‘Đường xưa mây trắng’ – hiểu giáo lý về khổ

* Bài cảm nhận cho chuyên mục “Cuốn sách tôi yêu”

Cuốn sách tôi yêu là Đường xưa mây trắng của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, vị sư thầy đã quá nổi tiếng trên khắp thế giới. Đây là cuốn đầu tiên tôi đọc của thầy, và là cơ duyên trực tiếp dẫn tôi vào một con đường vô cùng màu nhiệm – con đường tu tập tâm linh và trở thành một Phật tử.

Tôi đọc cuốn sách này vào khoảng thời gian gần cuối năm 2024. Ở tuổi 31 đầy
chênh vênh, tôi thường nhớ về những ký ức buồn nhất thời tuổi trẻ nông nổi. Năng lực có hạn mà năng nổ có thừa đã khiến tôi trải qua nhiều thất bại cay đắng với vài dự án kinh doanh riêng. Rồi thì nhảy việc liên tục và khi nhìn lại, tôi đã bị bỏ xa so với bạn bè đồng trang lứa đã có công việc ổn định lương cao, mua được nhà, tậu được xe. Tôi đâm ra dằn vặt và day dứt với những sai lầm tuổi trẻ của mình. Tôi tự ti đến mức không theo dõi bạn bè trên mạng xã hội, không tham gia họp lớp hay giữ liên lạc với ai.

Công việc văn phòng hiện tại của tôi có thể nói là ổn định, lặp đi lặp lại đơn điệu
và tẻ nhạt, không có gì thú vị, chẳng có cơ hội bứt phá. Tôi không muốn an phận như thế. Tôi muốn làm được một cái gì đó lớn lao, khẳng định bản thân, có giá trị cho xã hội, chứ không chỉ là một công việc kiếm sống qua ngày. Nhưng tôi không dám đổi việc, bởi không chắc có thể tìm được một việc khác tốt hơn. Tôi đã có vợ với một em bé hai tuổi, đã có nhiều điều phải lo toan, không thể nhảy việc như cái thời mới ra trường. Tôi muốn thay đổi nhưng không thể. Cảm giác ”lực bất tòng tâm” đó khiến tôi căng thẳng, buồn phiền. Tôi cố gắng không nghĩ đến nó nữa, nhưng những cảm xúc tiêu cực vẫn len lỏi vào tâm trí mỗi khi rảnh rỗi hay trước những giấc ngủ mỗi đêm về.

Tôi vẫn luôn muốn có được sự thành đạt. Nhưng cái thành đạt cụ thể là gì thì
tôi không rõ. Vì thế tôi đi tìm. Tôi muốn học hỏi từ những người mà xã hội cho là
thành công, thành đạt, xem người ta đã làm như thế nào. Và tôi bắt đầu từ Đức Phật Thích Ca, người tôi cho rằng là vĩ đại nhất, được cả thế gian sùng kính. Tôi nhờ google gợi ý những cuốn sách hay nhất viết về cuộc đời của đức Phật, mà Đường xưa mây trắng là một trong số đó.

Tôi chọn cuốn này vì nghĩ sách do thiền sư Nhất Hạnh viết thì chắc là đáng đọc. Thế là tôi bắt đầu đọc sách mỗi khi có được một chút thời gian rảnh khi công việc đã hoàn thành. Và đó là cơ duyên mà tôi đến với cuốn sách đã thay đổi đời tôi.
Lúc ấy tôi không theo tôn giáo nào, chỉ tin vào khoa học, không tin vào chuyện
quỷ thần. Với định kiến ấy, nếu lúc đó có ai đưa cho tôi một cuốn sách viết về tôn
giáo theo lối thánh thần huyền bí, hẳn là tôi đã không đọc nổi. May thay Đường xưa mây trắng không được viết theo lối đó. Tôi đọc từng chương, từng truyện một cách say mê, để rồi đọc trọn vẹn hơn 600 trang sách lúc nào không hay.

Cuốn sách không được viết theo dòng thời gian tiếp diễn như một cuốn sử mà
qua sự hồi ức và tường thuật từ một vị khất sĩ đệ tử của Phật. Qua lời kể ấy, có khi ta như đang theo từng bước chân hành đạo của đoàn khất sĩ, có khi lại như đang được ngồi nghe Đức Phật thuyết pháp, có khi như chính mình đang ngồi thiền, quán chiếu những lời dạy của Phật. Rồi bỗng ngược dòng tâm thức, người kể đưa ta trở về khám phá những câu chuyện xuất thân, thời thơ ấu, trưởng thành, quá trình tu tập đạt được sự giác ngộ tuyệt đối của Đức Phật. Hiểu về quá khứ của Phật rồi, người kể lại đưa ta quay trở lại hành trình truyền bá đạo giải thoát của Phật ra toàn cõi Ấn độ cổ xưa cho đến ngày Phật nhập diệt.

Trong từng truyện nhỏ, tác giả đã khéo léo lồng ghép, giảng giải những giáo lý cốt yếu nhà Phật một cách gần gũi, dễ hiểu. Cái tôi tâm đắc nhất về cuốn sách là tác giả đã khắc họa thành công cuộc đời của Đức Phật từ một con người bình thường bằng da bằng thịt, cũng có cha mẹ, vợ con, anh em, bạn hữu, cũng có những đau khổ ưu sầu phiền não, cũng trải qua những thất bại khi tu khổ hạnh đến mức thập tử nhất sinh để rồi cuối cùng Người đã tìm ra con đường Trung Đạo – con đường dẫn đến sự giác ngộ tuyệt đối.

Nhưng Người không giữ lại chân lý đó cho riêng mình. Với trí tuệ đại từ đại bi, Người đã khéo thuyết giảng bằng nhiều phương pháp khác nhau để dẫn dắt con người sang đến bờ giác ngộ – giải thoát. Tác giả đã lược bỏ đi những chi tiết về thần thông biến hóa, nhằm khắc họa Phật một cách tự nhiên, gần gũi hơn với người thường như chúng ta. Và chúng ta có thể cảm nhận sâu sắc hơn về trí tuệ và đức hạnh của Đức Phật chỉ qua lời nói, hành động của Người.

Nhờ đọc cuốn Đường xưa mây trắng, tôi hiểu giáo lý về khổ. Là một con người, ai cũng có những nỗi khổ riêng, khổ về thân, khổ về tâm, khổ vì sự dính mắc, khổ vì vô minh… Tôi nghĩ đến ông bà tôi, cha mẹ tôi, những người thân đang ngày một già yếu, bệnh tật.

Tôi nghĩ về tôi với những nỗi khổ tâm, dằn vặt chưa thể nào nguôi. Thấu hiểu giáo lý về khổ, tôi đã biết cách buông bỏ những dằn vặt đó, để tìm thấy niềm an lạc trong thân tâm mình. Hay là giáo lý về nhân quả, nghiệp báo. Những hành động thiện hay ác của ta ngày hôm nay sẽ gieo nghiệp lành hay dữ, mà khi đủ duyên, những nghiệp đó sẽ hiển hiện thành quả lành hay quả dữ tương ứng và chính ta là chủ của hành động sẽ phải nhận lãnh quả đó.

Những nghiệp lành hay nghiệp dữ tích lũy từ kiếp trước thì tôi không thể biết. Nhưng nhiều nghiệp lành dữ tôi đã thọ nhận ngay đời sống này. Như lối sống ăn uống bừa bãi, lười vận động trong quá khứ là nguyên nhân của một cơ thể béo phì, nặng nề, bụng phệ mà tôi phải gánh chịu hiện tại, hay sự lười học, đắm chìm vào game, thờ ơ, không định hướng về tương lai thời đi học, là nhân duyên của những thất bại, sai lầm khi vào đời. Hiểu được điều đó, tôi bắt đầu gieo nhiều hạt giống thiện lành từ ngày hôm nay, với niềm tin sẽ gặt hái những quả tốt trong tương lai.

Hiểu biết về chánh niệm cũng rất nhiệm màu và thiết thực với tôi. Thực hành
chánh niệm, tôi sống tỉnh thức trong từng phút giây hiện tại, tránh được nhiều lỗi lầm. Tôi hiểu rõ hạnh phúc chẳng phải chờ đợi hay tìm kiếm đâu xa. Tôi thấy hạnh phúc hiển hiện tràn đầy trong tôi và quanh tôi mọi lúc mọi nơi.

Cuốn sách cũng như lời Phật dạy đã thay đổi gần như toàn bộ nhân sinh quan,
lối sống của tôi. Có thể tôi không thờ cúng Phật, không thường xuyên đến chùa lễ bái, nhưng tôi vẫn luôn học tập và thực hành những lời Phật dạy ngay chính trong đời sống của mình.

Lúc này đây, tôi đã có được khái niệm về thành đạt mà mình tìm kiếm bấy lâu.
Vật chất, tiền bạc không còn là mục tiêu mà tôi hướng tới. Tôi tự nhận lãnh một sứ
mệnh cho mình là giúp tạo ra nhiều giá trị tốt đẹp hơn cho xã hội, đó là sứ mệnh khai sáng, nâng cao trí tuệ, hạnh phúc của thế hệ trẻ thông qua học tập, đọc sách, tìm hiểu và thực hành Phật pháp chân chính. Trí tuệ, đức hạnh, lòng từ bi vô lượng của Đức Phật Thích Ca, của những bậc thầy tâm linh như thiền sư Nhất Hạnh… là ngọn đuốc dẫn đường, và sự thức tỉnh, sự khai sáng, lợi lạc mà tôi đã học tập được từ lời dạy của các thầy là niềm tin, sức mạnh giúp tôi thực hiện sứ mệnh này.

Nguyễn Tá Tiến