5 yếu tố giúp tôm hùm Việt Nam vượt qua Canada, Mỹ để chiếm lĩnh thị trường Trung Quốc

Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết năm 2025, xuất khẩu tôm hùm Việt Nam sang Trung Quốc bùng nổ mạnh mẽ, lập kỷ lục 858 triệu USD, tăng 208% so với năm 2024.

Trung Quốc trở thành thị trường nhập khẩu tôm hùm lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm (845 triệu USD).

Đồng thời, Việt Nam cũng vượt Canada để trở thành nước cung cấp tôm hùm nhiều nhất cho Trung Quốc, khoảng 34% thị phần.

Tôm hùm xanh Việt Nam đang được ưa chuộng ở Trung Quốc

Theo bà Lê Hằng, việc Trung Quốc tăng nhập khẩu tôm hùm Việt Nam trong năm 2025 là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.

Đầu tiên là nhu cầu tăng cao từ thị trường Trung Quốc. Người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thủy sản chất lượng cao, an toàn, truy xuất nguồn gốc và sẵn sàng chi trả giá cao cho trải nghiệm ẩm thực đặc biệt.

Thay vì tập trung vào các loại tôm đông lạnh giá rẻ, họ chuyển sang phân khúc cao cấp như tôm cỡ lớn, tôm hùm sống/tươi và các sản phẩm chế biến sâu phục vụ nhà hàng, khách sạn.

Đặc biệt, tôm hùm cỡ nhỏ (150-300g/con) rất được ưa thích tại các nhà hàng buffet hải sản ở Trung Quốc.

Sự dịch chuyển thị hiếu này tạo lực đẩy lớn cho mặt hàng tôm hùm Việt Nam – vốn được đánh giá cao về chất lượng và phù hợp với nhu cầu.

Thứ hai là chính sách thương mại. Quan hệ thương mại Việt – Trung trong lĩnh vực nông thủy sản có nhiều bước tiến tích cực gần đây.

Đáng chú ý, các sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam như tôm hùm, tôm sú, cá tra… đều đã được phía Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại tự do (ACFTA, RCEP).

Nhờ lợi thế thuế quan 0%, tôm hùm Việt Nam có giá bán cạnh tranh hơn hẳn so với tôm hùm từ Mỹ, Canada – đang chịu thuế nhập khẩu lần lượt khoảng 17% và 32%.

Bên cạnh đó, vị trí địa lý gần giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tôm hùm sống sang Trung Quốc, giảm hao hụt và chi phí logistics.

Những yếu tố này tạo lợi thế thương mại rõ rệt, khuyến khích Trung Quốc tăng mua tôm hùm từ Việt Nam.

Thứ ba, sản lượng tôm hùm Việt Nam dồi dào. Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ Trung Quốc, ngành tôm hùm Việt Nam đã mở rộng quy mô nuôi trong những năm gần đây. Chỉ riêng khu vực Sông Cầu (Phú Yên cũ) có trên 27.000 lồng nuôi.

Nhờ mở rộng quy mô nuôi và đầu tư công nghệ, Việt Nam đủ khả năng cung ứng khối lượng lớn tôm hùm cho Trung Quốc.

Tính riêng 8 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã bán cho Trung Quốc 17.000 tấn tôm hùm, gấp 3 lần cùng kỳ năm trước. Sản lượng này vượt xa mục tiêu đề án ngành (3.000 tấn vào năm 2025) và phản ánh sự tăng trưởng “nóng” để đáp ứng thị trường.

Trung Quốc áp thuế tôm hùm Canada, Mỹ cao

Thứ tư, thay đổi trong quan hệ thương mại Việt – Trung. Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Trung Quốc vượt Mỹ trở thành thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam.

Trước đây, phần lớn tôm hùm Việt Nam xuất sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch qua biên giới, tiềm ẩn nhiều rủi ro về ách tắc và ép giá nông dân. Nay, hai nước đều chú trọng chuẩn hóa thương mại và giảm phụ thuộc các kênh không chính thức.

Về phía Việt Nam, cơ quan quản lý siết chặt việc cấp chứng thư xuất khẩu và kiểm soát chất lượng đồng đều cho hàng xuất sang Trung Quốc, nhằm nâng uy tín sản phẩm và đảm bảo cạnh tranh công bằng.

Về phía Trung Quốc, việc tăng nhập khẩu tôm hùm từ Việt Nam cũng nằm trong chiến lược đa dạng hóa đối tác nhằm giảm phụ thuộc đối tác phương Tây.

Thứ năm, cạnh tranh và vị thế của tôm hùm Việt Nam. Trước đây, Úc là nhà cung cấp tôm hùm hàng đầu cho Trung Quốc, chiếm tới 50% thị phần nhập khẩu vào năm 2019.

Tuy nhiên, từ năm 2020 Trung Quốc áp lệnh cấm tôm hùm đá Úc, tạo ra khoảng trống lớn trên thị trường. Mặc dù cuối năm 2024 hai bên thống nhất lộ trình nối lại thương mại tôm hùm, nhưng trong năm 2025 tôm hùm Úc chưa kịp trở lại đáng kể.

Cùng với đó, chiến tranh thương mại Mỹ – Trung khiến Trung Quốc áp thuế cao lên tôm hùm Bắc Mỹ.

Năm 2025, lượng tôm hùm nhập từ Canada giảm 39% do gánh nặng thuế quan tổng cộng tới 32%, từ Mỹ cũng giảm 10% do chịu thuế 17%.

Nhờ vậy, tôm hùm Việt Nam nổi lên hưởng lợi lớn nhất. Thực tế cho thấy năm 2025, Trung Quốc giảm nhập từ Bắc Mỹ và tăng mạnh nhập từ Việt Nam, giúp Việt Nam củng cố vị thế trên phân khúc tôm hùm cao cấp.