Trong thế giới công nghệ được định giá hàng tỷ USD, Phạm Hy Hiếu (Hieu Pham) – kỹ sư cấp cao từng làm việc tại OpenAI và xAI – đã gây chú ý khi quyết định rời bỏ vị trí của mình, không phải để tìm cơ hội mới mà để bảo vệ sức khỏe tâm thần.
Trên nền tảng X, anh cho biết áp lực công việc khiến anh rơi vào trạng thái kiệt sức nghiêm trọng. Hiếu chọn trở về Việt Nam cùng gia đình để tìm lại cân bằng, rời xa môi trường làm việc cường độ cao đã bào mòn bản thân.
Câu chuyện của anh phản ánh mặt trái của ngành AI. Trước đó, Mrinank Sharma – nhà nghiên cứu cấp cao tại Anthropic – cũng rời đi. Tại các startup AI ở San Francisco – tâm chấn của cuộc cách mạng công nghệ mới, khái niệm làm việc “996” (từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày một tuần) từng gây ám ảnh giờ đây thậm chí bị xem là quá nhẹ nhàng.
Không phủ nhận AI đang mở ra kỷ nguyên năng suất và sáng tạo chưa từng có, nhưng phía sau những bước tiến thần tốc ấy là áp lực vô hình, kiệt sức và những hệ lụy tinh thần ngày càng rõ rệt đối với con người (Ảnh: Getty).
Áp lực sinh tồn dưới bóng đen đào thải
Để lý giải vì sao các kỹ sư lương cao chấp nhận làm việc đến kiệt sức, cần nhìn vào sự đảo chiều quyền lực trên thị trường lao động. Nếu trước đây lập trình viên có nhiều lựa chọn và được săn đón, thì làn sóng AI đã thay đổi cuộc chơi.
Các lãnh đạo như Mark Zuckerberg hay Elon Musk công khai dự báo AI sẽ thay thế nhiều vị trí kỹ sư, đồng thời yêu cầu nhân sự phải “quyết liệt” và hiệu quả hơn. Theo RationalFX, riêng năm 2025 có khoảng 250.000 lao động công nghệ toàn cầu mất việc, trong đó AI thường được xem là nguyên nhân chính. Quyền lực vì thế nghiêng về phía doanh nghiệp.
Dữ liệu từ Indeed Hiring Lab cho thấy tin tuyển dụng vị trí khởi điểm đã giảm 1/3 từ năm 2022. Cơ hội thu hẹp buộc người lao động phải làm việc ở cường độ phi thường để không bị tụt lại, trong một môi trường ngày càng mang tính đào thải khốc liệt.
Các startup AI ở San Francisco đang đẩy nhân viên vào guồng làm việc không ngừng nghỉ (Ảnh: PCMag).
Lời nói dối ngọt ngào mang tên “giải phóng sức lao động”
Ba năm qua, ngành công nghệ vẽ ra viễn cảnh AI không cướp việc mà giải phóng con người khỏi phần việc nhàm chán, trở thành “bội số năng lực” giúp luật sư, chuyên viên tài chính hay kỹ sư làm ít hơn nhưng hiệu quả hơn.
Song nghiên cứu kéo dài 8 tháng của University of California, Berkeley, công bố trên Harvard Business Review, cho thấy thực tế khác. Tại một công ty công nghệ 200 nhân sự, AI không tạo ra sự thảnh thơi mà đẩy tổ chức vào vòng xoáy kiệt sức.
Khối lượng công việc tăng không phải do mệnh lệnh từ lãnh đạo, mà do nhân viên tự mở rộng phạm vi khi AI khiến mọi thứ trở nên quá dễ bắt đầu. Quản lý sản phẩm, nhà thiết kế, nhà nghiên cứu lấn sang phần việc kỹ thuật, ôm đồm những việc trước đây phải thuê ngoài hoặc nhờ hỗ trợ.
Hệ quả là hiệu ứng domino: sản phẩm do AI hỗ trợ phát sinh lỗi, buộc kỹ sư tốn thêm thời gian sửa chữa. Thời gian tiết kiệm được lại bị lấp đầy bằng việc mới. Năng suất chỉ nhích lên, nhưng kỳ vọng tổ chức và áp lực tự chứng minh tăng vọt.
Khi ranh giới sụp đổ và lời cảnh báo cho giới doanh nghiệp
Sự hiện diện của AI không chỉ làm phình to khối lượng công việc mà còn xóa nhòa ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân. Nhờ tính chất đối thoại như trò chuyện của các công cụ AI, việc bắt đầu một nhiệm vụ trở nên quá nhẹ nhàng. Nhân viên dần hình thành thói quen chèn những “mẩu việc nhỏ” vào các khoảng thời gian nghỉ ngơi. Họ tranh thủ nhập câu lệnh cho máy tính xử lý trong lúc ăn trưa, khi đang chờ tải tài liệu, hoặc thói quen gửi “một câu lệnh cuối cùng” trước khi rời bàn làm việc vào ban đêm để sáng hôm sau có sẵn kết quả.
Những hành động tưởng chừng nhỏ nhặt này tích tụ lại, cướp đi những khoảng dừng tự nhiên và thiết yếu giúp não bộ phục hồi. Mọi người luôn trong trạng thái đa nhiệm cường độ cao, chuyển đổi liên tục giữa viết mã thủ công và kiểm tra đầu ra của AI. Tải trọng nhận thức bị đẩy lên mức tối đa. Khi sự hứng khởi ban đầu qua đi, thứ còn lại là sự mệt mỏi nhận thức sâu sắc, khả năng ra quyết định suy giảm và tình trạng kiệt sức lan rộng. Nguy hiểm hơn, những cú bùng nổ năng suất chớp nhoáng ban đầu có thể che đậy một cuộc khủng hoảng ngầm về chất lượng công việc và tỷ lệ nghỉ việc tăng vọt trong dài hạn.
Nghiên cứu cho thấy công cụ AI không hề làm giảm khối lượng công việc mà ngược lại, chúng liên tục khiến công việc trở nên căng hơn (Ảnh: Strait Times).
Những diễn biến tại San Francisco lúc này không chỉ là chuyện nội bộ của giới công nghệ, mà là tín hiệu cảnh báo sớm. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng dự đoán AI sẽ tác động như một cơn sóng thần, làm biến đổi 60% việc làm tại các nền kinh tế phát triển.
Giám đốc điều hành của Anthropic cũng nhận định một nửa việc làm văn phòng cấp thấp có thể bị xóa sổ trong 5 năm tới. Thay vì là hình mẫu về môi trường làm việc lý tưởng để các ngành khác học hỏi như một thập kỷ trước, Thung lũng Silicon giờ đây đang đi trước trong việc phơi bày sự lo âu và những cái giá cực đắt của sự phát triển nóng.
Đây là một bài toán quản trị nhân sự và đầu tư chiến lược mà mọi doanh nghiệp, nhà đầu tư cần nghiêm túc nhìn nhận. Lãnh đạo không thể áp dụng AI rồi bỏ mặc nhân viên tự bơi trong biển công việc.
Các chuyên gia từ HBR khuyến nghị các tổ chức phải xây dựng một hệ thống “thực hành AI” có chủ ý: Thiết lập những khoảng dừng bắt buộc để đánh giá lại mục tiêu, sắp xếp lại dòng chảy công việc để giảm tải nhận thức, và quan trọng nhất là bảo vệ không gian cho sự kết nối giữa con người với con người.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/goc-khuat-ai-co-may-vat-kiet-nhan-su-va-nhung-cuoc-thao-chay-lich-su-20260228061113782.htm
