Nhật Bản giảm giờ làm, nhưng đã thực sự thoát ‘làm việc đến chết’?

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực ấy, nhiều chuyên gia cảnh báo thực tế có thể phức tạp hơn, khi văn hóa làm thêm giờ và tình trạng “karoshi” (chết vì làm việc quá sức) vẫn chưa hoàn toàn biến mất, báo South China Morning Post ngày 23-2 đưa tin.

Theo đó, số liệu do Văn phòng Nội các Nhật Bản công bố chỉ ra người lao động nước này làm việc trung bình 1.654,2 giờ trong năm tài khóa 2024, giảm 17,7 giờ so với năm trước và là năm thứ hai liên tiếp đi xuống.

Con số này thấp hơn mức 1.796 giờ của Mỹ, 1.697 giờ của Canada và 1.709 giờ của Ý, theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

So với thời kỳ đỉnh cao của bong bóng kinh tế năm 1980 – khi người Nhật làm trung bình hơn 2.100 giờ mỗi năm – mức giảm hiện nay là rất đáng kể.

Dù vậy, Nhật Bản vẫn chưa đạt đến mức của các nền kinh tế có thời gian làm việc ngắn như Đức (1.331 giờ) hay Đan Mạch (1.379 giờ). Quan trọng hơn, các nhà phân tích cho rằng số liệu thống kê có thể chưa phản ánh đầy đủ thực trạng tại nơi làm việc.

Trong thập niên 1990, khi Chính phủ Nhật Bản tìm cách nâng cao năng suất, số ca tử vong do làm việc quá sức gia tăng đáng lo ngại. Năm 2001 ghi nhận 143 ca tử vong liên quan đến tình trạng “karoshi” – con số cao kỷ lục.

Đến những năm 2000, các nhà hoạch định chính sách bắt đầu chú trọng hơn đến cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Khi ông Abe Shinzo nhậm chức Thủ tướng Nhật Bản vào năm 2006, việc xử lý tình trạng này trở thành ưu tiên, với mục tiêu vừa cải thiện chất lượng sống, vừa duy trì tăng trưởng năng suất của người lao động.

Bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 2019 với Luật cải cách phong cách làm việc, khi quốc gia này lần đầu tiên áp trần làm thêm 45 giờ mỗi tháng và 360 giờ mỗi năm.

Cùng với xu hướng làm việc từ xa và số hóa, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang đánh giá hiệu suất thay vì thời gian nhân viên có mặt tại văn phòng, góp phần làm suy yếu văn hóa “ở lại cho đến khi sếp về” vốn tồn tại lâu nay ở Nhật Bản.

Tuy nhiên, việc thực thi luật vẫn chưa đồng đều. Một số lĩnh vực như y tế và xây dựng vẫn được miễn trừ khỏi quy định giới hạn giờ làm, trong khi tình trạng thiếu lao động khiến nhiều công ty gặp khó trong việc tuân thủ hoàn toàn quy định.

Không ít nhân viên thừa nhận họ vẫn làm vượt giới hạn cho phép, nhưng không chắc các giờ làm thêm đó có được báo cáo đầy đủ hay không.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng cơ chế giám sát vẫn tồn tại nhiều khoảng trống, nhất là với lao động bán thời gian và lao động không có hợp đồng chính thức. Ngoài ra, sự tồn tại của các “công ty đen” – những doanh nghiệp phớt lờ quy định lao động – khiến thực tế tại nơi làm việc có thể không được phản ánh đầy đủ trong các số liệu chính thức.