Cú “rơi tự do” của đồng tại Trung Quốc: Từ cơn sốt đầu tư thành sắt vụn

Trong những ngày nghỉ Tết Nguyên đán vừa qua, thay vì tận hưởng không khí lễ hội, Katty Mao lại chạy đôn chạy đáo khắp nơi chỉ để tìm người mua lại 500 thỏi đồng “chuẩn đầu tư” mà cô đã vung tiền gom nhặt hồi tháng 1. Đó là thời điểm giá vàng và bạc toàn cầu tăng dựng đứng, khiến những khối kim loại nặng 1kg được đánh bóng rực rỡ bỗng chốc rực sáng như một cơ hội đổi đời.

Mao đã trả 160 nhân dân tệ (khoảng 23 USD) cho mỗi thỏi với tâm lý thà đánh bạc còn hơn chịu đựng nỗi sợ bị bỏ lỡ cơ hội. Thế nhưng, trái với giấc mộng sinh lời, lời khuyên duy nhất mà nữ nhà đầu tư này nhận được trong suốt 2 tuần qua là: Hãy đem bán lại cho đại lý thu mua phế liệu.

Câu chuyện bi hài của nhà đầu tư đến từ Thâm Quyến này không phải là ngoại lệ. Nó là một lát cắt điển hình cho một cơn cuồng phong đầu cơ kỳ lạ vừa càn quét qua thị trường tỷ dân, nơi một vật liệu công nghiệp thô kệch được “thổi giá”, khoác lên mình tấm áo tài sản trú ẩn, để rồi lao dốc không phanh thành mớ sắt vụn chỉ trong chưa đầy 30 ngày.

Vốn chỉ là một nguyên liệu công nghiệp phổ biến, đồng gần đây bất ngờ được “đẩy” lên thành tài sản đầu tư đại chúng để phân bổ danh mục (Ảnh: SCMP).

Cơn lốc FOMO và ảo giác “chơi vàng hệ bình dân”

Theo SCMP, đầu tháng 1 năm 2026, những thỏi đồng nặng 1kg bất ngờ đổ bộ và phủ kín các quầy hàng tại chợ Thủy Bối (Shuibei) ở Thâm Quyến. Đây vốn là trung tâm bán lẻ trang sức và kim loại quý khổng lồ bậc nhất Trung Quốc, thậm chí mang tầm cỡ thế giới. Những thỏi đồng này được chế tác vô cùng tinh vi, khắc chữ Hán chìm nổi tinh xảo, đánh số seri và ép vỉ y hệt các thỏi vàng hay bạc nguyên chất. Điểm trừ duy nhất là chúng không hề có bất kỳ chứng nhận tiêu chuẩn nào của nhà nước.

Mức giá bán lẻ được chào mời dao động từ 180 đến 300 nhân dân tệ cho mỗi thỏi, thậm chí trên các nền tảng thương mại điện tử, có lúc giá bị đẩy lên mức hơn 320 nhân dân tệ/kg. Theo các chuyên gia kinh tế, mức giá trên trời này tương đương với tỷ lệ chênh lệch lên tới 200% so với giá đồng giao ngay trên thị trường quốc tế, vốn chỉ neo ở khoảng 14.500 USD/tấn vào thời điểm cuối năm 2025.

Ngày 22/01/2026, dữ liệu từ SMM ghi nhận giá giao ngay trung bình của đồng Dương Tử (Yangtze 1#) chỉ ở mức 100.410 nhân dân tệ/tấn. Mức giá trên Sàn Giao dịch Tương lai Thượng Hải cũng dao động sát con số này.

Thế nhưng, những con số ấy hoàn toàn bị lu mờ trước sức nóng của các phòng livestream. Sự kết hợp giữa ngưỡng bước vào thị trường thấp và những chiêu trò thuyết phục tâm lý trong các video ngắn đã đánh trúng điểm yếu của các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Việc mua một thỏi đồng 1kg không đòi hỏi phải đắn đo quá nhiều tài chính như khi mua vàng, nó tạo ra ảo giác về một quyết định tiêu dùng ít rủi ro.

Chính nhu cầu tìm kiếm một chút “tài sản vật chất” để cầm nắm trong tay giữa thời buổi giá kim loại quý leo thang đã biến đồng thành một thứ “tiền tệ cảm xúc”. Hàng vạn người đổ xô đi mua, đẩy doanh số của nhiều đầu nậu lên tới hàng nghìn thỏi mỗi ngày, biến các lô hàng cấp độ tấn thành chuyện giao dịch thường nhật tại Thủy Bối.

Cú trượt dài xuống bãi phế liệu

Cơn sốt ập đến nhanh như một cơn bão, nhưng khi thủy triều rút đi, rủi ro thanh khoản mới thực sự lộ diện. Rắc rối cốt lõi của những thỏi đồng “đầu tư” này không nằm ở sự trồi sụt của biểu đồ giá, mà nằm ở cánh cửa thoát hiểm đã bị khóa chặt.

Thị trường mua bán bỗng chốc méo mó khi xuất hiện luật ngầm “chỉ bán ra, không thu mua lại”. Những người từng hồ hởi xuống tiền giờ đây đối diện với thực tế tàn khốc: Mua vào dễ nhưng bán ra thì tựa hái sao trên trời. Các thương nhân thẳng thừng tuyên bố khách hàng muốn tái chế phải tự tìm kênh khác. Điểm đến cuối cùng của những thỏi kim loại lấp lánh này hóa ra lại là các bãi thu mua phế liệu.

Cấu trúc chi phí của ngành công nghiệp kim loại đã phơi bày sự thật chua xót này. Dữ liệu công khai cho thấy, chi phí nguyên liệu đồng thô chỉ rơi vào khoảng 100 nhân dân tệ/kg. Cộng thêm chi phí gia công, khắc chữ và đóng gói, giá vốn thành phẩm chạm mức 120 đến 130 nhân dân tệ. Thế nhưng, khi bị đẩy ra thị trường bán lẻ và gánh thêm chi phí marketing từ các phiên livestream, người mua phải trả mức giá từ 200-280 nhân dân tệ.

Khi đem bán lại, mức giá thu mua thực tế trên thị trường chỉ quẩn quanh mốc 80 nhân dân tệ, sát giá đồng phế liệu. Khoảng chênh lệch khổng lồ này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư nắm chắc phần lỗ ngay từ giây phút họ chốt đơn, bất chấp xu hướng giá đồng thế giới có đi lên hay không. Gánh nặng tâm lý chuyển từ sự an tâm giả tạo sang nỗi hối tiếc, bất lực và bào mòn dần túi tiền của những người nhẹ dạ.

Đầu tư thỏi đồng ở Trung Quốc: dễ mua, khó thoát hàng (Ảnh: MoneyWeek).

Cạm bẫy tài chính đội lốt “kim loại quý”

Sự sụp đổ của cơn sốt thỏi đồng không chỉ dừng lại ở bài học về quy luật cung cầu. Nửa chìm của tảng băng trôi nằm ở những rủi ro pháp lý và tài chính nghiêm trọng. Khi việc thoát hàng đi vào ngõ cụt, thị trường bắt đầu xuất hiện những lời hứa hẹn đầy cạm bẫy như “nhận ký gửi”, “ủy thác quản lý sinh lời”, hay “thu mua lại với lợi nhuận cố định”.

Lúc này, bản chất của giao dịch đã bị bóp méo. Từ việc mua bán hàng hóa vật chất đơn thuần, nó biến tướng thành một hình thức huy động vốn trá hình mang đậm màu sắc tài chính, nơi rủi ro được chuyển bớt sang vai những người dân bình thường thiếu kiến thức chuyên môn.

Về bản chất, giá trị của đồng luôn gắn chặt với sức khỏe của nền kinh tế thực toàn cầu, chứ không phải tâm lý trú ẩn an toàn như vàng. Dữ liệu từ Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cho thấy sự chênh lệch một trời một vực về quy mô: Trong năm 2024, sản lượng đồng tinh luyện và vật liệu chế biến từ đồng của nước này đạt mức khổng lồ, lần lượt là 13,64 triệu tấn và 23,5 triệu tấn, đứng đầu thế giới.

Việc định giá loại hàng hóa khối lượng lớn này phải neo vào chu kỳ kinh tế vĩ mô và giao dịch kỳ hạn quy mô lớn. Vài vạn thỏi đồng nặng 1kg bán lẻ với giá vài trăm nhân dân tệ trong các phòng livestream hoàn toàn không có cửa để làm suy xuyển nền tảng định giá của ngành công nghiệp hàng chục triệu tấn.

Vì thế, khi một vật liệu tiêu chuẩn công nghiệp bị bóp méo thành sản phẩm đầu tư bán lẻ kèm theo những cam kết lợi nhuận phi lý, sự đổ vỡ là hệ quả tất yếu. Vụ việc “rơi tự do” của thỏi đồng không chỉ là câu chuyện về một quyết định đầu tư sai lầm, mà còn là một hồi chuông cảnh tỉnh về sự thao túng tâm lý trên thị trường.

Sự kiện này để lại một góc nhìn sâu sắc về bản tính con người trước vòng xoáy của đồng tiền. Khi nỗi sợ hãi và lòng tham bị các thuật toán video ngắn kích động, sự phán xét lý trí dễ dàng bị đánh gục. Tiền bạc đổi lấy sự an tâm mơ hồ, để rồi cuối cùng, hàng hóa chuẩn hóa công nghiệp lại quay về đúng vị trí thực sự của nó, bỏ lại sau lưng những túi tiền trống rỗng và bài học đắt giá về sự tàn khốc của thị trường phái sinh không chính thức.