Việt Nam cần có những tập đoàn tư nhân tên tuổi tầm thế giới

Trao đổi với Tuổi Trẻ, GS Nguyễn Đức Khương – Giám đốc phát triển quốc tế, Tổ hợp đại học Leonard de Vinci, Pháp; Chủ tịch AVSE Global – nói như trên và đánh giá về bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2025 và dự báo về năm 2026:

– Năm 2025, quy mô nền kinh tế ước vượt 500 tỉ USD, tăng 5 bậc trong xếp hạng toàn cầu. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 900 tỉ USD, tăng 14,5% so với 2024. Việt Nam giữ vị trí 44/139 về đổi mới sáng tạo, đứng thứ 2/37 trong nhóm thu nhập trung bình thấp.

Vốn FDI đăng ký 11 tháng đạt 33,69 tỉ USD – cao nhất 5 năm qua. Các số liệu sơ bộ này ghi nhận sự gia tăng tính bền vững, khả năng kháng cự cao của nền kinh tế trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Vươn lên từ thách thức kép

* Năm 2025 qua đi với quá nhiều biến động, từ địa chính trị thế giới, thuế đối ứng tới thiên tai lũ lụt lịch sử. Ông đánh giá thế nào về những kết quả đạt được?

– Năm 2025 Việt Nam đối mặt với thách thức kép, cả từ trong nước và quốc tế. Trong nước, chúng ta chịu tác động mạnh từ thiên tai bão lũ lịch sử, không chỉ về số lượng các cơn bão mà còn về quy mô ảnh hưởng.

Bên ngoài, môi trường thương mại quốc tế và địa chính trị biến động mạnh, tác động đến nhiều khu vực, tạo ra sự phân mảnh trong hợp tác kinh tế giữa các quốc gia. Sự thay đổi chính sách thuế quan dưới thời Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ thứ hai không chỉ là một cuộc chiến thương mại, mà còn tác động đến nhiều mặt của nền kinh tế và bài toán tăng trưởng của Việt Nam.

Trên nền thách thức kép này, Việt Nam tiếp tục duy trì động lực tăng trưởng dựa trên ba trụ cột chính:

(i) Đầu tư công và phát triển hạ tầng chiến lược;

(ii) Sản xuất công nghiệp và xây dựng (ước tính tăng 9,5% so với năm 2024);

(iii) Ổn định thị trường tạo niềm tin cho doanh nghiệp – 10 tháng đầu năm ghi nhận số lượng doanh nghiệp quay lại thị trường và đăng ký mới tăng so với năm 2024, tăng 26,5%.

Tiếp theo là câu chuyện thúc đẩy xuất khẩu trong hành lang hẹp của thương chiến. Với những rào cản thuế quan từ thị trường Mỹ, các doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động ứng phó linh hoạt, bình tĩnh điều chỉnh chính sách thương mại với Trung Quốc để đảm bảo xuất khẩu ổn định. Việt Nam cũng tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường với châu Âu, châu Phi, các nước trong khu vực Trung Đông và Đông Nam Á.

Một điểm sáng nữa là nhu cầu từ thị trường nội địa cũng được cải thiện trong năm 2025. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,5% trong 9 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2024.

Có nhiều giải pháp vĩ mô giúp giữ vững mức độ tăng trưởng, ổn định về lao động, việc làm, như tăng cường giải ngân đầu tư công, duy trì lãi suất điều hành ở mức thấp, hay việc tăng tín dụng hỗ trợ tiêu dùng, đầu tư.

Tuy nhiên, cần đánh giá, và nếu cần thiết phải điều chỉnh trong năm 2026 và tiếp theo. Ví dụ việc tăng tín dụng có đi vào các hoạt động đầu tư thực sự trong các ngành trọng điểm, tạo nhiều giá trị gia tăng, ứng dụng công nghệ, hay đi nhiều vào việc “đầu cơ”, đặc biệt về bất động sản.

Bên cạnh đó, thiên tai cũng chỉ ra những “điểm mong manh dễ vỡ” của nền kinh tế, khi cơ sở hạ tầng chưa đủ sức chống chịu. Cần có một chiến lược quản trị thiên tai, quản trị rủi ro mạnh. Cần đánh giá lại những yếu tố kinh tế làm trầm trọng hơn tác động của thiên nhiên, như việc quy hoạch, xây dựng chưa bền vững.

* Ông đánh giá thế nào về chất lượng của tăng trưởng của năm 2025? Liệu tăng trưởng đã bền vững chưa và có bất cập nào cần khắc phục?

– Các số liệu về tình hình kinh tế Việt Nam ghi nhận sự gia tăng tính bền vững, khả năng kháng cự cao của nền kinh tế trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Tuy nhiên, tính bền vững và chất lượng tăng trưởng được xem xét tổng hòa nhiều yếu tố hơn. Và về dài hạn, chúng ta còn cần nỗ lực lớn hơn về ổn định chuỗi cung ứng, thị trường xuất nhập khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Chúng ta cũng cần tăng năng lực sản xuất và làm chủ công nghệ, đồng thời giảm phụ thuộc vào vốn FDI, lao động giá rẻ và gia công. Đặc biệt, sự bền vững còn thể hiện qua năng lực hấp thụ công nghệ, và cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa ngày càng cao hơn.

Về môi trường, Việt Nam dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, cần có những thích ứng hiệu quả về phát triển kinh tế, hạ tầng giao thông vận tải, đô thị và trung tâm công nghiệp. Phát thải carbon năm 2023 tăng 122% so với 10 năm trước.

Với mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, chúng ta cần một lộ trình rõ ràng cho từng ngành, đặc biệt là các ngành thâm dụng carbon như điện, công nghiệp và nông nghiệp, cũng như cho toàn bộ nền kinh tế.

Về xã hội, chất lượng tăng trưởng được thể hiện qua một số chỉ tiêu như chất lượng sống của người dân, sự công bằng, và thịnh vượng liên thế hệ; thị trường nhà đất lành mạnh, đảm bảo người dân tiếp cận nhà ở phù hợp; và chỉ số phát triển con người (sức khỏe, tri thức…), cũng như thu nhập thực tế và sức mua.

Cần có tập đoàn tư nhân tên tuổi tầm thế giới

* Năm 2026 được xem là năm bản lề quan trọng cho giai đoạn năm tới. Ông có thể chia sẻ sâu hơn về ý nghĩa của cột mốc này?

– Năm 2026 là khởi đầu của một kỷ nguyên mới sau 50 năm thống nhất đất nước, 80 năm thành lập nước. Là năm đầu tiên của nhiệm kỳ 5 năm mới của Đảng, 2026 – 2030.

Các nghị quyết trụ cột đã hình thành, các nguyên tắc và động lực phát triển mới đã được định hình, và phải được chuyển sang giai đoạn thực thi mạnh mẽ. Chỉ có thực thi mạnh mẽ mới đạt được những thành tựu lớn, và giúp định hình ra những “đầu tàu dẫn dắt”.

Đầu tiên là tập đoàn doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt. Kinh tế tư nhân được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng nhất. Ở các nước phát triển, khối này đóng góp trên 80% GDP, so với mức hiện tại của Việt Nam là trên 40%.

Chúng ta cần những tập đoàn có tên tuổi trên thế giới và khu vực, tham gia xây dựng hệ sinh thái và chuỗi giá trị cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Đan Mạch và Nhật Bản cho thấy có thể hình thành những mô hình liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và chính quyền địa phương nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, hài hòa cả về kinh tế, xã hội và môi trường.

Tiếp theo là dẫn dắt về một số công nghệ. Chúng ta có thể chọn một số công nghệ lõi, gắn chặt với thế mạnh ngành nghề của Việt Nam để đầu tư phát triển, ví dụ về nông nghiệp chất lượng cao, chế biến, hay sinh học. Với nhiều công nghệ khác, có thể tập trung về ứng dụng, khi nguồn lực Việt Nam còn chưa nhiều. Từ đó chúng ta tiến tới làm chủ được công nghệ mới trong tương lai.

Trên cơ sở các công nghệ, và đổi mới sáng tạo về cách nghĩ, quy trình, quản lý điều hành, kinh tế Việt Nam nền tảng giai đoạn 2026 – 2030 cần tìm cách chuyển dịch mô hình kinh tế từ gia công thô sơ sang nền kinh tế sử dụng công nghệ cao. Từ đó nâng tỉ trọng các khu vực kinh tế thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh.

Trước ngưỡng cửa đưa ra những lựa chọn chiến lược

* Nhiều người thấy mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số là áp lực và nghi ngờ tính khả thi. Theo ông, Việt Nam có nên đặt mục tiêu cao vậy?

– Trên thế giới có nhiều nền kinh tế mới nổi với thu nhập trung bình và trung bình cao trong vòng 100 năm nay nhưng không thể bứt phá để thành nền kinh tế phát triển. Argentina hay Brazil là những ví dụ điển hình, do phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài, khoa học công nghệ không đủ sức tạo đột phá cho nền kinh tế phát triển, từ đó nảy sinh những vấn đề an ninh, xã hội và dân sinh.

Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa đưa ra những lựa chọn chiến lược. Nếu chúng ta lựa chọn cách làm và mục tiêu như cũ thì Việt Nam rất dễ dàng rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta bị bỏ lại trong không gian phát triển hàng thập kỷ và không thể vượt qua được.

Tăng trưởng cao giúp tạo nguồn lực, chuyển sang nền kinh tế phát triển cao, phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực. Từ đó Việt Nam có thể vươn mình và song hành cùng các quốc gia hàng đầu trên thế giới.

Mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số có thể khiến nhiều người cảm thấy vượt quá năng lực và nguồn lực của Việt Nam nhưng chúng ta cần có những nỗ lực và quyết tâm khác thường trong một giai đoạn đặc biệt. Không gì là không thể.

Nhìn sang nước láng giềng Trung Quốc, một quốc gia đông dân tưởng chừng sẽ khó tăng trưởng cao hơn nước nhỏ, nhưng họ làm được trong nhiều năm liền. Nhìn lại lịch sử, dân tộc Việt Nam đã từng đứng trước nhiều thách thức tưởng chừng không thể vượt qua được, trong các cuộc kháng chiến giành độc lập. Về kinh tế, từ năm 1986 đến nay chúng ta luôn tăng trưởng không ngừng.

Đặt mục tiêu cao là lúc chúng ta phải khơi dậy nguồn lực nội sinh, tiếp tục cải cách thể chế, thay đổi mô hình tăng trưởng nhanh hơn, ưu tiên vào những động lực tăng trưởng, chủ thể kinh tế có sức bật tiềm tàng chưa được khai phóng.

Chúng ta buộc phải thu hút nguồn lực vào chuyển đổi số, thu hút dòng vốn FDI có chất lượng hơn, nâng cao năng suất lao động, nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) nhờ khoa học công nghệ, AI, đổi mới sáng tạo, và đặc biệt là tập trung xây dựng chuỗi cung ứng nội địa bền vững.

Coi trọng yếu tố then chốt: dùng người

* Theo ông, nếu chỉ chọn một yếu tố thì đâu là điều kiện tiên quyết nhất đảm bảo sự phát triển vượt bậc cho Việt Nam trong giai đoạn 2026 – 2030?

– Yếu tố tiên quyết nhất chắc chắn là con người, đặc biệt nhân tài và nguồn nhân lực chất lượng cao. Dù phát triển theo mô hình nào, thì Việt Nam cũng phải nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng tri thức.

Chúng ta cần những người biết suy nghĩ các chiến lược, hoạch định các chính sách tốt. Chúng ta cần những người làm chủ khoa học công nghệ, có khả năng tạo ra công nghệ, và đổi mới sáng tạo. Chúng ta cần những người biết hành động hiệu quả.

Cần ưu tiên thu hút và sử dụng nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia có kinh nghiệm, có kết nối quốc tế và có khả năng dẫn dắt, bất kể là người nước ngoài, người Việt ở nước ngoài hay trong nước.

Sự tham gia của họ vào quản trị, điều hành các cơ quan, trường đại học và viện nghiên cứu sẽ góp phần để thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo, sáng nghiệp và khởi nghiệp, cũng như hội nhập sâu rộng với các tiêu chuẩn quốc tế cao.

Đồng thời, cần đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng kỹ năng liên ngành, đổi mới phương pháp giảng dạy, gắn kiến thức với thực tiễn thông qua hợp tác với doanh nghiệp. Các trường đại học và trường nghề phải nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu của môi trường kinh tế số và chuỗi giá trị toàn cầu.

‘Kỷ nguyên vàng’ của Việt Nam

Bài viết của ông Darren Chua, chiến lược gia đầu tư toàn cầu người Singapore về các thành tựu của Việt Nam nhân Đại hội Đảng XIV.