Kịch bản giá dầu vượt 100 USD/thùng và “bóng ma” cú sốc năng lượng kiểu thập niên 1970 trở lại

Tuyến đường huyết mạch trước nguy cơ tắc nghẽn

Đúng như dự báo của giới phân tích, giá dầu có thể phản ứng “tức thời” khi thị trường New York mở cửa trở lại vào tối Chủ nhật. Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn là liệu căng thẳng có leo thang thành sự gián đoạn kéo dài đối với xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh hay không.

“Ở thời điểm này, có vẻ chúng ta đang chứng kiến một cuộc xung đột quân sự toàn diện giữa Mỹ và Iran, điều chưa từng có tiền lệ và rất khó đánh giá diễn biến tiếp theo,” bà Vandana Hari, Giám đốc điều hành công ty nghiên cứu năng lượng Vanda Insights, nhận định với CNBC.

Theo bà Hari, nếu xung đột kéo dài nhiều ngày và Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm trả đũa ở mức cao nhất, thị trường dầu có thể phải đối mặt với những kịch bản tồi tệ nhất, bao gồm sự gián đoạn lớn đối với dòng chảy dầu qua Trung Đông. Điều này chỉ có thể tránh được nếu Mỹ có thể đảm bảo tàu chở dầu tiếp tục lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, sự chú ý đang đổ dồn về eo biển Hormuz – nơi bất kỳ sự gián đoạn nào cũng sẽ gây tác động tức thì và rất lớn đến dòng chảy dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Nằm giữa Oman và Iran, eo biển này là tuyến vận chuyển chiến lược – đồng thời là “điểm nghẽn” tiềm tàng – của dầu thô thế giới. Dữ liệu của Kpler cho thấy khoảng 13 triệu thùng/ngày đi qua đây trong năm 2025, tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.

Hormuz kết nối các nhà sản xuất lớn ở vùng Vịnh như Saudi Arabia, Iran, Iraq và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất với Vịnh Oman và Biển Ả Rập.

Hãng tin Reuters đưa tin hôm thứ Bảy rằng một quan chức thuộc phái bộ hải quân của Liên minh châu Âu (Aspides) cho biết các tàu thương mại đã nhận được thông điệp qua sóng VHF từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, cảnh báo rằng “không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz”. Tuy nhiên, Tehran chưa chính thức xác nhận bất kỳ chỉ thị nào về việc đóng cửa tuyến đường thủy này.

Iran nhiều năm qua liên tục đe dọa phong tỏa eo biển hẹp này để đáp trả các cuộc tấn công nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo. Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, người từng khuyến nghị khách hàng rằng xác suất xảy ra xung đột lên tới 75%, gọi đây là “một diễn biến rất nghiêm trọng” đối với thị trường dầu khí toàn cầu do sự phụ thuộc lớn vào sản lượng và dòng chảy qua Hormuz.

Theo các chuyên gia, vấn đề then chốt là thời gian kéo dài bao lâu. Mức độ tăng vọt của giá dầu và LNG sẽ phụ thuộc vào phạm vi và thời lượng gián đoạn sản xuất cũng như vận chuyển từ vùng Vịnh.

Kịch bản xấu nhất: Dầu vượt 100 USD/thùng?

Các nhà phân tích cho rằng các kịch bản có thể dao động từ việc xuất khẩu dầu của Iran bị gián đoạn hạn chế cho đến phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz. Điều đáng lo ngại nhất đối với thị trường toàn cầu không chỉ là lượng dầu của Iran bị mất, mà là sự gián đoạn rộng hơn đối với hoạt động vận tải qua eo biển này.

“Những dấu hiệu ban đầu cho thấy quy mô tấn công nhằm vào Iran có thể rộng hơn, với các đợt phản công có thể leo thang và kéo thêm nhiều quốc gia vùng Vịnh vào cuộc,” ông Saul Kavonic, trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee, nhận định.

Theo ông Kavonic, thị trường ban đầu sẽ định giá nhiều mức độ rủi ro khác nhau – từ việc mất tới 2 triệu thùng/ngày dầu xuất khẩu của Iran, cho đến các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng khu vực hoặc, trong kịch bản cực đoan, gián đoạn hoàn toàn việc lưu thông qua Hormuz.

“Nếu chính quyền Iran cảm thấy đang đối mặt với mối đe dọa sống còn, khả năng phong tỏa eo biển Hormuz không thể bị loại trừ,” ông nói, đồng thời cho rằng Mỹ và các đồng minh nhiều khả năng sẽ triển khai lực lượng hộ tống quân sự để bảo vệ các tuyến hàng hải.

Nếu Iran thực sự đóng cửa eo biển này, hệ lụy đối với thị trường dầu toàn cầu có thể rất nghiêm trọng.

“Kịch bản này có thể nghiêm trọng gấp ba lần lệnh cấm vận dầu mỏ của Arab và cuộc Cách mạng Iran trong thập niên 1970, đẩy giá dầu lên ba chữ số, trong khi giá LNG có thể kiểm định lại mức đỉnh kỷ lục năm 2022,” Kavonic cảnh báo.

Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, cho rằng các cuộc tấn công sẽ làm gia tăng đáng kể nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu trong khu vực, dù đến nay các cơ sở dầu mỏ của Iran chưa bị nhắm mục tiêu trực tiếp.

Ông Lipow mô tả kịch bản tồi tệ nhất là “một cuộc tấn công vào hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia, sau đó là việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz”. Theo ông, xác suất xảy ra kịch bản này vào khoảng 33%, trong bối cảnh Iran có thể cảm thấy bị dồn vào chân tường.

Tham khảo: CNBC