5 bản Hiến pháp của nước Việt Nam

Hiến pháp năm 1946 là bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, được Quốc hội khóa I thông qua tại Kỳ họp thứ hai, ngày 9/11/1946. Đây là một dấu mốc đặc biệt quan trọng trong lịch sử lập hiến của dân tộc, đặt nền tảng pháp lý vững chắc cho việc tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước, đồng thời thể hiện sâu sắc tinh thần độc lập, tự chủ và khát vọng xây dựng một quốc gia dân chủ, tiến bộ của nhân dân Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sự ra đời của Hiến pháp năm 1946 xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của một nhà nước non trẻ vừa giành độc lập, cần xác lập một thể chế chính trị hợp pháp, hợp hiến và dân chủ. Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh việc xây dựng Hiến pháp là một trong những nhiệm vụ hàng đầu. Sau thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6/1/1946, tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa I đã bầu Ban dự thảo Hiến pháp do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Ngày 10/10/1946, bản dự thảo Hiến pháp chính thức được công bố rộng rãi tới các tổ chức đoàn thể, địa phương, cơ quan, trường học… để toàn dân nghiên cứu, thảo luận và góp ý kiến.

Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, một bản Hiến pháp được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trong các tầng lớp nhân dân. Hàng nghìn ý kiến từ cán bộ, công chức, trí thức, nông dân, công nhân, học sinh, giới tôn giáo và kiều bào đã được gửi tới Quốc hội và Ban soạn thảo. Không chỉ thể hiện quyền làm chủ của nhân dân, quá trình này còn thể hiện tinh thần lắng nghe, tôn trọng ý kiến nhân dân của nhà nước cách mạng non trẻ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Hiến pháp là của toàn dân, do toàn dân làm ra và vì lợi ích của toàn dân”. Việc nhân dân được tham gia ý kiến vào dự thảo Hiến pháp đã phản ánh rõ tính chất cách mạng, dân tộc, dân chủ và tiến bộ của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Bản Hiến pháp năm 1946 gồm 7 chương, 70 điều, quy định rõ ràng về chính thể dân chủ cộng hòa, tổ chức bộ máy nhà nước và các quyền cơ bản của công dân. Các quyền tự do cơ bản như: tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, quyền bầu cử và ứng cử, quyền bình đẳng giữa nam và nữ… đều được bảo đảm và ghi nhận một cách rõ ràng, minh bạch. Đây cũng là bước phát triển vượt bậc về thể chế dân chủ ở Việt Nam, là minh chứng sinh động cho tư tưởng “lấy dân làm gốc”, đồng thời thể hiện bản lĩnh chính trị, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược trong đường lối xây dựng Nhà nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta.

Tuy không được thực thi đầy đủ do hoàn cảnh đất nước lúc bấy giờ đang trong tình trạng chiến tranh, Hiến pháp năm 1946 vẫn là cơ sở pháp lý nền tảng, có ảnh hưởng sâu rộng đến các bản Hiến pháp sau này. Không chỉ là một văn bản pháp lý, Hiến pháp năm 1946 còn là biểu tượng của tinh thần dân chủ, tự do và lòng yêu nước sâu sắc, phản ánh trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên của một dân tộc vừa giành lại quyền làm chủ vận mệnh của mình. Tính nhân văn, dân chủ và pháp quyền của bản Hiến pháp này vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày nay.

Với giá trị lịch sử và pháp lý to lớn, Hiến pháp năm 1946 xứng đáng là một trong những thành tựu tiêu biểu nhất của thời kỳ đầu lập quốc, là cột mốc đánh dấu bước trưởng thành đầu tiên của nền lập hiến Việt Nam hiện đại.