Tửu lượng tốt có thể là “cái bẫy”, dẫn đến xơ gan, tiền đề ung thư gan (Ảnh: Getty).
Cái bẫy “uống khỏe”: Khi gan gồng mình trong tuyệt vọng
Nhiều người lầm tưởng rằng tửu lượng có thể “tập luyện” để tăng dần theo thời gian. Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp, khi một người uống rượu thường xuyên và thấy mình ít say hơn, đó không phải là dấu hiệu cơ thể xử lý độc tố tốt hơn, mà là bằng chứng gan đang phải kích hoạt cơ chế ứng phó quá tải.
Khoảng 90% lượng rượu sau khi hấp thu được chuyển đến gan. Tại đây, enzyme ADH chuyển ethanol thành acetaldehyde, một chất độc mạnh gấp nhiều lần rượu nguyên chất.
Chính acetaldehyde gây đỏ mặt, đau đầu, buồn nôn và cảm giác mệt mỏi sau khi uống. Sau đó, enzyme ALDH2 tiếp tục phân hủy acetaldehyde thành acetate ít độc hơn.
Ở người uống rượu lâu năm, gan buộc phải huy động thêm hệ enzyme thứ hai là CYP2E1. Cơ chế này giúp giảm nồng độ cồn trong máu nhanh hơn, khiến người uống cảm giác “tỉnh” và tưởng rằng mình “uống khỏe”.
Nhưng đây là một cái bẫy sinh học.
Việc hoạt hóa CYP2E1 làm tăng sản sinh gốc tự do với số lượng lớn. Các gốc tự do này tấn công tế bào gan, gây viêm, xơ hóa và làm tăng nguy cơ ung thư gan. Nói cách khác, “lên đô” không phải là biểu hiện của sức khỏe, mà là dấu hiệu gan đang bị tổn thương nghiêm trọng hơn.
Cơn ác mộng mang tên paracetamol và giải rượu cấp tốc
Theo bác sĩ Hoàng, một sai lầm phổ biến và nguy hiểm là uống thuốc giảm đau, đặc biệt là paracetamol, ngay sau khi nhậu để tránh đau đầu sáng hôm sau.
Paracetamol được chuyển hóa tại gan và tạo ra chất trung gian độc hại NAPQI. Bình thường, NAPQI sẽ được trung hòa nhờ glutathione. Tuy nhiên, khi uống rượu, glutathione đã bị tiêu hao đáng kể để xử lý acetaldehyde. Khi đó, NAPQI không được khử độc đầy đủ và có thể trực tiếp gây hoại tử tế bào gan.
Không ít trường hợp suy gan cấp, thậm chí hôn mê gan, xảy ra chỉ sau vài viên thuốc giảm đau dùng sai thời điểm. Nguy cơ càng cao ở người nghiện rượu mạn tính hoặc người suy dinh dưỡng. Paracetamol tuyệt đối không phải “thuốc chống say” hay “cứu tinh” cho cơn đau đầu hậu nhậu.
Bên cạnh đó, thị trường tràn ngập các viên uống, nước “giải rượu” được quảng cáo giúp tỉnh táo tức thì và làm giảm nồng độ cồn nhanh chóng. Phần lớn các sản phẩm này là thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa vitamin nhóm B, vitamin C, axit amin như NAC, glutathione hoặc chiết xuất thảo dược như kế sữa, nghệ, chè dây.
Các thành phần này có thể hỗ trợ phục hồi thể trạng, bù điện giải hoặc giảm mệt mỏi, nhưng không thể làm giảm nồng độ cồn trong máu theo cách “thần tốc”. Máy đo nồng độ cồn vẫn ghi nhận kết quả dương tính cho đến khi gan hoàn tất quá trình chuyển hóa tự nhiên.
Tin vào quảng cáo có thể khiến người uống chủ quan, dẫn tới vi phạm pháp luật hoặc tai nạn giao thông.
Các phương pháp dân gian như xông hơi hoặc chạy bộ gắng sức để “ra mồ hôi cho nhanh hết rượu” cũng tiềm ẩn rủi ro.
Thực tế, lượng rượu thải qua mồ hôi rất nhỏ, chưa đến 1%. Trong khi đó, đổ mồ hôi quá mức khi cơ thể còn cồn dễ gây giãn mạch ngoại vi, tụt huyết áp đột ngột và mất nước nặng.
Tương tự, việc dùng caffeine từ cà phê hoặc nước tăng lực chỉ tạo cảm giác tỉnh táo giả. Cồn vẫn ảnh hưởng đến phản xạ, thị lực và khả năng phán đoán. Lái xe hoặc vận hành máy móc trong trạng thái này vẫn rất nguy hiểm.
Chìa khóa giải rượu khoa học
Không có phép màu nào giúp cơ thể “hết rượu” tức thì. Hỗ trợ thải trừ cồn nên dựa trên ba nguyên tắc cơ bản: bù nước, ổn định đường huyết và nghỉ ngơi.
Bù nước và điện giải: Rượu có tính lợi tiểu, gây mất nước nhanh. Uống nước lọc là ưu tiên hàng đầu. Nếu nôn nhiều hoặc mệt lả, có thể dùng dung dịch Oresol, nước dừa hoặc nước mía để bổ sung điện giải.
Ổn định đường huyết: Rượu ức chế quá trình tạo đường của gan, dễ gây hạ đường huyết, đặc biệt ở người uống khi đói. Cháo loãng, súp nóng hoặc nước mật ong gừng có thể giúp bổ sung năng lượng tạm thời.
Dinh dưỡng nhẹ: Chuối giàu kali, cam chanh cung cấp vitamin C hỗ trợ chống oxy hóa. Tránh thực phẩm quá chua khi bụng đói để hạn chế kích ứng niêm mạc dạ dày.
Sau cùng, không có loại thuốc nào bảo vệ gan tuyệt đối nếu tiếp tục lạm dụng rượu bia. Cách “giải rượu” bền vững nhất là kiểm soát lượng uống và biết dừng lại.
Theo khuyến cáo quốc tế, nam giới không nên uống quá hai đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới không quá một đơn vị. Quan trọng hơn, mỗi tuần cần có những ngày hoàn toàn không uống rượu để gan có thời gian phục hồi.
Nguồn: https://dantri.com.vn/suc-khoe/bac-si-chi-ra-cai-bay-tuu-luong-va-sai-lam-lon-khi-giai-ruou-20260219162212785.htm
