Tìm được hài cốt liệt sĩ sau hơn nửa thế kỷ nhờ xét nghiệm ADN

Những ngày đầu năm Bính Ngọ, ông Minh, 93 tuổi, ở phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị, cùng người thân ra thắp hương tại ngôi mộ gió của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội ở nghĩa trang phường, cách nhà gần một km.

Gia đình ông đang hoàn tất thủ tục để đưa hài cốt em trai về an táng tại quê nhà, thay cho ngôi mộ gió lập nhiều năm qua. “Em sẽ được trở về an nghỉ tại quê hương, khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ tìm kiếm. Tôi có nhắm mắt xuôi tay cũng mãn nguyện”, ông Minh nói.

Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội sinh năm 1949, là con thứ sáu trong gia đình có 11 anh chị em. Tháng 1/1971, khi đang là giáo viên cấp 1, Hội lên đường nhập ngũ theo lệnh tổng động viên. Chàng trai 22 tuổi ra Thanh Hóa huấn luyện, sau đó cùng đơn vị hành quân vào chiến trường miền Nam.

Trên đường hành quân, khi đơn vị dừng chân bên sông Gianh, người lính trẻ xin phép về thăm nhà. Sau nhiều giờ cuốc bộ, tới nửa đêm anh mới về đến nơi. Cha mẹ nấu vội bữa cơm cho con lót dạ trước khi trở lại đơn vị.

Sáng hôm sau, ông Minh đạp xe chở em trai ra điểm tập kết. “Trước lúc chia tay, Hội dặn tôi giữ chiếc xe đạp cẩn thận để khi chiến tranh kết thúc sẽ dùng làm phương tiện đi dạy học. Tôi về đến nhà tháo rời từng bộ phận, cất trong tủ theo đúng lời em dặn”, ông kể.

Tháng 5/1973, gia đình nhận giấy báo tử, thông tin chiến sĩ Nguyễn Quốc Hội hy sinh ngày 25/5/1972, thuộc đơn vị V104, KB, Mặt trận phía Nam, khi mới 23 tuổi. Di vật gửi về chỉ gói gọn trong chiếc balô với cuốn sổ tay, mũ, ghi-đông xe đạp và vài bộ quần áo. “Nghe tin, bố tôi trùm chăn khóc. Mẹ ngất lịm”, ông Minh nhớ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Minh cùng anh em lặn lội khắp các nghĩa trang từ Quảng Trị, Tây Nguyên đến TP HCM tìm kiếm. Hàng chục chuyến đi không kết quả. Người mẹ già chờ đợi đến hơn 100 tuổi nhưng vẫn không tìm thấy được di cốt của con trai. Gia đình từng tìm đến các nguồn thông tin tâm linh, nhận nhiều chỉ dẫn song đều không trùng khớp.

Bà Nguyễn Thị Quý Điểm, vợ ông Nguyễn Thành Đồng (đã mất, em trai liệt sĩ Hội) hiện chăm lo hương khói cho liệt sĩ Hội, kể từ khi về làm dâu năm 1977, cả gia đình mong ngóng bác Hội. Chồng bà đã nhiều lần đi dọc các nghĩa trang, gửi thư khắp nơi, liên hệ đồng đội cũ để hỏi tin nhưng không xác định được nơi hy sinh.

Tưởng chừng hành trình tìm kiếm đã khép lại, cuối tháng 5/2025, Công an tỉnh Quảng Bình (nay là Công an tỉnh Quảng Trị) phối hợp Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) và Công ty CP GeneStory tổ chức thu mẫu ADN thân nhân các liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Ông Nguyễn Tiến Minh và bà Nguyễn Thị Lan, em gái liệt sĩ, hiện sống tại Huế được lấy mẫu xét nghiệm. Sau hơn một tháng, kết quả cho thấy mẫu ADN của bà Lan trùng khớp với hài cốt mang mã số NCC4603, đang an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.

Ngày 25/7/2025, Bộ Công an phối hợp Bộ Nội vụ hoàn tất hồ sơ công nhận danh tính cho 16 liệt sĩ, trong đó có liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội. Ngôi mộ số 47, hàng 6, lô 6, khu 1 tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Đức Cơ trước đây chưa xác định tên nay đã được khắc tên liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội. Trùng hợp, đây cũng là nơi ông Đồng từng tìm kiếm nhiều năm trước.

“Gia đình vỡ òa khi nhận tin. Cha mẹ nơi suối vàng chắc cũng an lòng. Chúng tôi đang làm thủ tục để cất bốc, đưa bác về an táng tại nghĩa trang quê nhà”, bà Nguyễn Thị Quý Điểm nói.

Đắc Thành