Đắt hơn sầu riêng, Việt Nam bất ngờ thu về hơn 100 triệu USD từ loại quả không tự trồng được, đã tiêu thụ khắp thế giới trong 8.000 năm qua

Theo số liệu thống kê sơ bộ từ Cục Hải quan, giá trị xuất khẩu hạt dẻ cười của Việt Nam trong tháng 1/2026 đạt 137,92 triệu USD, dù giảm 22,7% so với tháng 12/2025, nhưng vẫn tăng tới 413,4% so với tháng 1/2025, chiếm tỷ trọng 21,4% tổng trị giá xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong tháng 1/2026.

Hạt dẻ cười hay còn gọi là quả hồ trăn có nguồn gốc từ Tây Á và Trung Đông và theo một số nghiên cứu, loại quả này đã được tiêu thụ suốt 8.000 năm qua. Ngày nay, những khu vực có sản lượng hồ trăn lớn nhất thế giới nằm ở Iran, Mỹ và vùng Địa Trung Hải.

Hạt dẻ cười ngày càng phổ biến trong các dịp lễ, Tết và được bày bán ở nhiều hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm. Tại thị trường nội địa, người tiêu dùng chú trọng hơn đến các sản phẩm có lợi cho sức khỏe cùng với giá đã điều chỉnh, nguồn cung đa dạng và kênh phân phối rộng hơn cũng góp phần làm tăng tiêu thụ loại hạt này.

Mỹ hiện là quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn nhất thế giới, với sản lượng hàng năm trên 600.000 tấn. Theo dữ liệu cập nhật theo mùa vụ 2024-2025 từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng của Mỹ có thể giảm còn khoảng 503.000 tấn, chiếm 42-43% tổng sản lượng toàn cầu. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến phục hồi mạnh, khoảng 385.000 tấn (33%), còn Iran 200.000 tấn (17%). Các nước như Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc có sản lượng thấp hơn.

Đáng chú ý, Việt Nam gần như không sở hữu vùng nguyên liệu quy mô lớn cho mặt hàng này. Tuy nhiên, kết quả xuất khẩu trong tháng 1 đã phản ánh sự dịch chuyển vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị rau quả và thực phẩm toàn cầu. Thay vì chỉ xuất khẩu nông sản thô, doanh nghiệp Việt đang tham gia sâu hơn vào các khâu chế biến, trung chuyển và thương mại các sản phẩm giá trị cao.

Theo đó, hạt dẻ cười và hạnh nhân được nhập khẩu từ các quốc gia sản xuất lớn như Mỹ, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó được rang, tách vỏ, đóng gói hoặc chế biến sâu trước khi xuất khẩu sang các thị trường châu Á và một số thị trường phát triển.

Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy đà tăng trưởng mạnh của nhóm sản phẩm này trong năm 2025 là chính sách giảm thuế nhập khẩu ưu đãi. Cụ thể, từ ngày 31/3/2025, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hạt dẻ cười được điều chỉnh từ 15% xuống 5%, còn hạnh nhân giảm từ 10% xuống 5%. Việc giảm thuế sâu giúp doanh nghiệp hạ đáng kể chi phí nguyên liệu đầu vào, đặc biệt với nguồn cung từ Mỹ – quốc gia sản xuất hạt dẻ cười và hạnh nhân lớn nhất thế giới.

Dựa trên những tín hiệu lạc quan này, giới chuyên gia dự báo xuất khẩu sầu riêng và các mặt hàng rau quả chủ lực trong quý I có thể sớm cán mốc 1 tỷ USD nếu tình hình thông quan tại các cửa khẩu phía Bắc tiếp tục duy trì sự thông suốt.

Như Quỳnh