Bí mật trung tâm Dải Ngân hà hiện rõ trong bức ảnh lớn kỷ lục

Đây là bức ảnh lớn nhất từng được chụp bằng kính viễn vọng chuyên dụng tại Chile – Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). Theo The Guardian ngày 27.2 dẫn lời nhóm nghiên cứu, bức ảnh mang đến cái nhìn toàn cảnh rõ nét nhất từ trước đến nay về khu vực trung tâm Dải Ngân hà.

Ông Steven Longmore, trưởng nhóm dự án và giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Liverpool John Moores (Anh), cho biết hình ảnh này không chỉ khơi gợi trí tưởng tượng của công chúng mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu nguồn gốc các hành tinh, bao gồm cả trái đất.

Ông giải thích rằng: “Các điều kiện ở trung tâm Dải Ngân hà như nhiệt độ cao, áp suất lớn và nhiễu loạn mạnh – tương tự môi trường trong các thiên hà ở vũ trụ sơ khai, thời kỳ phần lớn các ngôi sao ngày nay được hình thành. Những thiên hà đó ở quá xa để quan sát chi tiết từng ngôi sao hay hành tinh đang hình thành, nhưng ở trung tâm thiên hà của chúng ta, các nhà khoa học có thể làm được điều này”.

Dự án mang tên Khảo sát thăm dò ALMA CMZ quy tụ hơn 160 nhà khoa học và được triển khai trong nhiều năm. Trước đây, các quan sát chỉ ghi nhận những mảng rời rạc ở trung tâm thiên hà. “Giống như chúng ta chỉ có vài bức ảnh từng con phố, chứ chưa có bản đồ toàn thành phố”, ông Longmore cho hay. Điều đó khiến các nhà khoa học nhìn thấy từng đám mây khí hay vùng hình thành sao riêng lẻ, nhưng chưa hiểu rõ mối liên hệ giữa chúng.

Bức ảnh mới đã thay đổi điều đó. Nhóm nghiên cứu đặc biệt bất ngờ khi phát hiện các sợi vật chất dài và mảnh – những dòng khí đang chảy và có khả năng tạo ra các ngôi sao và hành tinh. Theo ông Longmore, đây là phát hiện ngoài mong đợi.

Ông cũng nhấn mạnh giá trị thẩm mỹ của bức ảnh. “Hình ảnh những thứ mà mắt bạn tự nhiên nhận biết và cảm nhận được vẻ đẹp của chúng cũng chứa đựng những yếu tố vật lý mà chúng ta quan tâm. Điều đó thật thú vị, không chỉ với một nhà khoa học mà còn với bất kỳ ai yêu thích những hình ảnh đẹp”, ông nói.

Nhóm nghiên cứu hy vọng kết hợp dữ liệu từ kính viễn vọng không gian James Webb hoặc kính thiên văn cực lớn (Extremely Large Telescope) – hiện đang được xây dựng tại Chile – để quan sát sâu hơn.

Theo ông Longmore, khi kết hợp các quan sát ở nhiều bước sóng khác nhau, các nhà thiên văn có thể tạo ra những hình ảnh màu trong đó mỗi màu đại diện cho một thông tin vật lý riêng biệt. Chẳng hạn, nếu 2 đám mây khí va chạm và tại vị trí đó xuất hiện các ngôi sao trẻ, các nhà khoa học có thể suy luận rằng chính sự va chạm đã nén khí đủ mạnh để kích hoạt quá trình hình thành sao. 

“Đó là cách chúng ta bắt đầu xác định được mối quan hệ nhân – quả khi kết hợp các bộ dữ liệu”, ông nói.

Nhóm đã nộp đề xuất xin thời gian quan sát trên kính James Webb thông qua quy trình cạnh tranh, song ông Longmore thừa nhận số lượng hồ sơ đăng ký rất lớn, khiến cơ hội được chọn không cao.