‘Kế hoạch B’ thuế quan của ông Trump có thể cứng rắn hơn, những khuyến nghị mới nhất

Ngày 21-2 (giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo nâng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa toàn cầu lên 15%, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn các mức “thuế đối ứng” trước đó.

“Kế hoạch B” thuế quan

Trước các động thái của Nhà Trắng, báo Bangkok Post (Thái Lan) gọi đây là “Kế hoạch B” thuế quan, cho thấy chính quyền ông Trump sẽ còn có nhiều biện pháp khác để duy trì chính sách đánh thuế hàng hóa toàn cầu.

Theo mức thuế 15% mới được công bố, đối với một số quốc gia, đây sẽ là con số cao hơn mức thuế đối ứng đang được áp dụng. Ông Trump cho biết sẽ có ngoại lệ cho một số sản phẩm và quốc gia nhất định, nhưng cũng nói thêm sẽ còn thêm các biện pháp thuế quan khác trong thời gian tới.

Thuế quan vốn đã là biến số lớn của thương mại toàn cầu trong năm 2025. Việc chủ đề này tiếp tục bị “khuấy động” ngay từ đầu năm 2026 có nguy cơ kéo dài trạng thái bất định, buộc nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách phải liên tục điều chỉnh kỳ vọng.

Mức thuế 15% được viện dẫn theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ. Điều luật này cho phép tổng thống áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày, trừ khi được Quốc hội gia hạn.

Việc điều luật đề ra hạn áp dụng mang lại hy vọng mức thuế 15% có thể không được gia hạn, nhưng cũng khiến thị trường có tâm lý đề phòng các diễn biến khó lường.

Ông Varg Folkman, nhà phân tích tại European Policy Centre, nhận định các diễn biến hiện nay báo hiệu “một thời kỳ bất ổn mới” đối với thương mại quốc tế, khi các nền kinh tế buộc phải đoán định hướng đi tiếp theo của Washington.

Nhận định với Tuổi Trẻ Online, Đại biểu Quốc hội, PGS. TS Trần Hoàng Ngân (Đại học Sài Gòn) cho biết thế giới hiện nay đang ở trong trạng thái “bất định”, khó lường và đầy những biến động bất thường, cùng lúc đó là việc chính sách thuế quan của Mỹ liên tục thay đổi, tiếp tục gây các tác động lớn.

“Chính sách thuế quan của Mỹ liên tục thay đổi với những con số dự báo dao động từ 10%, 15% hay 20%, đang gây ra những tác động không nhỏ đến kinh tế toàn cầu”, ông Ngân nêu, nhấn mạnh việc Mỹ là thị trường xuất khẩu hàng đầu và bất kỳ sự điều chỉnh thuế quan nào cũng sẽ tác động trực tiếp đến Việt Nam.

Bên cạnh mức thuế 15%, các mức thuế theo ngành dựa trên Điều 301 và Điều 232 vẫn duy trì hiệu lực, cho thấy chính quyền Mỹ có thể tiếp tục mở rộng các cuộc điều tra thương mại trong thời gian tới.

Trong bối cảnh đó, theo ông Ngân, Việt Nam cần chủ động xây dựng nhiều kịch bản ứng phó thay vì chờ đợi diễn biến từ bên ngoài. “Việc thiếu sự chủ động sẽ khiến các doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn trong việc tính toán kế hoạch thu mua nguyên liệu, ký kết hợp đồng và thương thảo giá cả.”, ông khuyến nghị.

Doanh nghiệp Việt cần tiếp tục chủ động

Ngành gỗ Việt Nam cũng chịu tác động từ các điều tra theo Điều 232. Tuy vậy, vào cuối năm 2025 ông Trump ký tuyên bố điều chỉnh chính sách thuế nhập khẩu đối với gỗ, gỗ xẻ và các sản phẩm phái sinh từ gỗ theo Điều 232 Theo đó, Mỹ quyết định lùi thời điểm tăng thuế đối với một số sản phẩm gỗ thành phẩm như ghế bọc nệm, tủ bếp và tủ nhà tắm từ ngày 1-1-2026 sang 1-1-2027.

Trước đó, trao đổi với Tuổi Trẻ Online bên lề một hội nghị thương mại Việt – Mỹ, ông Nguyễn Chánh Phương, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), cho biết ngay cả khi chịu mức thuế đối ứng 20%, xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang Mỹ vẫn ghi nhận tăng trưởng tích cực.

Tuy nhiên, theo ông Phương, rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng các cuộc điều tra theo Điều 232 có thể kéo theo mức thuế bổ sung cao hơn. Ông Phương đặt kỳ vọng các nỗ lực đàm phán của Chính phủ cùng việc doanh nghiệp chủ động hơn trong các để đáp ứng các yêu cầu của Mỹ sẽ giúp duy trì mức thuế ở ngưỡng có thể cạnh tranh với các nước khác.

Ông Phương cho biết ngoài việc chủ động nhập nguồn gỗ nguyên liệu từ Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam sẽ cần tiếp tục chủ động ở việc duy trì liên tục hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản lý chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Liên quan đến động lực cải thiện năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam để ứng phó tốt hơn với thuế quan, Giáo sư David Dapice (giáo sư kinh tế học về hưu của Đại học Tufts, Mỹ) nhận định một yếu tố khó lường khác trong bức tranh thuế quan với Mỹ là định nghĩa về “hàng hóa quá cảnh” từ chính quyền ông Trump.

Theo giáo sư Dapice, phía Washington sẽ muốn giá trị gia tăng của hàng xuất khẩu Việt Nam được sản xuất tại Việt Nam nhiều hơn.