Tầm cao mới của đối ngoại Việt Nam

Từ ngày 19-20/2, nhận lời mời của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump – Chủ tịch Hội đồng Hòa bình về Gaza, Tổng Bí thư Tô Lâm đã tham dự Cuộc họp Khai mạc Hội đồng Hòa bình về Gaza tại thủ đô Washington D.C (Hoa Kỳ); gặp Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng, trao đổi nhiều nội dung trong hợp tác giữa hai nước cũng như các vấn đề thế giới và khu vực mà hai bên cùng quan tâm.

Đáng chú ý tại cuộc gặp này, Tổng thống Donald Trump phản hồi tích cực các đề xuất của Việt Nam về hợp tác kinh tế, khoa học – công nghệ. Ông cho biết sẽ chỉ đạo các cơ quan liên quan sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược (D1 – D3). Đây được cho là một bước tiến quan trọng, tháo gỡ nút thắt lớn cho dòng chảy công nghệ và thương mại giữa hai nước.

Cùng với bước đột phá có thể góp phần thay đổi căn bản bức tranh hợp tác khoa học công nghệ giữa hai nước nói trên là những con số hợp đồng thương mại đã được ký kết trị giá hàng chục tỷ đôla giữa các tập đoàn, doanh nghiệp của hai nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump trao đổi nhiều nội dung trong hợp tác giữa hai nước (Ảnh: TTXVN).

Dõi theo chuyến công tác của Tổng Bí thư Tô Lâm, chúng ta có thể thấy có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt là tinh thần “Ngoại giao tâm công” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vun đắp từ những ngày đầu lập quốc cách đây đã tròn 80 năm. Đó là ngoại giao thu phục lòng người bằng chính nghĩa, tình người, đạo lý và hợp tác thực chất, vì lợi ích chính đáng, phù hợp với pháp luật quốc tế của các bên liên quan.

Trước hết, như Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã trả lời phỏng vấn báo chí về kết quả chuyến tham dự Cuộc họp Khai mạc Hội đồng Hòa bình về Gaza của Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam. Đây là hoạt động đối ngoại đa phương, quốc tế lớn đầu tiên của Đảng và Nhà nước ta ở cấp cao sau Đại hội XIV của Đảng. Hoạt động đối ngoại rất quan trọng này là bước triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển và đường lối đối ngoại của Đại hội lần thứ XIV của Đảng, đó là: Việt Nam sẽ đóng góp tích cực và trách nhiệm vào hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững, đồng thời đóng góp tích cực và có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế.

Đúng như tinh thần của bài viết mới đây nhất của Tổng Bí thư Tô Lâm “Đẩy mạnh đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới”, tầm cao mới trong giai đoạn mới là thông qua hoạt động đối ngoại đa phương quan trọng này, chúng ta đã thể hiện thiện chí và nỗ lực đóng góp vào việc thúc đẩy hòa bình ở khu vực Trung Đông và đảm bảo các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Palestine, trong đó có quyền thành lập một Nhà nước Palestine ở Trung Đông. Chuyến đi này cũng góp phần thúc đẩy quan hệ của Việt Nam với nước chủ nhà và các đối tác quốc tế, trong đó có các nước Trung Đông.

Trên phương diện quan hệ song phương Việt Nam – Hoa Kỳ, chuyến công tác của Tổng Bí thư Tô Lâm đã đạt được những kết quả thiết thực và rõ nét, tiếp tục củng cố vững chắc trụ cột hợp tác kinh tế – thương mại, đồng thời tăng cường tin cậy chính trị giữa hai quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới biến chuyển nhanh và quan hệ kinh tế – thương mại quốc tế nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, chúng ta đĩnh đạc đẩy mạnh hợp tác một cách thực chất và hợp lý: Hãy nhìn vào những gì chúng tôi đang làm và những gì chúng ta có thể cùng nhau kiến tạo.

Kết quả nổi bật về kinh tế của chuyến thăm bao gồm các hợp đồng thương mại và đầu tư trị giá khoảng 37,2 tỷ USD – trong đó có 50 máy bay Boeing 737, 40 máy bay Boeing 787-9, các động cơ hàng không Pratt & Whitney, cam kết đầu tư bán dẫn của Nvidia và giấy phép hoạt động cho Starlink tại Việt Nam. Và việc Mỹ sẽ xem xét sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược D1-D3 như đã nêu ở trên.

Như chúng ta đã biết, nước Mỹ đang vận hành một hệ thống kiểm soát xuất khẩu công nghệ chiến lược khá nghiêm ngặt. Trong khi đó, dù Việt Nam đã trở thành một trong những nhà xuất khẩu điện tử và bán dẫn lớn nhất thế giới – đứng thứ 10 toàn cầu về xuất khẩu linh kiện bán dẫn, đóng góp khoảng 7% tổng kim ngạch xuất khẩu – nhưng chủ yếu đang làm ở các công đoạn đóng gói và kiểm thử chip có giá trị gia tăng thấp.

Có thể nói khi được đưa ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược D1-D3, chúng ta sẽ có thể được tiếp cận các chip AI thế hệ mới, phần mềm thiết kế vi mạch và thiết bị sản xuất tiên tiến, qua đó nắm bắt cơ hội tốt hơn từ những xu hướng đang định hình kinh tế thế giới hiện nay như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), lượng tử, tự động hóa…

Hợp tác khoa học công nghệ Việt – Mỹ đã và đang được đẩy mạnh kể từ khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023, với hàng loạt thỏa thuận hợp tác công nghệ giữa hai bên đã được ký kết. Trong lĩnh vực bán dẫn, Việt Nam và Mỹ đã ký Bản ghi nhớ hợp tác về chuỗi cung ứng bán dẫn, tập trung vào đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái chip. Đáng chú ý nhất có thể kể ra Intel hiện đã có một trong những cơ sở đóng gói và kiểm thử chip lớn nhất thế giới tại TPHCM; và Nvidia đang mở rộng quan hệ đối tác với các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam…

Về AI và chuyển đổi số, các công ty công nghệ Mỹ như Google, Microsoft, Meta và Amazon Web Services đều đang có những dự án đầu tư đáng kể tại Việt Nam. Hàng trăm công ty khởi nghiệp công nghệ Việt Nam đang sử dụng nền tảng điện toán đám mây và dịch vụ AI của Mỹ để phát triển sản phẩm.

Trong lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu, chương trình học bổng Fulbright hàng năm đưa nhiều học giả Việt Nam sang nghiên cứu tại các trường đại học Mỹ, trong khi Đại học Fulbright Việt Nam tại TPHCM đang trở thành cầu nối giáo dục quan trọng.

Nhiều chuyên gia công nghệ và kinh tế nhìn thấy ít nhất ba lĩnh vực có tiềm năng bứt phá mạnh mẽ giữa hai nước trong thời gian tới. Lĩnh vực đầu tiên là bán dẫn và thiết kế chip. Mỹ hiện dẫn đầu thế giới về thiết kế chip (qua các tập đoàn như Qualcomm, Broadcom, AMD, Nvidia) và về phần mềm thiết kế vi mạch. Việt Nam có một nền tảng nhân lực kỹ thuật tốt – với khoảng 26.000 kỹ sư bán dẫn hiện tại và hàng chục nghìn kỹ sư công nghệ thông tin có thể chuyển sang lĩnh vực này. Sự kết hợp giữa công nghệ và phần mềm thiết kế chip của Mỹ với nguồn nhân lực chất lượng và chi phí hợp lý của Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra một trung tâm thiết kế chip tầm khu vực trong vòng 5-7 năm.

Lĩnh vực thứ hai là trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Đây là lĩnh vực mà cả Chính phủ Việt Nam lẫn cộng đồng doanh nghiệp đang đầu tư mạnh mẽ. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về khoa học-công nghệ và chuyển đổi số đặt mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP – thước đo hiệu quả sử dụng công nghệ và tri thức trong nền kinh tế) lên trên 55%, với AI là động lực trung tâm. Trong thời gian tới, hy vọng rằng các công ty Mỹ như Nvidia, Intel và Qualcomm có thể đưa vào Việt Nam những chip AI thế hệ mới nhất – giảm chi phí và tăng tốc độ phát triển ứng dụng AI trong y tế, giáo dục, nông nghiệp và sản xuất.

Lĩnh vực thứ ba là năng lượng sạch và công nghệ môi trường. Cam kết của Việt Nam về đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050 đòi hỏi một cuộc cách mạng về công nghệ năng lượng. Mỹ hiện là nước dẫn đầu về nhiều lĩnh vực như điện mặt trời thế hệ cao, lưu trữ năng lượng (pin thế hệ mới), hydro sạch và điện hạt nhân công nghệ tiên tiến. Sự hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ giúp Việt Nam đạt mục tiêu khí hậu mà còn tạo ra cơ hội xuất khẩu điện và công nghệ năng lượng sạch trong tương lai.

Hướng đi đã rõ, và quan trọng hơn là cả hai bên đều đã sẵn sàng bước tiếp.

Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, chuyến công tác của Tổng Bí thư Tô Lâm nằm trong tổng thể các hoạt động đối ngoại mà Việt Nam sớm triển khai ngay sau Đại hội Đảng XIV, trước hết là những hoạt động đối ngoại quan trọng rất thành công với các nước láng giềng.

Đó là chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư và Đoàn đại biểu cấp cao của Đảng và Nhà nước tới Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và sau đó là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Campuchia, dự cuộc họp giữa Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam và Ban Thường vụ Đảng Nhân dân Campuchia, cuộc gặp giữa ba người đứng đầu ba Đảng của Campuchia-Lào-Việt Nam. Sắp tới sẽ là những hoạt động đối ngoại rất quan trọng của chúng ta với các nước láng giềng.

Tin tưởng rằng dưới ánh sáng của Đại hội XIV, đối ngoại – một nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên – sẽ tiếp tục được triển khai toàn diện ở tầm cao mới.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!