Clip gây tranh cãi về lễ hội được công nhận di sản quốc gia
Những ngày qua, mạng xã hội lan truyền đoạn clip một cô gái chia sẻ về lễ hội Trò Trám hay còn gọi là lễ hội Linh tinh tình phộc ở Phú Thọ.
Trong clip, cô gái nhận là MC (người dẫn chương trình) của VTV, kể về kỷ niệm ghi hình tại lễ hội này và chia sẻ bản thân đã trải qua những phút “hoang mang và hoảng sợ”.
Theo cô gái này, tại lễ hội Trò Trám, nam nữ có thể tự do tìm bạn tình và “kết giao” ngay trong đêm một cách ngẫu nhiên ở bất cứ đâu. Sau đêm hội, đứa trẻ nào được sinh ra sẽ được coi là “con trời” và được cả làng nuôi dưỡng.
Cô gái sinh ra “con trời” sẽ được chọn bất cứ chàng trai nào trong làng làm chồng. Thậm chí nếu thấy cha của đứa trẻ nghèo, xấu có thể chọn lấy người đẹp trai và giàu có nhất làng.
Cô gái lên mạng chia sẻ nhiều thông tin gây tranh cãi về lễ hội Trò Trám (Ảnh: Chụp màn hình).
Cũng theo cô gái, vì phong tục đặc biệt này mà phụ nữ trong làng rất lo sợ. Vào đêm diễn ra lễ hội, họ đều trốn đi hết vì sợ sẽ trở thành đối tượng “kết giao” của người khác. Cô và một nữ đồng nghiệp khác vì thế suýt trở thành đối tượng “thụ lộc” của thanh niên trong làng.
Với giọng điệu nhấn nhá, cô gái thuật lại trải nghiệm của mình một cách gay cấn khiến lượng xem cao và clip được chia sẻ không ngừng.
Nhiều cư dân mạng sinh sống ở ngôi làng nơi diễn ra lễ hội tỏ ra rất bất bình. Họ cho biết, nhiều thông tin cô gái chia sẻ sai lệch, làm biến tướng nghi thức, ảnh hưởng đến lễ hội Trò Trám – một lễ hội lớn đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Cô gái sau đó đã xóa clip và thừa nhận rằng bản thân đưa nội dung chưa đầy đủ. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, những lý do cô đưa ra mang tính bao biện, không hợp lý.
Là người từng tới tham dự lễ hội Trò Trám, anh Vũ Văn Tuấn (ở Hà Nội) cho hay, nội dung đoạn clip xuyên tạc thực tế, khiến một số người hiểu sai bản chất văn hóa của nghi lễ dân gian.
“Từ những nghi thức vốn mang ý nghĩa cầu mùa, cầu sinh sôi nảy nở, cầu cho dân cư đông đúc, thịnh vượng, cô gái này lại khai thác theo hướng tò mò, dung tục, nhằm thu hút lượt xem, lượt thích”, anh Tuấn nói.
Lễ hội Trò Trám có nhiều phần tế trang trọng, linh thiêng (Ảnh: Toàn Vũ).
Theo tìm hiểu của phóng viên Dân trí, lễ hội Trò Trám hay còn gọi là lễ hội Linh tinh tình phộc ở xã Tứ Xã (nay là xã Phùng Nguyên, Phú Thọ) tổ chức hằng năm vào đêm ngày 11 và sáng ngày 12 tháng Giêng (âm lịch) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đây là một trong những lễ hội độc đáo có một không hai ở Việt Nam, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham gia.
Lễ hội tổ chức nhằm tôn vinh tín ngưỡng phồn thực, phản ánh nét văn hóa đặc trưng của dân cư nông nghiệp. Trong phần “lễ mật”, một cặp vợ chồng là người trong làng được chọn đại diện sẽ có nhiệm vụ cầm Nõ và Nường (tượng trưng cho sinh thực khí của người nam và người nữ).
Người đàn ông lấy Nõ đâm vào chiếc Nường trong đêm tối sau tiếng hô “linh tinh tình phộc” của vị chủ tế. Theo quan niệm dân gian, ba lần đâm trúng sẽ có mùa màng tươi tốt, bội thu; hai lần trúng thì năm đó sẽ được mùa; một lần trúng là làm ăn kém.
Nghi lễ liên quan đến tín ngưỡng phồn thực
Trao đổi với phóng viên Dân trí, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian TS Nguyễn Hùng Vĩ cho biết, cần hiểu đúng bản chất của tín ngưỡng phồn thực trước khi đưa ra đánh giá.
Theo TS Nguyễn Hùng Vĩ, tín ngưỡng phồn thực cầu cho sự sinh sôi của con người và tự nhiên. Đây là tín ngưỡng có từ rất sớm trong lịch sử nhân loại và tồn tại ở nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới.
Ở Việt Nam, dấu vết của tín ngưỡng này xuất hiện ở nhiều địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, Phú Thọ…
Lễ hội Trò Trám cũng có phần nghi lễ liên quan đến tín ngưỡng phồn thực, bên cạnh trò diễn Tứ dân chi nghiệp hay nghi lễ Rước lúa thần…
Một cặp vợ chồng thực hiện nghi lễ trong phần “lễ mật” tại lễ hội Trò Trám (Ảnh: Toàn Vũ).
Trong một số lễ hội cổ, người dân thờ biểu tượng tượng trưng cho sinh thực khí của người nam và người nữ, thực hiện các động tác mang tính biểu trưng cho sự giao hòa âm dương, rước biểu tượng sinh thực khí để cầu mong mùa màng tươi tốt, con cháu đông đúc.
“Các địa chí đầu thế kỷ XX ghi chép rất rõ những phong tục này. Có nơi từng tồn tại những nghi lễ trai gái ôm nhau hoặc có những hình thức giao duyên tự do trong khuôn khổ lễ hội. Những người phụ nữ mang thai từ hội làng thậm chí còn được cộng đồng tổ chức cưới hỏi trang trọng. Người ta coi đó là thành quả thiêng liêng của một nghi lễ”, ông cho biết.
Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ, nhiều nghi thức dần mai một hoặc được điều chỉnh theo bối cảnh lịch sử, do điều kiện chiến tranh, đời sống xã hội thay đổi. Những nghi lễ còn lại hiện nay chủ yếu mang tính biểu tượng và được thực hành kín đáo, gọi là mật lễ (lễ mật).
Trong môi trường mạng xã hội hiện nay, nhiều nghi thức, hình ảnh của các lễ hội dễ bị tách khỏi bối cảnh văn hóa gốc, bị cắt ghép và diễn giải theo hướng giật gân.
Theo TS Nguyễn Hùng Vĩ, việc trên mạng xuất hiện những cách nhìn cười cợt, chế giễu hay thậm chí bôi nhọ các nghi thức phồn thực không phải là điều quá mới.
“Trước đây dân gian truyền miệng cũng đã có những câu chuyện bịa ra để kể cho vui. Bây giờ không gian mạng thay cho lời nói trực tiếp, mỗi người một ý kiến”, ông nhận định.
Vị chuyên gia này cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tế hiện nay có tình trạng lợi dụng yếu tố nhạy cảm của các nghi lễ để câu view (lượt xem).
Nhiều người sáng tạo nội dung bằng bất cứ điều gì, từ quốc kỳ, quốc ca, hình ảnh nguyên thủ quốc gia cho đến chiến tranh. Bởi vậy một tục lệ dân gian cũng có thể bị khai thác theo cách méo mó.
Cũng theo chuyên gia, khi tiếp cận những nghi lễ có yếu tố sinh thực khí hay biểu tượng âm – dương, cần đặt trong hệ quy chiếu văn hóa và lịch sử của cộng đồng sở hữu.
Việc cắt ghép hình ảnh, sử dụng ngôn từ kích thích tò mò có thể mang lại lượt xem tức thời, nhưng lâu dài sẽ tạo ra nhận thức sai lệch về văn hóa dân gian, thậm chí khiến cộng đồng địa phương cảm thấy bị tổn thương.
Tín ngưỡng phồn thực, xét đến cùng, là khát vọng nguyên sơ và nhân văn về sự sống, về sinh sôi, về phồn thịnh. Khi bị nhìn qua lăng kính giật gân, nó dễ bị hiểu nhầm thành điều phản cảm.
Nguồn: https://dantri.com.vn/du-lich/co-gai-gay-tranh-cai-khi-noi-nam-nu-tu-do-tim-ban-tinh-tai-le-hoi-phu-tho-20260224184122299.htm
