Cả làng xuống suối đón lộc đầu năm

Ngày 23.2 (mùng 7 tết), UBND xã Thanh Bồng (Quảng Ngãi) tổ chức tái hiện phong tục “đắp chăn” hay còn gọi là Hoi P’hiết Xol. Hướng tới việc đón lộc đầu năm, nghi thức này không chỉ đơn thuần là hoạt động đánh bắt cá mà còn chứa đựng giá trị văn hóa – tâm linh sâu sắc, kết nối cộng đồng và giữ gìn bản sắc văn hóa của người Cor nơi đại ngàn.

Nghi thức đầu xuân giữa đại ngàn

Theo các bậc cao niên ở thôn Môn, xã Thanh Bồng tục đắp chăn đã hình thành từ hàng chục năm trước và được duy trì đều đặn vào ngày mùng 7 tháng giêng. Khi tiết xuân còn phủ xanh núi rừng, người Cor quan niệm đây là thời khắc linh thiêng, mọi hoạt động “đụng chạm” đến núi rừng như lên nương, phát rẫy đều phải kiêng kỵ.

Trong tín ngưỡng dân gian của đồng bào Cor ở các xã vùng cao phía tây Quảng Ngãi, núi rừng, sông suối đều có thần linh cai quản. Ngày mùng 7 được xem là thời điểm các vong linh, cô hồn còn vương vấn trở về sum họp cùng gia đình sau tết. Nếu ai cố tình vào rẫy, dễ bị “quở trách”, gặp điều không may trong năm mới.

Ông Hồ Thanh Hùng (60 tuổi, thôn Môn) kể lại, từ nhỏ ông đã được nghe người già dặn dò không nên lên rẫy ngày này. Từng có một thanh niên vì muốn chứng minh đó chỉ là điều mê tín đã bất chấp lời can ngăn, tự ý vào rừng và không may bị thú dữ tấn công. Câu chuyện đau lòng ấy trở thành lời nhắc nhở, khiến bà con càng thêm tin và giữ gìn phong tục của tổ tiên.

Chính vì vậy, thay vì lên nương, cả thôn cùng nhau xuống suối thực hiện nghi thức đắp chăn. Theo quan niệm đây là cách “tắm rửa” tâm hồn, gột bỏ xui rủi của năm cũ, đón điều may mắn trong năm mới.

Chung tay đắp đập, sẻ chia lộc suối

Sáng sớm mùng 7, hàng trăm người dân của 6 thôn trong xã Thanh Bồng đổ về khu vực sông Trường. Trong không khí rộn ràng, từng nhóm người thay nhau khiêng đá, xếp thành đập ngăn dòng, tạo khoảng nước cạn để bắt cá.

Tiếng gọi nhau í ới, tiếng nước chảy, tiếng đá va vào nhau hòa thành âm thanh đặc trưng của ngày hội. Khi con đập tạm hoàn thành, mọi người cùng lội xuống, lật từng phiến đá, soi từng kẽ suối để tìm cá đép, cá lốt, cá va leu… Những con cá suối nhỏ bé nhưng mang theo “lộc đầu năm” khiến ai nấy đều phấn khởi.

Anh Hồ Văn Sơn chia sẻ, anh cảm thấy vui khi được cùng bà con tham gia nghi thức truyền thống của dân tộc mình. “Không chỉ để bắt cá, đây còn là dịp để các thôn gặp gỡ, thắt chặt tình cảm, cùng nhau mở đầu năm mới trong không khí đoàn kết”, anh Sơn nói.

Sau khi kết thúc phần săn cá, thành quả được chia đều cho các hộ tham gia hoặc giữ lại chế biến các món ăn ngay bên bờ suối. Cá suối nướng trên than hồng, cá kho ống tre, canh cá nấu lá rừng… tất cả hòa quyện trong hương khói bếp lửa bập bùng, tạo nên bữa cơm đầu năm đậm hương vị đại ngàn.

Ông Hồ Văn Trường, Phó chủ tịch UBND xã Thanh Bồng, cho biết chính quyền địa phương đã xây dựng kế hoạch hoàn thiện kịch bản, quy mô tổ chức lễ hội đắp chăn. Trên cơ sở đó, xã sẽ đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét công nhận đây là di sản văn hóa truyền thống, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần ở cơ sở.

Theo ông Trường, việc tái hiện lễ hội không chỉ nhằm bảo tồn một phong tục đẹp mà còn hướng đến giáo dục thế hệ trẻ về ý thức tôn trọng thiên nhiên, gìn giữ bản sắc dân tộc. “Qua nghi thức này, con em hiểu rằng núi rừng, sông suối là nguồn sống. Biết ơn và bảo vệ thiên nhiên cũng chính là bảo vệ tương lai của mình”, ông Trường nói.