Bên ly trà xuân cùng Nguyễn Khoa Điềm

“CÁI VAI” CỦA TỜ BÁO ĐƯỢC DÂN THÍCH ĐỌC

Trong tiết trời se lạnh của xứ Huế, trong căn nhà xưa ở Vỹ Dạ, nhà thơ của Đất nước Nguyễn Khoa Điềm, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng ban Tư tưởng – Văn hóa T.Ư, đón tôi với một tách trà ấm. Ông mở đầu câu chuyện bằng mối quan tâm thời sự hôm nay và cũng là điều đã gắn bó suốt đời ông: đời sống báo chí trong thời đại mới. Ông bảo trong thời bùng nổ mạng xã hội, khi “vàng thau lẫn lộn”, người dân không ít lần hoang mang vì tin giả bủa vây thì báo chí chính thống phải giữ lấy vai trò của mình. Đó là sự “chính nhân” của nhà báo, của tờ báo. “Bây chừ rất cần những tờ báo không những chính thống mà còn truyền thống”, nhà thơ nói với giọng rặt chất Huế.

Theo ông, những tờ báo đã có vai trò xã hội lâu nay, được dân tin, dân thích đọc thì càng phải giữ lấy “cái vai” và vị trí của mình. Bởi thời buổi này, từ hàng gian hàng giả cho đến tin giả lan truyền, người dân lắm lúc hoang mang. “Rất cần những nhà báo bằng xương bằng thịt, để nói cho dân biết tình hình thực tế ra sao. Chuyện các nước, chuyện chính trị… Người ta giờ muốn nghe sự thật. Anh phải cho họ một câu chính xác để họ tin”, ông nói.

Chính vì vậy, theo nhà thơ, báo chí chính thống phải phát huy vai trò và trách nhiệm của mình hơn bao giờ hết. Mỗi tòa soạn, mỗi phóng viên phải ý thức được sứ mệnh của mình. “Buông một cái là bất ổn liền”, ông nhấn mạnh. Với nguyên Trưởng ban Tư tưởng – Văn hóa T.Ư, “từ khóa” quan trọng nhất của nghề báo hiện nay là “chính nhân”. “Chính nhân quan trọng lắm. Sứ mệnh nhà báo quan trọng lắm. Quan trọng là bởi anh đứng ở đầu sóng ngọn gió để nói sự thật cho người ta. Người ta cần điều ấy…”, ông nhấn mạnh.

Ông bảo có người ví von nghề báo hôm nay giống như “thợ đụng” – ai cũng có thể nói, ai cũng có thể làm. Tuy nhiên, kiểu “thợ đụng” này rất nguy hiểm, tưởng nhanh nhưng lại gây rối loạn, không biết đâu là sự thật. Chính vì vậy, những người làm báo vừa chính thống vừa có truyền thống, có nghề nghiệp, nghiệp vụ tốt phải giữ được vai trò. Trong câu chuyện, ông nhắc đến niềm vui khi đọc được những bài viết tử tế, những người làm báo lặn lội, dấn thân để phản ánh chân thực đời sống. Ông cười hiền khi nhắc đến việc loạt bài viết về nhà báo – nhà văn Hải Triều (thân sinh ông) của tôi được trao giải nhất giải báo chí cùng tên vào năm 2025. Ông nhận định đó là tác phẩm kỳ công, có nhiều sự đầu tư trong tìm hiểu tư liệu và được thể hiện theo lối báo chí hiện đại, giàu hơi thở đời sống.

BÁO CHÍ LÀ “BỘ ÓC” CỦA NHÂN DÂN

Chia sẻ thêm về sự giao lưu của báo chí, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm nói ông rất vui khi loạt bài viết về Hải Triều có sự góp ý và những suy nghĩ gợi mở của ông. Theo ông, giá trị của giải thưởng báo chí không nằm ở vật chất, mà ở sức hút tinh thần. “Giải báo chí ở Huế nhưng “có người trong Quảng viết ra, người xứ Nghệ viết vào”. Như ngày xưa, cụ Phạm Quỳnh viết 10 ngày ở Huế vậy. Cậu ở Đà Nẵng mà cũng vượt đường ra đây, thế là hiểu rồi”, ông nói vui. Từ câu chuyện đó, ông mở rộng sang vai trò của báo chí, đó là thông tin càng được lan tỏa rộng, giá trị càng lớn. Ông dẫn ví dụ về Nhật ký Đặng Thùy Trâm – một tác phẩm thật sự trở nên sôi động và có sức sống mạnh mẽ nhờ “độ mở”, nhờ sự giao lưu với cộng đồng quốc tế.

“Nghề báo cực kỳ quan trọng trong xã hội hiện đại, dù nhiều người chưa nhìn thấy hết”, ông nói và phân tích thêm: “Bởi báo chí chính là thông tin, là giao lưu, là độ mở. Hiểu biết càng được mở rộng thì càng có lợi cho địa phương, cho tỉnh, cho đất nước. Ở Đà Nẵng chẳng hạn, đọc được những bài tốt về Đà Nẵng thì người ngoài muốn hiểu thêm, mà người trong thành phố cũng hiểu thêm để mà làm cho đúng, cho hay”. Ông đúc kết báo chí không chỉ là “lỗ tai, lỗ miệng” mà còn là “bộ óc của nhân dân”. Vì vậy, người làm báo phải được trau dồi lớn về tư duy. Phẩm chất cao nhất của nhà báo là tinh thần duy lý, đi đến cùng sự thật, dám đương đầu để giữ vai trò “chính nhân”, người thư ký trung thực của cuộc sống. “Vai trò duy lý ấy phải mạnh!”, ông nhấn mạnh.

Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm cho rằng có hàng trăm cách để nói sự thật, để chiến đấu cho sự thật. Như chuyện có ngành nào đó làm điều sai trái, anh vẫn phải nói và phải tìm cách nói đúng sự thật. Với ông, nhà báo có thể vất vả hơn nhưng vẫn phải nói ra sự thật. Ngày nay, ai cũng có phương tiện để nói, nhưng theo ông, điều xã hội thiếu nhất chính là “chính nhân”. “Chính nhân” độc lập là nhà báo. “Nhà báo phải làm cho dân tin. Khi dân tin thì mọi thứ an ổn, còn dân không tin thì không dám hành động”, ông phân tích thêm.

Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, ông cho rằng nhà báo càng phải lao động nhiều hơn: lao động gan góc, không ngại khó đúng tinh thần mà các bậc tiền bối từng làm báo. Ông nhắc lại các tờ Nhành Lúa, Kinh Tế Tân Văn ngày trước ở Huế, luôn sẵn sàng cho nguy cơ bị thực dân Pháp đóng cửa bất cứ lúc nào. Và người làm báo thời kỳ ấy cũng luôn sẵn sàng mở một “mặt trận khác” để tiếp tục viết. Ông nhận định truyền thống cách mạng luôn gắn liền với báo chí: Bác Hồ làm báo, Trường Chinh làm báo, Võ Nguyên Giáp cũng làm báo. “Làm báo để lo cho cách mạng – làm cách mạng thì phải làm báo”, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm chia sẻ.