Dầu nhớt và nước làm mát – nguyên nhân hàng đầu khiến xe phải “bổ máy”

Dưới nắp capo, động cơ ô tô làm việc trong môi trường khắc nghiệt. Nhiệt độ buồng đốt có thể lên tới hàng nghìn độ C, các chi tiết kim loại chuyển động với tốc độ hàng nghìn vòng mỗi phút. Để hệ thống này vận hành ổn định,  dầu máy và nước mát là 2 yếu tố quan trọng luôn song hành.

Một trong hai yếu tố không được bảo trì thay thế đúng cách, động cơ khó có thể hoạt động lâu dài. Vì vậy, khi bảo dưỡng xe, người dùng cần quan tâm đồng thời cả hai yếu tố này.

Theo chia sẻ của một số kỹ thuật viên tại Hà Nội, nhiều trường hợp phải hạ máy đại tu có liên quan đến việc thiếu dầu hoặc hệ thống làm mát gặp sự cố.

Lớp màng dầu chống ma sát và mài mòn

Dầu nhớt cần được thay đúng chủng loại và đúng chu kỳ theo khuyến nghị của nhà sản xuất, tính cả thời gian và điều kiện vận hành thực tế (Ảnh minh họa: Getty).

Dầu nhớt không chỉ đơn thuần là chất bôi trơn. Trong động cơ đốt trong, dầu thực hiện ít nhất bốn vai trò cốt lõi.

Thứ nhất, dầu làm giảm ma sát giữa các chi tiết như trục khuỷu, piston, xéc măng và trục cam. Khi hai bề mặt kim loại tiếp xúc trực tiếp ở tốc độ cao, chúng sẽ nhanh chóng mài mòn và sinh nhiệt lớn. Trên thực tế, các chi tiết này chuyển động không tiếp xúc trực tiếp, mà trượt lên nhau nhờ một lớp màng dầu rất mỏng ngăn cách, giúp giảm ma sát và vận hành êm ái.

Thứ hai, dầu giúp giải nhiệt cục bộ. Dù hệ thống làm mát đảm nhiệm vai trò kiểm soát nhiệt độ chính, dầu nhớt vẫn góp phần tản nhiệt tại những vị trí dung dịch làm mát không tiếp cận trực tiếp, như đáy piston hoặc trục khuỷu.

Thứ ba, dầu làm sạch và cuốn trôi cặn bẩn. Phụ gia trong dầu giữ muội than và mạt kim loại ở trạng thái lơ lửng, sau đó đưa về lọc dầu để loại bỏ.

Thứ tư, chống ăn mòn và hỗ trợ làm kín. Dầu tạo lớp phủ bảo vệ bề mặt kim loại khỏi oxy hóa, đồng thời giúp làm kín khe hở giữa piston và thành xi lanh, duy trì áp suất nén.

Nếu thiếu dầu hoặc dầu xuống cấp, ma sát tăng đột ngột, nhiệt độ cục bộ tăng cao, có thể dẫn đến bó máy, cong tay biên hoặc hỏng toàn bộ động cơ.

Nước làm mát – hệ thống điều hòa nhiệt khối máy

Trong khi dầu xử lý ma sát bên trong, nước làm mát kiểm soát nhiệt độ tổng thể của động cơ, đồng thời gián tiếp duy trì nhiệt độ làm việc tối ưu của dầu máy.

Nước làm mát cần được kiểm tra thay thế định kỳ và đúng chủng loại tại cơ sở bảo dưỡng xe uy tín (Ảnh minh họa: Getty).

Khi nhiên liệu cháy trong xi lanh, chỉ một phần năng lượng được chuyển thành công cơ học, phần còn lại biến thành nhiệt. Nếu không được kiểm soát, nhiệt độ vượt quá ngưỡng chịu đựng của kim loại có thể gây cong vênh mặt máy hoặc hỏng gioăng quy lát.

Hệ thống làm mát gồm két nước, bơm nước, van hằng nhiệt và quạt tản nhiệt. Dung dịch làm mát lưu thông quanh thân máy, hấp thụ nhiệt rồi truyền ra két nước để giải phóng ra môi trường.

Khác với nước thông thường, dung dịch làm mát chuyên dụng chứa phụ gia chống ăn mòn, chống đóng cặn và nâng điểm sôi. Nhờ đó, hệ thống vận hành ổn định trong cả điều kiện nhiệt độ cao lẫn thấp.

Động cơ không được giải nhiệt đúng cách có thể hư hỏng nghiêm trọng, thậm chí phá hủy hoàn toàn (Ảnh minh họa: Getty).

Khi nước làm mát thiếu hoặc rò rỉ, động cơ dễ rơi vào tình trạng quá nhiệt. Nhiệt độ tăng cao khiến dầu loãng nhanh, giảm khả năng bôi trơn, tạo ra chuỗi hư hỏng dây chuyền. Nếu phải vận hành liên tục ở nhiệt độ cao, dầu sẽ bị oxy hóa, biến chất và tạo cặn bám vào chi tiết máy, làm suy giảm tuổi thọ động cơ.

Người dùng nên lưu ý gì?

Dầu nhớt kiểm soát ma sát và hỗ trợ tản nhiệt, trong khi nước làm mát điều hòa nhiệt độ tổng thể, giữ động cơ trong ngưỡng vận hành tối ưu. Thiếu một yếu tố, hệ thống còn lại cũng bị ảnh hưởng.

Nhiều sự cố nghiêm trọng bắt đầu từ những thói quen nhỏ: chậm thay dầu, pha nước máy thay cho dung dịch làm mát, hoặc bỏ qua cảnh báo nhiệt độ. Động cơ hiện đại, đặc biệt là máy tăng áp hoặc phun xăng trực tiếp, làm việc ở áp suất và nhiệt độ cao hơn trước đây, vì vậy yêu cầu về chất lượng dầu và dung dịch làm mát càng khắt khe.

Một số nguyên tắc cơ bản nhưng quan trọng:

– Thay dầu đúng chu kỳ theo khuyến nghị nhà sản xuất, tính cả thời gian và điều kiện vận hành thực tế, đồng thời nên thay lọc dầu.

– Kiểm tra mức dung dịch làm mát định kỳ, không mở nắp két nước khi động cơ còn nóng. Bảo dưỡng hệ thống làm mát gồm quạt két nước, van hằng nhiệt và két nước; với chi tiết xuống cấp nên thay mới thay vì “dùng cố”. Để duy trì một chiếc xe bền bỉ, hoạt động lâu dài, người dùng cần đánh giá đây là một khoản đầu tư, không phải chi phí.

– Sử dụng đúng cấp độ nhớt và tiêu chuẩn dầu theo khuyến cáo, đồng thời dùng đúng loại dung dịch làm mát chuyên dụng.

– Theo dõi đồng hồ nhiệt độ và đèn cảnh báo trên bảng táp lô; không tiếp tục vận hành khi xe báo quá nhiệt.

Chăm sóc xe bao gồm nhiều hạng mục, nhưng dầu máy và nước làm mát là hai yếu tố nền tảng quyết định trực tiếp tuổi thọ của khối động cơ.