Tổng thống Trump và các quan chức theo dõi chiến dịch tấn công Iran tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, Flordia (Ảnh: Reuters).
Chiến dịch quân sự liên hợp giữa Mỹ và Israel đối với Iran đã thay đổi cục diện Trung Đông sâu sắc. Các cuộc không kích nhắm vào Tehran và các mục tiêu chiến lược của Iran không chỉ khiến Lãnh tụ tối cao cùng hàng chục quan chức cấp cao thiệt mạng, mà còn đánh dấu bước ngoặt trong học thuyết “chiến tranh dẫn dắt bởi tình báo”.
Trong khi Israel thực hiện phần tấn công chính xác bằng sức mạnh không quân và Lầu Năm Góc đảm bảo ưu thế quân sự, vai trò then chốt của chiến dịch thuộc về Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Cơ quan này không trực tiếp tham gia khai hỏa, nhưng đóng vai trò “bộ não”, với nhiệm vụ thu thập, phân tích và chia sẻ tin tình báo quyết định thời điểm, mục tiêu và mức độ thành công của toàn bộ chiến dịch.
Từ căng thẳng kéo dài đến quyết định “bật đèn xanh”
Căng thẳng giữa Mỹ/Israel và Iran leo thang từ nhiều tháng trước, sau các cuộc đụng độ gián tiếp qua lực lượng ủy nhiệm và lo ngại về chương trình hạt nhân Iran. Theo Washington Post, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhận được các cuộc họp lập kế hoạch kéo dài từ cuối năm 2025, với sự tham gia của các lãnh đạo Israel như Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Đến đầu tháng 2, Mỹ đã liên tục triển khai lực lượng lớn nhất ở Trung Đông trong hai thập kỷ, bao gồm hai nhóm tàu sân bay, hàng chục tàu khu trục và hàng trăm máy bay chiến đấu tiên tiến nhất.
Chiến dịch chính thức bắt đầu khoảng 6 giờ sáng ngày 28/2 theo giờ Israel, Israel thực hiện hơn 200 cuộc tấn công tên lửa, thả bom vào gần 500 mục tiêu. Mỹ tập trung vào hạ tầng tên lửa, phòng thủ. Kết quả là Giáo chủ Khamenei thiệt mạng tại văn phòng trong khu phức hợp chính phủ trung tâm Tehran, cùng 40 quan chức cấp cao khác, theo CBS. Phía Iran đã xác nhận về cái chết của Lãnh tụ Khamenei qua truyền hình nhà nước, đồng thời tuyên bố 40 ngày quốc tang và thề sẽ “trả đũa nghiền nát”.
Iran cáo buộc đây là “hành động xâm lược không khiêu khích” và “tội ác chiến tranh”, trong khi Mỹ-Israel nói đây là biện pháp cần thiết để ngăn chặn mối đe dọa hạt nhân và tên lửa. Hãng Al Jazeera dẫn lời Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravani nhấn mạnh các cuộc tấn công nhắm vào khu dân cư, gây thương vong dân sự (Iran báo cáo ít nhất 201 người chết, bao gồm một số trường học bị trúng bom). Ngược lại, các nguồn phương Tây nhấn mạnh tính chính xác cao của mục tiêu.
Hiện trường vụ tập kích của Iran vào Israel
4 vai trò chính của CIA
Trong bối cảnh đó, CIA nổi lên như yếu tố quyết định, biến một kế hoạch tấn công tiềm ẩn rủi ro cao thành đòn đánh bất ngờ chiến thuật.
Thứ nhất, CIA là trung tâm xây dựng bức tranh tình báo chiến lược. CIA không chỉ thu thập dữ liệu mà còn định hình quyết sách cấp cao tại Nhà Trắng bằng cách đánh giá rủi ro dài hạn. Theo Reuters, cơ quan này đã tiến hành phân tích nhiều tuần trước khi triển khai chiến dịch về các kịch bản hậu tấn công, đặc biệt là khả năng sát hại Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Kết luận chính của CIA đưa ra là việc sát hại Lãnh tụ Tối cao “không chắc dẫn đến sụp đổ chính quyền” mà quyền lực có thể chuyển sang các nhân vật cứng rắn thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Ba nguồn tin quen thuộc với đánh giá này xác nhận IRGC có thể nhanh chóng lấp khoảng trống, duy trì cấu trúc quyền lực. Điều này phù hợp với các báo cáo từ Trung tâm Phân tích Hải quân (CNA) và các tổ chức nghiên cứu của Mỹ, nhấn mạnh rằng chế độ thần quyền Iran đã chuẩn bị kế hoạch kế thừa từ lâu. CIA cảnh báo rằng kế hoạch tấn công Iran có thể dẫn đến leo thang khu vực thông qua các lực lượng ủy nhiệm (Hezbollah, Houthi, dân quân Iraq) thay vì thay đổi chính quyền nhanh chóng.
Vai trò của những đánh giá này mang tính quyết định vì giúp Tổng thống Trump và các cố vấn hiểu rõ tính “rủi ro cao”, theo Reuters. Không có bức tranh tình báo toàn diện từ CIA, Mỹ khó “bật đèn xanh” cho chiến dịch quy mô lớn “Sư tử gầm” của Israel. Như một quan chức Mỹ giấu tên nói với báo New York Times rằng: “CIA không quyết định tấn công, nhưng quyết định mức độ chấp nhận rủi ro của cuộc tấn công”.
Thứ hai, cung cấp mục tiêu “tấn công phủ đầu” – đòn đánh chính xác vào các cơ quan và lãnh đạo đầu não. Đây là tầng chức năng nổi bật nhất của CIA, được báo chí phương Tây đánh giá cao. Báo New York Times tiết lộ, CIA theo dõi rất sát sao quy luật hoạt động của Giáo chủ Khamenei trong nhiều tháng, nắm chắc vị trí, cách thức di chuyển và thói quen của ông.
Điểm ngoặt xảy ra khi cơ quan phát hiện một cuộc họp hiếm hoi của giới lãnh đạo chính trị – quân sự cấp cao tại khu phức hợp chính phủ trung tâm Tehran vào sáng thứ Bảy 28/2 và Lãnh tụ Khamenei “chắc chắn sẽ có mặt”.
Theo Turkiye Today, CIA đã chuyển giao dữ liệu “độ chính xác cao” cho phía quân đội Israel, bao gồm vị trí chính xác, lịch họp kín và thời điểm tập trung giới lãnh đạo. Thông tin này cho phép Israel điều chỉnh từ kế hoạch tấn công ban đêm sang ban ngày – một bất ngờ chiến thuật. Amos Yadlin, cựu lãnh đạo tình báo quân sự Israel, nói với báo WSJ: “Mọi người đều chờ đợi mục tiêu tiến hành chiến dịch vào lúc nửa đêm, khi màn đêm buông xuống… Cuộc tấn công ban ngày là bất ngờ về mặt chiến thuật”.
Kết quả là quân đội Israel tiến hành thả 30 quả bom xuống khu nhà của Giáo chủ Khamenei, khiến nơi này “bị thiêu rụi và phá hủy hoàn toàn”, theo WSJ. Các mục tiêu khác bao gồm văn phòng Phủ Tổng thống, Hội đồng An ninh Quốc gia và ba cuộc họp đồng thời. Các quan chức thiệt mạng gồm Chuẩn đô đốc Ali Shamkhani (cố vấn an ninh hàng đầu), Thiếu tướng Mohammed Pakpour (chỉ huy IRGC), Bộ trưởng Quốc phòng Amir Nasirzadeh, cùng chỉ huy Không quân IRGC Seyyed Majid Mousavi và Thứ trưởng Tình báo Mohammad Shirazi. CBS News ước tính tổng cộng khoảng 40 quan chức Iran thiệt mạng.
Dữ liệu tình báo đến từ sự phối hợp đa tầng giữa HUMINT (tình báo con người), SIGINT (tình báo tín hiệu) và vệ tinh trinh sát – tất cả đều do CIA điều phối. Truyền thông Mỹ nhấn mạnh đây là ví dụ điển hình của “cơ hội tình báo hiếm hoi” mà hai bên chờ đợi để khai thác. Không có thông tin này, khả năng đánh trúng tầng lãnh đạo Iran gần như bằng không, vì Iran đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về các biện pháp phòng ngừa sau cuộc chiến 12 ngày năm 2025.
Iran ban đầu phủ nhận những thiệt hại về giới chức lãnh đạo (các hãng Tasnim và Mehr từng khẳng định Khamenei vẫn an toàn), nhưng sau đó truyền hình nhà nước Iran xác nhận. Al Jazeera dẫn nguồn Iran cho biết lãnh đạo đã lên kế hoạch kế thừa từ trước, chứng tỏ Tehran không hoàn toàn bất ngờ dù thất bại trong phòng thủ.
Thứ ba, điều phối chia sẻ thông tin tình báo giữa Mỹ và Israel, trở thành nút trung gian liên minh. CIA đóng vai trò “cầu nối” trong mô hình tình báo liên minh Mỹ-Israel, kết nối CIA với Cơ quan tình báo Mossad và Aman (tình báo quân sự Israel), cùng các hệ thống giám sát của Mỹ tại khu vực Trung Đông. New York Times mô tả rằng, Israel thu thập danh sách mục tiêu ban đầu và chia sẻ với Mỹ; CIA bổ sung dữ liệu theo thời gian thực về ông Khamenei, giúp điều chỉnh toàn bộ kế hoạch.
Trang tin i24News và WSJ xác nhận các tướng Israel bay sang Mỹ nhiều lần để phối hợp. Kết quả là “chiến tranh dẫn dắt bởi tình báo” điển hình, giúp Mỹ-Israel chiếm ưu thế tình báo bù đắp cho khoảng cách địa lý và rủi ro chính trị. Không có sự phối hợp này, Israel khó duy trì “bất ngờ chiến thuật” giữa ban ngày, khi Iran đã ở trạng thái sẵn sàng chiến tranh.
Giới phân tích quốc tế (bao gồm chuyên gia Barbara Slavin từ Trung tâm Stimson, dẫn trên hãng tin Al Jazeera) đánh giá mô hình này hiệu quả hơn các chiến dịch trước, nhưng cũng đặt câu hỏi về tính minh bạch: Mỹ-Israel không công khai toàn bộ vai trò CIA, chỉ thừa nhận hợp tác tình báo chặt chẽ.
Thứ tư, chuẩn bị cho chiến tranh giai đoạn hậu tấn công. Nhiệm vụ ít được chú ý nhưng quan trọng của CIA là dự báo và giảm thiểu rủi ro leo thang. Hãng tin Reuters và các nguồn báo chí Mỹ cho biết cơ quan này đã cảnh báo về phản ứng trả đũa cứng rắn của Iran thông qua lực lượng ủy nhiệm: Hezbollah từ Li Băng, dân quân Iraq, Houthis từ Yemen. CIA theo dõi mạng lưới này để bảo vệ căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh.
Đến ngày 1/3, Iran đã phóng tên lửa, UAV vào Israel và các mục tiêu quân sự Mỹ tại khu vực, nhưng quy mô chưa đạt mức “nghiền nát” như tuyên bố. Tổng thống Trump khẳng định các cuộc tấn công sẽ tiếp tục “không gián đoạn suốt tuần hoặc lâu hơn nếu cần”. CIA cũng đánh giá khả năng nội bộ Iran có thể xuất hiện Hội đồng lãnh đạo tạm thời, nhưng IRGC vẫn sẽ giữ vai trò chủ chốt. Hãng tin Al Jazeera (Qatar) ghi nhận phản ứng trái chiều từ thế giới Ả rập.
Liên hợp quốc và các nước kêu gọi các bên ngừng bắn ngay lập tức, lo ngại “chuỗi sự kiện không thể kiểm soát”. Các nước Vùng Vịnh im lặng hoặc bày tỏ lo ngại gián tiếp, phản ánh nỗi sợ leo thang.
Nhìn qua lăng kính học thuyết quân sự hiện đại, CIA chính là yếu tố tạo điều kiện cho chiến dịch thành công. Israel thực hiện đòn đánh chính xác, Lầu Năm Góc đảm bảo hỏa lực, nhưng không có “bộ não tình báo” của CIA, toàn bộ kế hoạch có thể thất bại hoặc dẫn đến tổn thất lớn hơn. New York Times nhấn mạnh: “CIA đã cung cấp bức tranh rõ nét, cửa sổ cơ hội lớn để loại bỏ lãnh đạo cấp cao Iran ngay từ đầu”.
Tuy nhiên, tính khách quan đòi hỏi lưu ý hạn chế và việc sát hại Giáo chủ Khamenei chưa chắc thay đổi chính quyền, mà có thể củng cố phe cứng rắn. Iran tuyên bố sẽ chiến đấu quyết liệt hơn và thương vong dân sự có thể làm phức tạp hóa hình ảnh quốc tế của Mỹ và Israel.
Đến nay, chiến dịch tấn công Iran vẫn tiếp diễn với các đợt tấn công bổ sung từ Mỹ và Israel; tổn thất và thương vong chắc chắn sẽ rất lớn. Tương lai hành động tiếp theo của Mỹ với Iran phụ thuộc vào khả năng CIA tiếp tục dự báo và đề xuất điều chỉnh sách lược. Dù kết quả cuối cùng ra sao, vai trò của CIA trong chiến dịch vừa qua đã cho thấy vai trò của Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ như yếu tố quyết định trong chiến tranh hiện đại; không phải cánh tay vũ lực, mà là bộ não định hướng toàn cục.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/vai-tro-cua-bo-nao-tinh-bao-cia-trong-chien-dich-tan-cong-phu-dau-iran-20260301162436204.htm
