Những sai lầm khi ăn Tết khiến dạ dày, gan mật “lãnh đủ”

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp, một bữa vui có thể trở thành “cơn ác mộng” cho tiêu hóa chỉ vì vài sai lầm nhỏ trong bảo quản, chế biến hoặc cách ăn uống.

Ngày Tết, chế độ dinh dưỡng thay đổi, rất dễ gây ra các vấn đề tiêu hóa, ảnh hưởng tới hoạt động vui chơi, nghỉ ngơi (Ảnh minh họa: Unsplash).

Bảo quản sai cách

Bánh chưng, bánh tét là thực phẩm rất dễ hỏng nếu bảo quản không đúng cách. Gạo nếp, đậu xanh hút ẩm mạnh, nhân thịt nhiều mỡ. Sau khi nấu, bánh vẫn ẩm, thường được để nơi kín gió.

Trong điều kiện nồm ẩm, bánh chưng có thể nhanh chóng xuất hiện nấm mốc, trong đó có những loài sinh độc tố aflatoxin. Đây là chất gây hại cho gan, có liên quan đến ung thư gan khi phơi nhiễm kéo dài.

Điều đáng lo ngại là aflatoxin khá bền với nhiệt. Việc cắt bỏ phần mốc hay hấp, rán lại bánh không đảm bảo loại bỏ hoàn toàn độc tố. Một miếng bánh chưng mốc tưởng chừng không sao nhưng nếu lặp lại nhiều lần sẽ làm gan phải gánh thêm áp lực thải độc.

Không chỉ bánh chưng, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết, trái cây khô cũng dễ bị nhiễm khuẩn, nấm mốc nếu để ẩm, kín hoặc bảo quản quá lâu. Giò chả có mùi chua nhẹ, bề mặt nhớt; mứt chảy nước, nổi mốc trắng hoặc đen; bánh kẹo mềm ra, đổi màu… đều là dấu hiệu không còn an toàn, cần đổ bỏ.

Một yếu tố ít được chú ý là sự ngưng tụ hơi nước trong tủ lạnh. Việc mở tủ liên tục trong ngày nồm khiến hơi ẩm bám lên bề mặt thực phẩm. Nếu không lau khô và không bảo quản trong hộp kín, vi khuẩn và nấm mốc có thể phát triển ngay trong tủ lạnh.

Ngoài ra, thức ăn giàu tinh bột như cơm, miến, bánh chưng nếu để ở nhiệt độ phòng lâu rồi hâm đi hâm lại còn có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Bacillus cereus. Đây là loại vi khuẩn có thể sinh độc tố gây ngộ độc thực phẩm, không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn khi đun nóng lại.

Thiếu chất xơ

Bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán là những món không thể thiếu trong mâm cỗ Tết. Theo bác sĩ Hoàng, những thực phẩm này ngon, giàu năng lượng, nhưng nếu nhìn ở góc độ sinh học, đây là “gánh nặng tiêu hóa”.

Trong vài ngày Tết, khẩu phần ăn thường tăng gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi ngày thường: nhiều đạm, nhiều mỡ, nhiều tinh bột, trong khi rau xanh và nước lọc lại giảm. Với người làm việc văn phòng, ít vận động, dạ dày vốn đã quen với bữa ăn nhanh, việc ăn quá tải dễ gây đầy bụng, ợ nóng, chướng hơi, khó ngủ.

Một vấn đề phổ biến khác là táo bón. Bữa cơm Tết thường ít rau xanh, trái cây tươi. Thiếu chất xơ khiến nhu động ruột chậm lại, phân khô, khó đi ngoài.

“Nhiều người coi việc mấy ngày Tết không đi ngoài được là bình thường, nhưng thực tế đây là dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn tiêu hóa. Nếu kéo dài, người bệnh dễ mệt mỏi, ăn kém, da xấu, tăng nguy cơ trĩ”, bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Do đó, mọi người chỉ cần những điều chỉnh đơn giản như thêm canh rau, rau luộc trong mỗi bữa; ăn trái cây tươi sau ăn khoảng 30 phút; uống đủ nước và đi lại nhẹ sau bữa ăn cũng có thể giúp bụng dễ chịu hơn rõ rệt.

Những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất

Rượu bia gần như không thể thiếu trong những ngày Tết. Tuy nhiên, rượu có thể kích thích dạ dày tiết axit, làm niêm mạc dễ bị tổn thương, gây ợ chua, đầy hơi, đau thượng vị, đặc biệt khi uống lúc đói hoặc kèm nhiều món cay nóng.

Theo bác sĩ Hoàng, tác động của rượu bia và mâm cỗ Tết thể hiện rõ nhất ở ba nhóm là trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. 

Dịp Tết, trẻ dễ ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt. Lượng đường cao có thể gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, chướng bụng. Giấc ngủ đảo lộn càng làm hệ tiêu hóa non nớt thêm lệch nhịp.

Đối với người cao tuổi, dịch vị giảm, men tiêu hóa yếu, nhu động ruột chậm. Món mặn, béo, dai khiến dạ dày “vật lộn”, dễ sinh buồn nôn, đầy hơi, mất ngủ.

Trong khi đó, người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, gout, mỡ máu cao rất nhạy cảm với chế độ ăn ngày Tết. Bánh chưng, giò chả, dưa hành, canh xương, rượu bia… đều có thể khiến bệnh tái phát hoặc nặng lên chỉ sau một bữa ăn quá đà.

Phần lớn rối loạn tiêu hóa dịp Tết chỉ ở mức nhẹ và có thể tự cải thiện bằng điều chỉnh ăn uống, nghỉ ngơi. Tuy nhiên, người dân không nên chủ quan nếu xuất hiện các dấu hiệu đau bụng dữ dội, bụng cứng; nôn liên tục, nôn ra máu; đi ngoài phân đen hoặc máu; sốt cao, mệt lả, khát nhiều, tiểu ít; đau bụng tăng dần, khu trú một bên…

Đây có thể là dấu hiệu của ngộ độc thực phẩm nặng, xuất huyết tiêu hóa, viêm ruột thừa hoặc các tình trạng cấp cứu khác. Việc cố chịu qua Tết có thể khiến bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ phải phẫu thuật hoặc điều trị phức tạp.