Hỏi công việc, lương thưởng, cưới xin, đâu thể ngăn người hỏi, nên chọn cách trả lời hợp lòng mình

Những câu hỏi ấy lặp đi lặp lại, đôi khi vô tình chạm vào những khoảng trống chưa kịp lấp đầy.

Những câu hỏi tế nhị lặp đi lặp lại ngày Tết

Anh Minh, 29 tuổi, nhân viên một công ty truyền thông ở TP.HCM, từng ba năm liền về quê trong tâm trạng nặng nề. “Không ai trách móc, nhưng cứ gặp là hỏi”, anh kể. Hỏi chuyện công việc, hỏi lương thưởng, hỏi khi nào cưới, hỏi bao giờ mua nhà… Những câu hỏi không ác ý, nhưng trở thành một thứ áp lực vô hình.

“Dạo này làm ăn sao rồi con?”.

“Bao giờ tính chuyện gia đình?”.

“Năm nay chắc khá hơn năm ngoái hả?”.

Có câu hỏi vang lên trong bữa cơm Tết, giữa tiếng cười nói rộn ràng. Người hỏi có khi chỉ muốn mở đầu câu chuyện, người nghe lại phải mất khá lâu để tìm một câu trả lời đủ an toàn. Không quá thật để gây lo lắng, không quá vui để thành khoe khoang.

Minh kể có năm anh về nhà khi vừa nghỉ việc. Công việc mới chưa ổn định, tiền tiết kiệm vơi dần. Anh trong tâm thế phòng thủ. “Mình cứ sợ bị hỏi, nên chủ động nói trước cho xong”, anh nói. Nhưng khi câu chuyện đi xa hơn dự tính, anh lại thấy mình mệt mỏi vì phải diễn vai một người “đang ổn”.

Nhiều người trẻ chọn về nhà muộn, hoặc thời gian ở quê ít hơn, để tránh né. Có người không về, viện cớ bận việc, tăng ca, trực Tết. Nhưng sâu xa hơn, đó là nỗi e ngại khi phải đối diện với kỳ vọng của gia đình trong lúc bản thân chưa đạt được điều gì rõ ràng.

Chị Lan, 34 tuổi, từng khởi nghiệp thất bại, kể rằng năm đó là cái Tết khó khăn nhất. “Về nhà mà trong tay không có gì, tự thấy mình nhỏ lại”, chị nói. Trong bữa cơm với họ hàng, chị nghe câu hỏi: “Giờ làm gì rồi?”. Chị cười, đáp lấp lửng: “Dạ, con đang tính lại”.

Hai chữ “tính lại” treo lơ lửng. Không ai hỏi thêm, nhưng chính sự im lặng ấy khiến chị chạnh lòng. “Mình hiểu họ lo, nhưng đôi khi mình rất cần một cách hỏi khác, nhẹ nhàng hơn”, chị chia sẻ.

Những câu hỏi xuất phát từ thói quen giao tiếp, từ sự quan tâm, từ mong muốn kết nối. Trong không khí sum họp, người lớn thường hỏi để biết con cháu đang sống ra sao, có ổn không, có cần giúp đỡ gì không. Nhưng ranh giới giữa quan tâm và áp lực đôi khi khó phân rõ.

Một người hỏi: “Lương tháng nhiêu rồi?”. Người khác lại chỉ cần: “Dạo này con có mệt không?”. Cùng là hỏi, nhưng cảm giác để lại rất khác.

Không thể ngăn người ta hỏi, sao không thay đổi cách trả lời?

Nhiều ý kiến cho rằng áp lực ngày Tết không nằm ở bản thân câu hỏi, mà ở cách người nghe tự nhìn nhận mình. Khi một người cảm thấy chưa đủ đầy, chưa đạt kỳ vọng của chính mình, mọi câu hỏi đều có thể trở thành vết xước. Ngược lại, nếu có một nền tảng cảm xúc an toàn, những câu hỏi ấy có thể được đón nhận nhẹ nhàng hơn.

Ở chiều ngược lại, cũng cần nhìn nhận rằng người lớn không phải lúc nào cũng biết cách đặt câu hỏi phù hợp. 

Trong văn hóa gia đình truyền thống, việc hỏi han về công việc, hôn nhân là bình thường. Họ không quen nói những câu mang tính cảm xúc, như “con có ổn không” hay “năm qua chắc mệt lắm”.

Bạn tôi kể ba cô ấy từng nói trong bữa cơm Tết là “ba hỏi vậy chớ đâu phải để so sánh”. Câu nói ấy đến muộn, nhưng để cô ấy hiểu rằng phía sau những câu hỏi là sự lo lắng vụng về, không trau chuốt của người cũng lần đầu làm ba.

Vậy người hỏi có nên biết cách hỏi mềm hơn, và người trả lời học cách trả lời thật với chính mình hơn? Người hỏi có thể bớt so sánh, bớt kỳ vọng. Người trả lời cũng có thể cho phép mình dù chưa thành công nhưng vẫn xứng đáng được trở về.

Minh kể Tết năm ngoái anh về nhà trong tâm thế khác. Công việc vẫn chưa thật sự ổn, nhưng anh không né tránh nữa. Khi được hỏi, anh nói: “Con vẫn đang làm, chưa như mong muốn, nhưng con sẽ cố gắng”. 

Mẹ anh không hỏi thêm, chỉ gắp cho anh miếng thịt, nói: “Ăn đi, Tết mà”. Khoảnh khắc ấy, anh nhận ra có những câu hỏi không cần trả lời trọn vẹn. Và cũng có những câu trả lời không chỉ nằm ở lời nói.

Tết, suy cho cùng, không phải là buổi kiểm tra thành tích của một năm. Đó là dịp để trở về, để ngồi lại, để thấy mình vẫn còn một nơi chốn. Khi những câu hỏi được đặt ra với sự thấu hiểu, Tết có thể nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Và người trở về nhà nên với tâm thế chờ mong sum họp.