Động thái về thỏa thuận vũ khí hạt nhân mới của 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an

Theo Hãng tin Reuters ngày 23-2, Mỹ, Nga và Trung Quốc đang đi những bước đầu trong quá trình đàm phán một thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới, thay thế Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) vốn đã hết hiệu lực hôm 5-2.

Khởi động quá trình tìm “New START mới”

New START chính là thỏa thuận cuối cùng hạn chế việc triển khai tên lửa và đầu đạn hạt nhân giữa Mỹ và Nga.

Dù Tổng thống Nga Vladimir Putin đã thể hiện thiện chí sẵn sàng đàm phán gia hạn New START từ cuối năm 2025, Washington lại khá thờ ơ với việc này.

Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ mong muốn thỏa thuận một hiệp ước mới hoàn toàn, thay thế cho thỏa thuận New START được ông cho là Washington đã “đàm phán kém”.

Sau khi New START hết hiệu lực mà chưa có thỏa thuận mới nào thay thế, thế giới bước vào giai đoạn lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ không còn hiệp ước nào kiềm chế các kho vũ khí hủy diệt hàng loạt, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang mới.

Bên thềm Hội nghị Giải trừ quân bị tại Geneva (Thụy Sĩ) ngày 23-2, Mỹ đã cụ thể hóa mong muốn của ông Trump khi tiến hành đàm phán song phương với phái đoàn Nga. Dự kiến trong ngày 24-2, phái đoàn Mỹ sẽ tiếp tục tiếp phái đoàn Trung Quốc.

Trước đó, một cuộc họp “chuẩn bị” giữa Washington và Bắc Kinh đã diễn ra ngay sau khi New START hết hiệu lực. Mỹ cũng đã đàm phán song phương với Anh và Pháp, hai thành viên thường trực còn lại của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Động thái này cho thấy các bên đều đang tìm kiếm một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới thay thế New START.

Bất đồng Mỹ – Trung là điểm nghẽn lớn

Một trong những trở ngại lớn trong quá trình đàm phán thỏa thuận mới là quan điểm đối lập của Washington và Bắc Kinh.

Mỹ, đứng đầu là ông Trump, cho rằng thỏa thuận mới cần phải bao gồm Trung Quốc – quốc gia bị Washington cho là đang tích cực phát triển kho vũ khí hạt nhân mà không chịu sự ràng buộc của bất kỳ thỏa thuận quốc tế nào.

Ngược lại, Trung Quốc cho rằng kho vũ khí hạt nhân của nước này quá nhỏ so với Mỹ và Nga, do đó việc ép nước này tham gia thỏa thuận mới là không công bằng.

Sự bất đồng quan điểm trên được thể hiện rõ tại Hội nghị Giải trừ quân bị ngày 23-2.

Tại đây, Trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí Christopher Yeaw cho rằng New START có “nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng” vì không tính đến sự mở rộng kho hạt nhân của Trung Quốc.

Ông cáo buộc Bắc Kinh “đã mở rộng ồ ạt kho vũ khí hạt nhân” và “có thể đạt ngang bằng với Mỹ trong vòng 4-5 năm tới”, đồng thời “đang trên đà sở hữu đủ vật liệu phân hạch để chế tạo hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030”.

Ông Yeaw khẳng định: “Bất chấp những tuyên bố ngược lại, Trung Quốc đã cố tình mở rộng ồ ạt kho vũ khí hạt nhân mà không hề bị ràng buộc, không có sự minh bạch, cũng không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy ý định hay giới hạn cuối cùng”.

Đại diện Washington cũng đưa ra thêm chi tiết về cáo buộc Trung Quốc bí mật thử hạt nhân ngầm vào ngày 22-6-2020: một vụ nổ 2,75 độ Richter được phát hiện qua dữ liệu thu thập tại Kazakhstan, với sức nổ ước tính tương đương 10 tấn thuốc nổ hạt nhân.

Ngay lập tức, Đại sứ Trung Quốc tại Liên hợp quốc Thẩm Kiện lên tiếng phản bác quyết liệt các cáo buộc trên, gọi đây là “những cáo buộc vô căn cứ” nhằm “làm cái cớ để chính Mỹ nối lại việc thử hạt nhân”.

Ông nhấn mạnh kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc “không thể so sánh với các nước sở hữu kho vũ khí lớn nhất” và cho rằng việc yêu cầu Bắc Kinh tham gia đàm phán ba bên là “không công bằng, không hợp lý và không thực tế”.

Theo một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), tổ chức này không tìm thấy bằng chứng thuyết phục về vụ thử hạt nhân năm 2020 mà Mỹ cáo buộc.

Hình ảnh vệ tinh vào thời điểm ấy không ghi nhận hoạt động bất thường tại bãi thử hạt nhân Lop Nur của Trung Quốc ở Tân Cương.

Hiện Nga chưa bình luận về tiến trình đàm phán kiểm soát vũ khí chiến lược mới trên.