Hình ảnh do Bộ Quốc phòng Iran công bố vào tháng 5/2023 cho thấy cuộc thử nghiệm tên lửa đạn đạo thế hệ thứ tư Khorramshahr (Ảnh: UPI).
Việc Iran chính thức công bố triển khai tên lửa đạn đạo Khorramshahr-4, còn gọi là Kheibar, vào hệ thống căn cứ ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) không chỉ đánh dấu sự hoàn thiện của một trong những vũ khí tiên tiến nhất trong kho vũ khí của Tehran, mà còn phản ánh sự chuyển dịch đáng kể trong học thuyết quân sự của nước này.
Từ tư thế “phòng thủ thụ động”, Iran đang chuyển sang “răn đe chủ động”, với khả năng phản công nhanh chóng và bền vững ngay cả dưới sức ép tấn công phủ đầu từ các đối thủ khu vực như Israel hay Mỹ.
Theo các nguồn tin từ truyền thông nhà nước Iran, việc tích hợp tên lửa “Quái vật” Khorramshahr-4 vào các “thành phố tên lửa” ngầm, những mạng lưới hạ tầng kiên cố dưới lòng đất, đã nâng cao đáng kể khả năng chống chịu của lực lượng tên lửa Iran. Điều này xảy ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, với các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Iran và Mỹ đang diễn ra và các mối đe dọa từ Israel ngày càng gia tăng.
Sự triển khai này không chỉ là một động thái kỹ thuật, mà còn “mang tính biểu tượng”, gửi thông điệp rõ ràng rằng Iran sẽ không đàm phán từ vị thế yếu và bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào nước này cũng sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.
Các nhà phân tích quốc tế nhận định rằng bước đi này có thể làm thay đổi cục diện quân sự tại Trung Đông, nơi mà sự cân bằng lực lượng giữa Iran và các đồng minh phương Tây của Israel đang ngày càng mong manh.
Với tầm bắn lên đến 2.000km, Khorramshahr-4 có khả năng vươn tới các mục tiêu chiến lược ở Israel, các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh và thậm chí một phần châu Âu. Điều này buộc các bên phải tính toán lại chiến lược, từ phòng thủ tên lửa đến các lựa chọn ngoại giao.
Đặc tính kỹ thuật của Khorramshahr-4
Theo Jpost, Khorramshahr-4 là một trong những tên lửa đạn đạo hạng nặng tiên tiến nhất của Iran, được công bố lần đầu tiên vào tháng 6/2023.
Theo các báo cáo từ Press TV và Fars News Agency, hai cơ quan truyền thông gần gũi với IRGC, tên lửa này có chiều dài khoảng 13m, đường kính 1,5m, khối lượng tổng thể ước tính 30 tấn. Đầu đạn của nó có trọng lượng lên đến 1.500kg, lớn nhất trong kho vũ khí tên lửa của Iran, với khả năng mang lượng thuốc nổ vượt quá một tấn.
Những thông số này khiến Khorramshahr-4 trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng đối với các mục tiêu kiên cố như căn cứ quân sự hoặc hạ tầng đô thị.
Hệ thống động lực của tên lửa sử dụng động cơ Arvand tiên tiến, dựa trên nhiên liệu lỏng hypergolic, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng xuống dưới 15 phút. Một cải tiến quan trọng là việc đặt động cơ bên trong thùng nhiên liệu, tăng độ ổn định kết cấu, giảm chiều dài tổng thể, và cải thiện hiệu suất đạn đạo cũng như độ chính xác.
Các nguồn tin Iran cho biết tên lửa có thể đạt tốc độ Mach 16 ngoài khí quyển và Mach 8 khi bay trong khí quyển, với thời gian bay tổng thể chỉ 10-12 phút đến mục tiêu ở tầm bắn tối đa. Điều này làm giảm đáng kể thời gian cảnh báo và đánh chặn của các hệ thống phòng thủ tên lửa như Iron Dome của Israel hay THAAD của Mỹ.
Quá trình bay của Khorramshahr-4 được chia thành ba giai đoạn: tăng tốc ban đầu để thiết lập quỹ đạo, giai đoạn giữa quỹ đạo nơi đầu đạn tách khỏi thân tên lửa và hiệu chỉnh sai lệch, và giai đoạn tái nhập khí quyển với các động cơ phụ ổn định quỹ đạo. Đầu đạn tái nhập cơ động (MaRV) được trang bị 8 động cơ phụ (gồm 4 cho điều khiển hướng bay và 4 cho điều chỉnh ngang) giúp tăng khả năng sống sót trước các hệ thống phòng thủ. Hơn nữa, hệ thống dẫn đường ở giai đoạn giữa quỹ đạo được thiết kế để chống tác chiến điện tử, với các thiết bị điện tử bị vô hiệu hóa khi tái nhập khí quyển nhằm tránh nhiễu tín hiệu.
Các quan chức quốc phòng Iran ước tính sai số vòng tròn (CEP) của tên lửa chỉ khoảng 30m ở tầm bắn tối đa, kết hợp với đầu đạn nặng tạo ra sức hủy diệt lớn. Tên lửa còn có khả năng tạo nhiều điểm tác động trong cùng khu vực mục tiêu, tăng hiệu quả khi triển khai số lượng lớn.
Nhờ sử dụng vật liệu hợp kim mới cho thùng nhiên liệu, thời gian lưu trữ được kéo dài, và tên lửa có thể phóng từ bệ cơ động, tăng tính linh hoạt. Những đặc tính này biến Khorramshahr-4 từ một vũ khí thông thường thành tài sản tác chiến thực thụ, đặc biệt khi được bảo vệ trong các căn cứ ngầm.
Các tên lửa của Iran được trưng bày ở Tehran (Ảnh: Reuters).
“Thành phố tên lửa” ngầm và sự chuyển dịch học thuyết quân sự
Việc triển khai Khorramshahr-4 diễn ra trong lễ khánh thành một “thành phố tên lửa” ngầm mới do IRGC vận hành. Những cơ sở hạ tầng này, thường nằm sâu trong lòng núi, dưới lớp đất đá dày phía trên và được gia cố chống bom dẫn đường chính xác, là trụ cột của chiến lược sống sót của lực lượng tên lửa Iran. Theo South China Morning Post, sự tích hợp này đánh dấu sự chuyển đổi từ tư thế “phòng thủ sang tấn công”, với thông điệp rõ ràng gửi đến “các đối thủ khu vực và ngoài khu vực”.
Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông, theo Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ (ODNI). Việc đặt Khorramshahr-4 vào các căn cứ ngầm nâng cao khả năng chịu đòn tấn công phủ đầu, đảm bảo lực lượng tên lửa có thể phản công ngay cả trong xung đột kéo dài. Điều này phù hợp với học thuyết “răn đe chủ động” của Iran, nơi vũ khí không chỉ để phòng thủ mà còn để đe dọa và kiểm soát leo thang.
Thời điểm công bố ngay trước các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ tại Oman cho thấy đây là đòn bẩy ngoại giao, nhấn mạnh Iran sẽ không nhượng bộ về chương trình tên lửa.
Các phân tích từ Mehr News Agency chỉ ra rằng sự triển khai này phản ánh sự dịch chuyển rộng lớn hơn trong cán cân quân sự khu vực. Khi các nền tảng vũ khí lớn, chi phí cao như tàu sân bay Mỹ ngày càng dễ bị đe dọa bởi tên lửa chính xác và ẩn náu, ưu thế dần nghiêng về các hệ thống bất đối xứng như của Iran.
Tác động chiến lược đến Iran: Nâng cao khả năng phản công và răn đe
Đối với Iran, việc triển khai Khorramshahr-4 là bước tiến lớn nhằm củng cố năng lực răn đe chiến lược. Các căn cứ ngầm đảm bảo tên lửa có thể sống sót qua đòn tấn công đầu tiên từ Israel hoặc Mỹ, cho phép phản công nhanh chóng. Điều này nén chặt thời gian ra quyết định của đối phương, tạo lợi thế bất đối xứng trong xung đột.
Hơn nữa, tên lửa này tăng cường khả năng chống tác chiến điện tử và xuyên thủng phòng thủ nhiều tầng, như được mô tả trong các báo cáo của IRGC. Với tốc độ cao và đầu đạn cơ động, Khorramshahr-4 có thể làm suy giảm hiệu quả của các hệ thống như Patriot hay Arrow. Điều này không chỉ bảo vệ lãnh thổ Iran mà còn hỗ trợ các đồng minh như Hezbollah ở Lebanon hay Houthis ở Yemen, mở rộng ảnh hưởng của Tehran qua “Trục Kháng chiến”.
Tuy nhiên, sự triển khai này cũng có rủi ro. Nó có thể kích hoạt vòng xoáy leo thang, Iran phải đối mặt các biện pháp trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt hơn từ Mỹ và châu Âu. Dù vậy, đây là thông điệp rằng Iran sẽ bảo vệ chủ quyền bằng mọi giá, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng sau cuộc chiến 12 ngày với Israel vào tháng 6/2025.
Tác động đến cục diện Trung Đông: Thay đổi tính toán quân sự
Theo giới chuyên gia, việc triển khai Khorramshahr-4 có thể làm thay đổi sâu sắc cục diện Trung Đông. Đối với Israel, tên lửa này là mối đe dọa trực tiếp, với khả năng vươn tới Tel Aviv, Haifa hay Jerusalem chỉ trong 10 phút. Theo Jerusalem Post, với độ chính xác 30m, Khorramshahr-4 là “trụ cột của răn đe chủ động Iran”, buộc Israel phải nâng cấp hệ thống phòng thủ và xem xét các lựa chọn tấn công phủ đầu.
Các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh, như Al-Udeid ở Qatar hay các cơ sở ở UAE và Kuwait, cũng nằm trong tầm bắn. Theo các video phân tích từ Times of India, tên lửa này có thể gây thiệt hại lớn cho các mục tiêu Mỹ, làm phức tạp hóa chiến lược của Washington trong khu vực. Ả rập Xê út và các nước Vùng Vịnh khác, vốn phụ thuộc vào chiếc ô an ninh của Mỹ, có thể phải điều chỉnh quan hệ với Iran để tránh xung đột.
Theo các nhà phân tích từ Mehr News Agency, tên lửa hạng nặng này của Iran nâng cao chi phí của bất kỳ cuộc phiêu lưu quân sự nào, thúc đẩy các bên tìm kiếm giải pháp ngoại giao thay vì đối đầu. Tuy nhiên, nó cũng có thể khuyến khích cuộc chạy đua vũ trang, với Israel và Mỹ tăng cường đầu tư vào công nghệ chống tên lửa.
Sau động thái trên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngay lập tức kêu gọi Iran hạn chế chương trình tên lửa, coi đây là yếu tố cản trở đàm phán hạt nhân. Reuters báo cáo rằng Mỹ từ chối đưa tên lửa vào nghị trình đàm phán, dẫn đến bế tắc. Israel coi đây là bằng chứng Iran sẵn sàng leo thang với nước này tại khu vực, Thủ tướng Benjamin Netanyahu dự kiến sẽ thảo luận vấn đề trên với Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Theo ISW, việc triển khai tên lửa Khorramshahr-4 có thể dẫn đến các cuộc thử nghiệm tên lửa khác, tăng cường khả năng của Iran trước xung đột tiềm năng.
Nga và Trung Quốc, các đối tác chiến lược của Iran, có thể hỗ trợ Tehran. Theo giới phân tích, Nga sẽ không đứng ngoài nếu Iran bị tấn công, trong khi Trung Quốc lo ngại về an ninh hàng hải qua Eo biển Hormuz. Châu Âu tập trung vào rủi ro lan tỏa, kêu gọi Iran tuân thủ các thỏa thuận chống phổ biến vũ khí.
Việc Iran triển khai tên lửa Khorramshahr-4 sẽ đánh dấu một chương mới trong lịch sử quân sự Trung Đông, nơi Iran khẳng định vị thế như một “cường quốc tên lửa”. Mặc dù nó giúp nâng cao khả năng răn đe chiến lược của Tehran nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ xung đột cục bộ.
Để tránh leo thang xung đột, các bên cần ngồi vào bàn đàm phán, tập trung giảm căng thẳng và kiểm soát vũ khí. Nếu không, khu vực có thể chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang mới, với hậu quả không lường trước.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/tac-dong-tu-viec-iran-dua-ten-lua-quai-vat-vao-can-cu-ngam-20260212152639747.htm
