Ngoài dầu mỏ, Iran còn sở hữu kho báu trữ lượng hàng chục triệu tấn dưới lòng đất

Iran vốn được biết đến là một cường quốc năng lượng khi nắm giữ trữ lượng khí đốt lớn thứ hai và dầu mỏ lớn thứ tư thế giới. Song song với đó, nước này sở hữu khoảng 7% tài nguyên khoáng sản toàn cầu, xếp hạng trong số 15 quốc gia giàu khoáng sản hàng đầu thế giới.

Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Iran, quốc gia này có hơn 68 loại khoáng sản khác nhau, trong đó trữ lượng kẽm đứng đầu thế giới, đồng và sắt xếp thứ 9, chì đứng thứ 11 và vàng được đánh giá là lớn nhất khu vực Trung Đông.

Tổ chức Khảo sát Địa chất Iran cho biết tổng trữ lượng khoáng sản đã được xác nhận của nước này đạt khoảng 37 tỷ tấn và có thể lên tới 57 tỷ tấn nếu tính cả tiềm năng chưa thăm dò đầy đủ. Giá trị ước tính của nguồn tài nguyên này vào khoảng 770 tỷ USD, chưa bao gồm dầu khí.

Trong số các khoáng sản, vàng đang ngày càng nổi lên như một nguồn lực chiến lược, đặc biệt khi Iran tìm cách đa dạng hóa nền kinh tế trong bối cảnh chịu nhiều sức ép từ các lệnh trừng phạt quốc tế. Dữ liệu do nền tảng CEIC tổng hợp từ báo cáo thường niên của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho thấy sản lượng khai thác vàng của Iran đã có bước tăng trưởng đáng kể trong hơn ba thập kỷ qua.

Trong những năm 1990 và đầu những năm 2000, sản lượng vàng của Iran ở mức rất thấp. Năm 2001, sản lượng chỉ đạt 192 kg. Tuy nhiên, kể từ giữa thập niên 2000, việc triển khai các dự án quy mô lớn tại mỏ Mouteh (Isfahan) và đặc biệt là mỏ Zarshuran (Tây Azerbaijan) đã tạo bước ngoặt cho ngành vàng. Sản lượng tăng mạnh và đạt đỉnh 8,5 tấn vào năm 2019. Những năm gần đây, sản lượng duy trì quanh mức 7 tấn/năm, cao gấp hàng chục lần so với giai đoạn đầu.

Dù vẫn còn khiêm tốn nếu so với các quốc gia sản xuất vàng hàng đầu như Trung Quốc hay Nga, mức sản lượng hiện tại cho thấy Iran mới chỉ khai thác một phần nhỏ tiềm năng sẵn có. Hàng chục mỏ vàng lớn nhỏ đã được xác định, tập trung tại các tỉnh Tây và Đông Azerbaijan, Kurdistan, Yazd và Khorasan. Trong đó, Zarshuran được xem là mỏ vàng lớn nhất Iran và khu vực Trung Đông, với khoảng 43 triệu tấn quặng, tương đương 140 tấn vàng có thể thu hồi.

Bên cạnh vàng, Iran gần đây còn công bố phát hiện thêm 125 triệu tấn trữ lượng tiềm năng và 85 triệu tấn tài nguyên mới, bao gồm các nguyên tố đất hiếm như lanthanum và cerium – những vật liệu có vai trò quan trọng trong công nghệ cao. Iran cũng sở hữu 33.900 tỉ m3 khí đốt, xuất khẩu khoảng 16 tỉ m3 mỗi năm.

Nước này cũng xác nhận mỏ lithium đầu tiên tại tỉnh Hamadan với trữ lượng ước tính 8,5 triệu tấn, cùng sự hiện diện của cobalt và nickel tại Zanjan và Kerman, những kim loại thiết yếu cho sản xuất pin và công nghiệp công nghệ cao.

Tuy nhiên, “trụ cột” lớn nhất của nền kinh tế Iran vẫn là dầu mỏ. Quốc gia này hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), với sản lượng khoảng 3,3 triệu thùng/ngày vào tháng 12/2025. Trữ lượng dầu đã được chứng minh đạt 208,6 tỷ thùng, đưa Iran vào nhóm quốc gia giàu hydrocarbon hàng đầu thế giới.

Vị trí địa lý chiến lược càng củng cố vai trò năng lượng của Iran. Nằm ở giao điểm Tây Á và kiểm soát bờ bắc eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/5 thương mại dầu mỏ toàn cầu – Iran giữ vị trí then chốt trong bản đồ năng lượng thế giới.

Trong bối cảnh đó, việc khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên vàng và khoáng sản được xem là cơ hội để Iran từng bước tái cân bằng nền kinh tế. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, quốc gia này sẽ cần vượt qua không ít thách thức về công nghệ, đầu tư và môi trường địa chính trị.