Iran là “siêu cường dầu khí”, kinh tế lạm phát hơn 40%

Iran sở hữu một trong những “kho” hydrocarbon lớn nhất hành tinh: vừa nhiều dầu, vừa nhiều khí, đủ để giữ vai trò then chốt trong cán cân năng lượng toàn cầu. Theo tổng hợp của Oil & Gas Journal (OGJ) khi dẫn số liệu OPEC Annual Statistical Bulletin 2025 , Iran có 208,6 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, đứng thứ ba trong OPEC sau Venezuela (303,2 tỷ thùng) và Saudi Arabia (267,2 tỷ thùng). Nói cách khác, chỉ riêng ba nước này đã nắm phần lớn “tài sản dầu” của OPEC.

Ở mảng khí tự nhiên, Iran còn nổi bật hơn. Báo cáo Country Analysis Brief: Iran của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) ước tính Iran có 1.200 nghìn tỷ feet khối (Tcf) khí tự nhiên đã được chứng minh (tính đến 12/2023), chỉ đứng sau Nga , đồng thời chiếm khoảng 16% trữ lượng khí chứng minh toàn cầu và khoảng 45% trữ lượng khí trong OPEC.

Tuy nhiên, giàu tài nguyên không đồng nghĩa xuất khẩu dễ dàng. Dòng chảy dầu Iran nhiều năm bị định hình bởi trừng phạt, buộc Tehran phải bán hàng theo cách ít minh bạch hơn và thường chấp nhận mức chiết khấu sâu. Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc trở thành khách hàng áp đảo. Reuters dẫn dữ liệu theo dõi tàu cho biết Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu thô Iran xuất khẩu bằng đường biển; bình quân năm 2025 đạt khoảng 1,38 triệu thùng/ngày. Reuters cũng mô tả việc dầu Iran có thể bị “đổi nhãn” qua các điểm trung chuyển để né rủi ro trừng phạt.

Ở dữ liệu chính sách của Mỹ, báo cáo SHIP Act 2025 do EIA công bố (dựa trên Vortexa) cho thấy xuất khẩu dầu thô của Iran đã phục hồi rõ sau giai đoạn bị siết chặt: ước tính 1,483 triệu thùng/ngày năm 2024, trong đó xuất sang Trung Quốc 1,444 triệu thùng/ngày.

EIA cũng nhấn mạnh phần lớn khí của Iran được tiêu thụ nội địa; xuất khẩu khí chủ yếu qua đường ống sang các nước láng giềng và có thể biến động theo mùa do nhu cầu trong nước tăng cao.

Nền kinh tế Iran đang trải qua giai đoạn khó khăn sâu sắc, bị chi phối bởi nhiều yếu tố bên ngoài và nội tại. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các báo cáo kinh tế mới nhất, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá (bao gồm dầu và phi dầu) của Iran có thể giảm khoảng 16% xuống khoảng 100 tỷ USD trong năm 2025 , phản ánh áp lực ngoại thương và các lệnh trừng phạt vẫn duy trì đối với nền kinh tế này.

IMF và Ngân hàng Thế giới cũng ghi nhận Iran đối mặt với lạm phát rất cao, dự đoán khoảng 43,3% trong năm 2025, khiến chi phí sinh hoạt tăng mạnh và đời sống người dân bị bóp nghẹt. Lạm phát cao khiến đồng rial mất giá nghiêm trọng, dẫn tới giá thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu tăng vượt mức thu nhập trung bình.

Tăng trưởng kinh tế cũng có dấu hiệu suy giảm mạnh trong năm 2025. Reuters dẫn nhận định của Ngân hàng Thế giới, Iran có thể thu hẹp nền kinh tế khoảng 1,7% trong năm 2025 và khoảng 2,8% trong năm 2026, thay vì mức tăng trưởng nhẹ như dự báo trước đó. Điều này phần lớn là hệ quả của sự sụt giảm trong cả sản lượng dầu và hoạt động kinh tế phi dầu.

Thu nhập bình quân đầu người của Iran cũng giảm so với trước đó. Theo các báo cáo tổng hợp dựa trên số liệu IMF và World Bank, GDP danh nghĩa của Iran vào năm 2025 ước đạt khoảng 341 tỷ USD và GDP bình quân đầu người khoảng 3.900 USD, thấp hơn mức của các năm trước do lạm phát và mất giá tiền tệ.

Ngoài ra, ảnh hưởng của xung đột quân sự kéo dài và trừng phạt quốc tế tiếp tục làm suy yếu niềm tin của nhà đầu tư, hạn chế khả năng tiếp cận thị trường tài chính quốc tế và dòng vốn ngoại. Tình trạng này khiến Iran gặp khó trong việc tái cấu trúc nền kinh tế và phục hồi bền vững trong trung hạn.