Các sản phẩm của Coca-Cola trên kệ hàng trong một siêu thị ở Bắc Kinh – Ảnh: LIGHTROCKET
Bước đi này không chỉ hứa hẹn mang về hàng tỉ nhân dân tệ mỗi năm mà còn đánh dấu nỗ lực của Bắc Kinh trong việc nâng cao thể trạng quốc gia, bắt kịp xu hướng kiểm soát sức khỏe toàn cầu.
Xu thế tất yếu
Báo Financial Times đưa tin ngày 26-2 cho biết Trung Quốc hiện vẫn là một trong số ít nền kinh tế lớn chưa áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt toàn quốc đối với đồ uống có đường. Số liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy tính đến giữa năm 2024 đã có ít nhất 116 quốc gia ban hành loại thuế này.
Giới chức Trung Quốc đang cân nhắc áp mức thuế dựa trên hàm lượng đường trong đồ uống. Nếu được phê duyệt, thuế này nhiều khả năng sẽ được tích hợp vào hệ thống thuế tiêu thụ hiện hành, cho phép triển khai nhanh chóng, dù thời điểm cụ thể vẫn chưa được công bố.
Ông Yang Zhiyong, Chủ tịch Học viện Khoa học tài chính Trung Quốc, nhận định đề xuất này hoàn toàn phù hợp với xu hướng quốc tế và “về cơ bản được thúc đẩy bởi những thách thức sức khỏe nghiêm trọng mà con người đang đối mặt”.
WHO nhiều lần kêu gọi các chính phủ sử dụng công cụ tài chính như một “vũ khí” để hạn chế tiêu thụ đường, đẩy lùi vấn nạn béo phì, tim mạch, tiểu đường tuýp 2 và một số loại ung thư, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Tháng 7 năm ngoái, WHO đã khuyến nghị các quốc gia áp mức thuế ít nhất 20% giá bán lẻ đồ uống có đường, hướng tới mục tiêu tăng giá các mặt hàng này thêm 50% vào năm 2035.
Tổng giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhấn mạnh: “Thuế là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất mà chúng ta có để thúc đẩy sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. Bằng cách đánh thuế các sản phẩm như thuốc lá, đồ uống có đường và rượu, chính phủ có thể giảm sự tiêu thụ có hại và tăng nguồn thu cho các dịch vụ y tế thiết yếu”.
Dù thuế không phải là “phương thuốc bách bệnh”, nhưng như chuyên gia kinh tế Parke Wilde từ Trường Khoa học dinh dưỡng và Chính sách Friedman thuộc Đại học Tufts tin rằng đây là một thành phần không thể thiếu trong “công thức thành công” của chính sách dinh dưỡng
công cộng.
“Rào cản” thị trường và tâm lý
Hướng dẫn dinh dưỡng mới nhất của Trung Quốc năm 2025 đã đặt ra mục tiêu đưa mức tiêu thụ đường bổ sung từ 30g hiện tại xuống dưới 25g/người/ngày vào năm 2030.
Một nghiên cứu do Đại học Bắc Kinh và Viện Khoa học xã hội Trung Quốc công bố trên tạp chí The Lancet Public Health dự báo nếu áp thuế 20% đối với đồ uống có đường trong giai đoạn 2026 – 2050, Trung Quốc có thể ngăn ngừa được 130.000 ca tử vong sớm.
Về mặt tài chính, chính sách này dự kiến thu về 295,5 tỉ nhân dân tệ (khoảng 43 tỉ USD) trong 24 năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách y tế và GDP quốc gia.
Dù mục tiêu rõ ràng, nhưng lộ trình thực hiện được dự báo sẽ vấp phải nhiều rào cản về cấu trúc thị trường và tâm lý tiêu dùng.
Theo Công ty tư vấn iiMedia Research Institute, thị trường đồ uống có đường tại Trung Quốc trị giá khoảng 700 tỉ nhân dân tệ. Tuy nhiên, doanh số đồ uống không đường hoặc ít đường chỉ đạt 61,5 tỉ nhân dân tệ – chưa tới 1/10 quy mô thị trường đồ uống có đường.
Theo Tân Hoa xã, WHO cho biết tổng lợi nhuận toàn cầu từ đồ uống có đường và đồ uống có cồn lên tới hàng chục tỉ USD, thúc đẩy các tập đoàn quảng bá mạnh mẽ để tối đa hóa doanh thu.
Bên cạnh đó, yếu tố giá thành cũng là một thách thức không nhỏ. Ở đất nước tỉ dân, một chai Coca-Cola 500ml chỉ có giá khoảng 3,5 nhân dân tệ (0,5 USD), thậm chí các thương hiệu nội địa chỉ bán với giá khoảng 3 nhân dân tệ.
Đáng chú ý, trong thời gian Trung Quốc áp dụng các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt vì COVID-19, giới trẻ nước này gọi các loại đồ uống có đường là “happy fat water” (nước ngọt vui vẻ) – minh chứng cho thấy các loại đồ uống này đóng vai trò như một “liều thuốc” an ủi tâm lý giữa căng thẳng và cô lập.
Ông Zhang Yi, Giám đốc điều hành iiMedia, nhận định việc thuyết phục người tiêu dùng từ bỏ đồ uống có đường là rất nan giải, trừ khi mức thuế đủ cao để tác động đến doanh số của các sản phẩm như Coca-Cola. “Người tiêu dùng hoàn toàn tỉnh táo, nhưng vị giác của họ thì trung thực” – ông đúc kết.
Ngoài ra, theo kênh Euronews, kinh nghiệm từ 116 quốc gia đã áp thuế đồ uống có đường cũng cho thấy nhiều “điểm mù” mà Trung Quốc cần lưu ý.
Hầu hết các nước đánh thuế một số loại đồ uống có đường, chẳng hạn như nước ngọt có ga và nước tăng lực, nhưng không đánh thuế các sản phẩm có hàm lượng đường cao khác như nước ép trái cây, cà phê và trà pha sẵn.
Ngoài ra, chỉ 10/116 quốc gia thực sự dùng tiền thuế cho các chương trình y tế và gần 50% quốc gia mở rộng đánh thuế cả nước đóng chai sạch – điều mà WHO cảnh báo là sẽ làm giảm khả năng tiếp cận các lựa chọn thay thế lành mạnh của người dân.
Nỗ lực thuế có thực sự hiệu quả?
Theo khảo sát từ Hãng tin Bloomberg, sáng kiến áp thuế đồ uống có đường đang chứng minh hiệu quả rõ rệt. Tại Mexico – quốc gia có mức tiêu thụ nước ngọt bình quân lên tới 166 lít/người/năm, việc áp thuế đã giúp giảm 9,7% lượng tiêu thụ chỉ sau một năm.
Nghiên cứu từ Đại học UC Berkeley cũng chỉ ra rằng tại các thành phố lớn của Mỹ như Boulder, Oakland hay San Francisco, khi thuế khiến giá đồ uống tăng 33%, lượng tiêu thụ cũng giảm đi tương ứng 33%.
Báo cáo từ Viện Kinh tế y tế Leonard Davis (Đại học Pennsylvania), sau khi phân tích 35 ước tính toàn cầu, cũng cho hay các quốc gia áp thuế đã ghi nhận doanh số đồ uống có đường giảm trung bình 15%, riêng tại Mỹ con số này lên tới 27%.
Theo Hãng tin Reuters, xu hướng thắt chặt kiểm soát này đang khiến nhu cầu đường sụt giảm mạnh, đặc biệt tại Mỹ và Tây Âu, dẫn đến việc nhiều nhà máy đường phải đóng cửa và giá đường chạm mức thấp kỷ lục.
Đọc tiếp
Về trang Chủ đề
Nguồn: https://tuoitre.vn/trung-quoc-tinh-danh-thue-coca-cola-va-do-uong-co-duong-20260227225258237.htm
