuất hiện hoặc tái phát ở người có bệnh nền.
Trong một số trường hợp, chất lượng không khí trong nhà kém có thể khiến việc kiểm soát các triệu chứng hô hấp, tim mạch trở nên khó khăn hơn.
Giữ phong tục theo cách an toàn hơn
Theo bác sĩ Oanh, việc giữ gìn phong tục truyền thống hoàn toàn có thể song hành với bảo vệ sức khỏe nếu thực hành tiết chế.
Trước hết, thắp hương nên mang ý nghĩa tượng trưng, tránh thắp quá nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì liên tục trong thời gian dài. Hoạt động đốt vàng mã nên thực hiện ở nơi thông thoáng, ưu tiên ngoài trời hoặc khu vực có lưu thông không khí tốt. Trong nhà, cần mở cửa để khói nhanh chóng khuếch tán, giảm thời gian tiếp xúc.
Bên cạnh đó, nên lựa chọn các loại hương có nguồn gốc rõ ràng, có thành phần từ thảo mộc tự nhiên, ít khói và mùi dịu. Những loại hương có mùi quá nồng hoặc tạo nhiều khói khi đốt dễ gây cảm giác khó chịu, đặc biệt trong gia đình có người nhạy cảm về hô hấp.
Bác sĩ Oanh nhấn mạnh, giữ gìn nét đẹp tâm linh là một phần quan trọng của đời sống văn hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, việc thực hành phong tục cần được cân nhắc hài hòa với yếu tố môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Thắp hương, đốt vàng mã một cách chừng mực, trong không gian thông thoáng và có lựa chọn phù hợp không làm giảm đi ý nghĩa tinh thần của ngày Tết. Ngược lại, đó còn là cách gìn giữ truyền thống theo hướng văn minh, an toàn và bền vững cho mỗi gia đình.
Nguồn: https://dantri.com.vn/suc-khoe/chuyen-gia-canh-bao-mui-tet-co-the-gay-ganh-nang-cho-phoi-20260215113956468.htm
