Vì sao Vịnh Xuân quyền tụt hậu trong làng kung fu?

Từ vị thế đệ nhất kung fu

Môn kung fu nào giàu tính thực chiến nhất? Ắt hẳn bất kỳ ai hâm mộ võ thuật đều từng tự đặt câu hỏi này. Và trong số những cái tên được đưa ra, Vịnh Xuân quyền luôn xếp hàng đầu.

Không giống như Thiếu Lâm hay Võ Đang – các võ phái từ lâu đã được công nhận giàu tính triết lý, văn hóa hơn là khả năng thực chiến, Vịnh Xuân quyền khi mới ra đời đã được xem là “võ hiện đại” trong làng kung fu.

Ra đời vào khoảng thế kỷ 17-18, tên tuổi của Vịnh Xuân quyền đạt cực thịnh vào đầu thế kỷ 20, nhờ những tên tuổi nổi bật trong làng võ thuật Trung Hoa như Diệp Vấn, Lý Tiểu Long…

Vịnh Xuân quyền ra đời tại miền Nam Trung Quốc, chú trọng vào các kỹ thuật tay nhanh, kiểm soát “đường trung tuyến” và phản xạ qua các bài tập như chi sao và các bài quyền như Siu Nim Tao. 

Kỹ năng cận chiến từng là thương hiệu giúp Vịnh Xuân quyền vượt mặt các võ phái kung fu cùng thời. Nhưng đến giai đoạn cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, Vịnh Xuân quyền lại dần tụt hậu. Đầu tiên là yếu tố “đứng mũi chịu sào” của vị thế “đệ nhất” trong làng võ kung fu.

Khi Từ Hiểu Đông khơi lên cuộc tranh cãi ồn ào về tính thực chiến của làng kung fu truyền thống từ một thập niên trước, đối tượng chính anh nhắm vào là Vịnh Xuân. 

Cũng vì vậy, sau một loạt những trận giao đấu phơi bày điểm yếu của kung fu truyền thống, Vịnh Xuân quyền trở thành võ phái chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, vì suốt nhiều thập niên, đây là võ phái giương cao “ngọn cờ thực chiến” trong làng cổ truyền Trung Hoa. 

Kung fu lỗi thời trước nhóm các môn võ hiện đại – thể hiện qua sàn đấu MMA đã là chuyện hiển nhiên. Rồi từ đó, Vịnh Xuân quyền cũng dần tụt hậu trước chính những môn võ truyền thống.

Tụt hậu trước nhiều võ phái khác

Trong xu hướng võ thuật giác đấu hiện đại, các môn võ có yếu tố vật như Sanda (Tán đả) hay Suất giảo (Shuai Jiao) lại dần vươn mình, trở thành biểu tượng mới của kung fu.

Nếu nhìn vào cách huấn luyện, sự khác biệt giữa Vịnh Xuân và các môn như Sanda hay Suất giảo trở nên rõ rệt. 

Sanda, được phát triển từ thập niên 1960-1970 để chuẩn hóa võ thuật Trung Quốc cho thi đấu đối kháng, là một hệ thống toàn diện kết hợp đấm, đá và vật quật. 

Người học Sanda được yêu cầu đối kháng thật ngay từ giai đoạn đầu, điều này giúp võ sinh phát triển phản xạ trong nhịp độ cao, xử lý cự ly, chịu đòn và phản công trong môi trường áp lực. 

Nhiều võ sĩ MMA Trung Quốc xuất thân từ Sanda, họ mang theo kỹ năng này vào các trận đấu chuyên nghiệp, chứng minh tính ứng dụng của môn võ trong môi trường cạnh tranh quốc tế. 

Trong khi đó, Suất giảo là một môn vật truyền thống Trung Quốc với lịch sử lâu đời, tập trung vào việc giữ thăng bằng, sử dụng lực đối thủ và phản quật trong các tình huống cận chiến. 

Các kỹ thuật gài chân, kéo lệch trục cơ thể và quật đối thủ là một phần không thể thiếu trong hệ thống này. Đối với các chuyên gia võ thuật phương Tây, Suất giảo thường được đánh giá tương đương với Judo về tính hiệu quả trong các tình huống đối kháng thực tế và đặc biệt mạnh khi giao đấu bị đưa xuống sàn. 

Trong các diễn đàn võ thuật quốc tế, kỹ thuật vật này được xem là “mạnh hơn các võ phái tên tuổi về kỹ năng thực chiến”.

Theo phân tích của chuyên trang võ thuật Everybody Martial Arts, Vịnh Xuân quyền có một số điểm mạnh trong giao đấu cự ly rất gần, đặc biệt khi được luyện dưới áp lực thực tế và kết hợp với kỹ năng khác. 

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng Vịnh Xuân thiếu sự huấn luyện về ground fighting (kỹ năng chiến đấu khi bị quật xuống sàn), cũng như thiếu các bài tập đối kháng đầy đủ thường thấy ở các hệ thống hiện đại. 

Những ý kiến này cho rằng việc tập trung vào các kỹ thuật lặp lại và các bài quyền mẫu đôi khi tạo ra cảm giác “an toàn giả tạo”, khiến người tập thiếu khả năng thích ứng với các tình huống đánh bất ngờ, phức tạp trong giao đấu thực sự. 

Một bài viết trên chuyên trang Wing Chun Dummy về các môn kung fu giàu tính thực chiến đã phân tích rằng Vịnh Xuân tuy nổi danh nhưng không phải là hệ thống võ thuật được thiết kế để đối kháng liên tục, cũng như chịu áp lực cao như trong thể thao đối kháng hiện đại. 

Những môn được đánh giá cao về thực chiến thường là những hệ thống có khả năng chuẩn hóa kỹ thuật và kiểm chứng thực tế qua thi đấu đối kháng. Các đòn đánh đặc biệt hiệu quả ở môi trường này là siết, khóa, clinch (ôm sát), vật, và ground fighting, đều không phải thế mạnh của Vịnh Xuân. 

Và cuối cùng, tên tuổi của Vịnh Xuân đôi lúc cũng được đẩy lên quá đà, nhờ vào hiệu ứng điện ảnh mạnh mẽ bùng nổ trong giai đoạn giữa thế kỷ 20 đến ngày nay. Lý Tiểu Long – người được ca ngợi là đã nâng tầm võ thuật Trung Hoa, thật ra chỉ học Vịnh Xuân như phần nền tảng.