Tuy nhiên, để không chỉ “trụ vững” mà còn bứt phá, chúng ta cần một cuộc tái cấu trúc mạnh mẽ từ tư duy không gian phát triển đến các trụ cột tăng trưởng mới.
Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, Giáo sư Nguyễn Đức Khương – Giám đốc Điều hành Trường EMLV Business School Pháp, Chủ tịch Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) – đã có những phân tích thẳng thắn về bức tranh kinh tế hiện tại.
Ông nhấn mạnh, chúng ta đang có đà và thời điểm hết sức thuận lợi để sắp xếp lại đội hình, từ việc sáp nhập địa phương để mở rộng không gian phát triển, cho đến việc xác định các ngành kinh tế trọng điểm và hạ tầng chiến lược để tạo bệ phóng cho giai đoạn 2026-2035.
– Về tổng thể, kinh tế Việt Nam đang vận động trong bối cảnh chung nhiều biến động. Năng lực chống chịu khá tốt trước những cú sốc bất ngờ, đồng thời cũng từng bước thích ứng với các biến động đã có thể dự báo. Cộng đồng doanh nghiệp linh hoạt hơn và chủ động hơn trong tìm kiếm và khai thác những thị trường tiềm năng mà trước đây chưa được chú ý đúng mức.
Một yếu tố tích cực khác cần nhấn mạnh là việc doanh nghiệp Việt Nam đã ý thức chuyển mình sang các mô hình sản xuất – kinh doanh mới, hướng tới chuỗi sản xuất xanh, có trách nhiệm và bền vững hơn. Từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất cho đến chất lượng sản phẩm đầu ra, các doanh nghiệp đã bắt đầu chú trọng nhiều hơn tới yếu tố môi trường và tiêu chuẩn quốc tế, nhất là khi họ muốn vào những thị trường khó tính ở Châu Âu.
Thách thức lớn trước mắt là phải tăng được giá trị gia tăng của sản xuất nội địa. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro từ các rào cản thuế quan mà còn giảm tình trạng chỉ đóng vai trò cung cấp lao động giá rẻ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Rõ ràng, các doanh nghiệp sẽ phải có những quyết sách lớn về lựa chọn công nghệ, tổ chức chuỗi sản xuất, tiếp cận thị trường, đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực để hiệu quả hơn và cạnh tranh tốt hơn trong dài hạn.
– Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính và sáp nhập địa phương là cơ hội để “quy hoạch” lại không gian phát triển kinh tế – xã hội quốc gia, và mỗi địa phương. Kỳ vọng lớn nằm ở quy hoạch không gian phát triển với tầm nhìn xa, định vị được bản sắc, và hình thành các liên kết vùng, và tăng cộng hưởng giữa các địa phương. Năng lực cập nhật và thực thi quy hoạch trong thực tiễn cũng phải ở mức độ rất cao.
Trong quá trình tái cấu trúc, mỗi địa phương buộc phải rà soát lại các ngành kinh tế, làm rõ đâu là lĩnh vực ưu tiên và liệu các ngành này có phù hợp với chiến lược quốc gia hay không. Quan trọng hơn, các ưu tiên đó phải kết nối và bổ trợ lẫn nhau, tạo thành một hệ sinh thái phát triển tuần hoàn, bền vững, giúp gia tăng giá trị nội địa.
Việc thiếu tầm nhìn liên kết này sẽ khiến các ngành, như khu công nghiệp, phát triển rời rạc, không tạo ra sức mạnh tổng lực và dễ bị tổn thương trước biến động địa chính trị hoặc sự dịch chuyển của các tập đoàn lớn, cả trong và ngoài nước).
Ví dụ, những khu công nghiệp chuyên sâu như ở Bắc Ninh hay Đà Nẵng phải được gắn kết với các ngành khác của địa phương như công nghiệp phụ trợ và nông nghiệp công nghệ cao thì cơ hội phát triển bền vững (cả về kinh tế và xã hội), và duy trì tăng trưởng lâu dài mới cao.
Nghị quyết 57 và tinh thần đột phá của nó mở ra vận hội mới khi nhấn mạnh yêu cầu tổ chức lại mô hình tăng trưởng và thúc đẩy hiệu quả sử dụng nguồn lực địa phương. Kết hợp với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân thì sẽ tạo điều kiện hình thành các “cây cầu” kết nối giữa chính sách, khoa học – công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp.
Đây là nền tảng quan trọng giúp các địa phương xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, thúc đẩy thương mại hóa công nghệ, gia tăng giá trị sản xuất trong nước, và tạo ra những trụ cột tăng trưởng mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước.
Trước hết, chúng ta vẫn cần phát huy cao độ đòn bẩy đang giúp kinh tế Việt Nam tăng trưởng, với sự tập trung nhiều hơn vào chất lượng và bền vững. Thúc đẩy đầu tư công để hoàn thiện hạ tầng chiến lược (đường bộ, đường sắt, cảng, sân bay), giảm chi phí logistics.
Ví dụ, chi phí logistics của Việt Nam hiện nay chiếm 17% GDP, trong khi chỉ là 8-10% ở các nước phát triển. Duy trì động lực xuất nhập khẩu gắn với nâng cấp công nghệ và năng lực sản xuất nội địa; đa dạng hóa thị trường, nhất là EU (cần chú trọng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và ESG) và châu Phi (thị trường đang tăng trưởng về dân số và nhu cầu). Đồng thời kích thích tiêu dùng và đầu tư trong nước để tạo cầu bền vững cho tăng trưởng.
Tiếp đến là khai phóng nguồn lực theo tinh thần bộ tứ nghị quyết trụ cột thông qua cải cách mạnh mẽ khung pháp lý, nhanh chóng đưa các đạo luật mới vào cuộc sống (ví dụ như luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, luật Trí tuệ nhân tạo, luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025…), chuẩn hóa quy định về dữ liệu và hệ sinh thái dữ liệu, nâng chất lượng thực thi chính sách để vốn, đất đai, dữ liệu và nhân lực luân chuyển hiệu quả trong nền kinh tế.
Cuối cùng, nâng cao năng suất và chất lượng quản trị doanh nghiệp, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo. Ưu tiên hàng đầu ở hạng mục này là tăng tốc và bứt phá trong các khu vực kinh tế mới gồm kinh tế số, dịch vụ tài chính số và kinh tế sinh học/tuần hoàn (tận dụng sinh khối, biến chất thải thành đầu vào xanh). Qua đó mở rộng không gian tăng trưởng, tăng sức chống chịu và tự chủ của nền kinh tế.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/nguy-va-co-trong-bien-dong-toan-cau-cung-co-hoi-thu-lua-kinh-te-viet-nam-20260215133521435.htm
