Xuất khẩu ứng phó thế nào với chiến sự Trung Đông?

Doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn trong vận chuyển hàng hóa, rất cần sự hỗ trợ từ Chính phủ để duy trì xuất khẩu.

Ông Đào Trọng Khoa – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam – cho biết như trên trong cuộc trao đổi với Tuổi Trẻ.

Chi phí vận chuyển tăng cao

* Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cho biết sau khi chiến sự Trung Đông nổ ra, chi phí logistics tăng nóng từng ngày, ông có thể cho biết chi phí logistics đang biến động ra sao?

– Sau khi chiến sự Trung Đông nổ ra thì giá cước vận tải mấy ngày qua tăng rất mạnh. Giá cước vận tải hiện nay phải cập nhật theo ngày, cụ thể hôm 3-3 các hãng vận tải đường biển đã đưa ra phụ phí chiến tranh từ 1.500 – 2.000USD/container 20 feet. Còn đối với vận tải hàng không, mức phí đang tăng từ 60 – 70% so với thời điểm trước khi cuộc chiến nổ ra, tương ứng tăng 1,6 – 2 lần.

Ngoài chi phí vận tải tăng, các hãng vận tải cũng ngừng nhận dịch vụ vận chuyển hàng hóa đi các vùng bị ảnh hưởng tại khu vực. 

Trong ngày 4-3, ngoài việc ngừng nhận dịch vụ vận chuyển hàng hóa, một số hãng tàu, trong đó có Hãng tàu MSC – một trong những hãng tàu vận tải lớn nhất thế giới, đã áp dụng điều khoản liên quan đến sự cố chiến tranh là chọn cảng an toàn để dỡ hàng. Điều này đồng nghĩa với việc hãng tàu được quyền chọn dỡ hàng tại một cảng an toàn theo nhận định của họ và không có trách nhiệm đưa hàng hóa tới đúng nơi giao hàng.

Mọi chi phí phát sinh (khoảng 800 USD/container để bốc dỡ hàng an toàn) đều do chủ hàng chi trả. Bên cạnh đó, chủ hàng phải bỏ chi phí để vận chuyển tiếp hàng hóa tới địa điểm cần giao. Trong quá trình làm nghề hơn 30 năm, tôi chưa bao giờ gặp tình trạng các hãng tàu chọn bốc dỡ hàng tại một cảng an toàn, gây thiệt hại lớn cho chủ hàng.

Có thể thấy sau khi chiến sự Trung Đông nổ ra, giá cước vận tải tăng rất nhiều, nhưng chủ hàng cũng không “đặt chỗ” được vì các hãng tàu hoạt động không ổn định, dừng nhận booking đơn hàng mới.

Với bối cảnh chiến sự phức tạp hiện nay, chi phí bảo hiểm hàng hóa trong quá trình vận chuyển cũng tăng lên, một số hãng bảo hiểm dừng hẳn điều kiện bảo hiểm chiến tranh. Họ không bảo hiểm cho các tình huống phát sinh, hỏng hóc, mất mát do chiến tranh. Đây là một hiệu ứng domino, ảnh hưởng lớn tới doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hóa.

* Đối với các doanh nghiệp trong ngành logistics thì cuộc chiến đang ảnh hưởng thế nào?

– Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam đang lấy ý kiến của các hội viên để ghi nhận các vấn đề họ đang gặp phải sau khi chiến sự Trung Đông nổ ra, mức độ ảnh hưởng ra sao. 

Tôi cho rằng chắc chắn các doanh nghiệp logistics trong nước sẽ chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến vừa nổ ra, nhưng ảnh hưởng nhiều hay ít sẽ phụ thuộc vào thị trường doanh nghiệp tham gia. Nếu doanh nghiệp tham gia nhiều ở khu vực Trung Đông hoặc sử dụng các hãng vận chuyển đưa hàng qua khu vực Trung Đông sẽ chịu ảnh hưởng lớn.

Theo đó, hàng hóa sẽ bị tắc nghẽn ở các cảng trung chuyển như cảng biển ở Dubai, sân bay Doha (Qatar). Đây là những cảng trung chuyển lớn trên thế giới, hàng hóa đang nằm ở các cảng trung chuyển này có thể bị tắc vô thời hạn, không thể biết đến khi nào giải phóng được.

Song song với sự tắc nghẽn hàng hóa ở Trung Đông thì giá dầu tăng lên sẽ làm đội chi phí vận tải của tất cả các hãng tàu. Tính không ổn định các lịch trình vận tải cũng làm quá trình vận tải hàng hóa khó khăn hơn. Tất cả các hãng tàu trên thế giới hiện nay thay vì đi qua Biển Đỏ lại phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), như vậy thời gian vận chuyển sẽ kéo dài hơn, chi phí vận chuyển cao hơn. 

Điều đáng quan tâm nhất là lịch tàu hiện nay không ổn định, đang thay đổi từng ngày. Chi phí vận tải đường biển và đường hàng không dự báo sẽ tăng từ 1,6 – 2 lần khi chiến sự nổ ra. Trường hợp các hãng tàu dừng hẳn vận chuyển đến Trung Đông thì buộc phải sử dụng hành lang vận tải thay thế nên chi phí sẽ đội lên rất nhiều.

Doanh nghiệp rất cần Chính phủ hỗ trợ

* Theo ông, nếu cuộc chiến Trung Đông kéo dài thì chúng ta cần làm gì để giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước?

– Tôi cho rằng đây không phải là thời điểm nghĩ tới việc giảm chi phí logistics mà cần đưa ra giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu linh hoạt thích ứng đối với tình hình mới để bảo đảm dòng chảy hàng hóa xuất khẩu suôn sẻ nhất. 

Còn chi phí vận chuyển hàng hóa sẽ phụ thuộc vào lịch trình vận chuyển mới, giá nhiên liệu tăng, cung – cầu và được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới. Theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump thì cuộc chiến sẽ kéo dài 4 – 5 tuần, trong thời gian này chắc chắn vận tải hàng không đến Trung Đông sẽ tê liệt.

* Vậy Chính phủ cần làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong bối cảnh hiện nay?

– Trong tình huống cuộc chiến Trung Đông kéo dài, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu thì Chính phủ cần cân nhắc giải pháp giảm nhẹ gánh nặng cho doanh nghiệp xuất khẩu thông qua các chương trình hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp, đặc biệt hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu có quy mô nhỏ và vừa như miễn, giãn, giảm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, các loại phí trong một thời gian nhất định. 

Qua đó giúp doanh nghiệp xuất khẩu bù đắp được chi phí phát sinh, duy trì được kim ngạch xuất khẩu hàng hóa.

Ông Lê Trung Hiếu (Cục phó Cục Thống kê – Bộ Tài chính):

Cục Thống kê đang đánh giá các tác động

Về tác động của cuộc chiến Trung Đông tới kinh tế Việt Nam, trước hết là giá dầu mỏ tăng sẽ tác động lớn thị trường xăng dầu trong nước. Cả hai nhà máy lọc dầu lớn nhất cả nước là Dung Quất và Nghi Sơn đều sử dụng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông.

Hai nhà máy lọc dầu này đang cung cấp khoảng 70% nhiên liệu phục vụ sản xuất, tiêu dùng trong nước. Đặc biệt Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn chiếm khoảng 46% nguồn cung thị trường đang phải nhập dầu thô từ Kuwait, trong khi việc nhập dầu từ Kuwait buộc phải đi qua eo biển Hormuz.

Hiện eo biển này đang bị đóng, làm đứt gãy chuỗi cung nhiên liệu, làm tăng giá xăng dầu trong nước. Dự báo nếu cuộc chiến kéo dài thì giá xăng dầu sẽ biến động lớn.

Tiếp đó là chi phí vận chuyển hàng hóa sẽ tăng mạnh. Khi cuộc chiến Trung Đông nổ ra, các hàng tàu vận tải phải đi đường vòng qua mũi Hảo Vọng của Nam Phi, quãng đường vận tải từ nước ta tăng thêm khoảng 10.000km làm chi phí vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ tăng lớn.

Hiện Cục Thống kê đang đánh giá tác động của cuộc chiến Trung Đông tới tăng lạm phát trong nước, ảnh hưởng tới xuất khẩu, làm giảm tăng trưởng GDP của nước ta. Mức độ ảnh hưởng theo tính toán của chúng tôi sẽ phụ thuộc vào thời gian diễn ra chiến sự.

Về kịch bản ứng phó với chiến sự Trung Đông đang được Chính phủ giao cho các bộ ngành tính toán. Chúng ta đang xây dựng kịch bản để kiểm soát suy giảm tăng trưởng kinh tế và kiềm chế lạm phát.

Ông Đinh Tuấn Minh (chuyên gia kinh tế):

Tác động tới cả đầu vào và đầu ra của nền kinh tế

Chúng ta rất khó để đánh giá được đầy đủ tác động của cuộc chiến ở Trung Đông hiện nay đến kinh tế Việt Nam. Trường hợp cuộc chiến ở Trung Đông kết thúc nhanh chóng thì sẽ gần như không ảnh hưởng tới kinh tế Việt Nam, trong đó có hoạt động xuất khẩu.

Nhưng trường hợp cuộc chiến này kéo dài thì tác động rất lớn. Ở đầu ra của nền kinh tế thì thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam là Mỹ, còn từ phía đầu vào thì chúng ta đang nhập khẩu dầu thô rất lớn từ các nước Trung Đông như Kuwait, UAE.

Ngoài ra, chiến sự Trung Đông đang ảnh hưởng lớn tới vận tải toàn cầu; nhiều tuyến hàng hải, hàng không quốc tế gián đoạn. Điều này sẽ làm tăng chi phí vận chuyển, chi phí kho bãi của các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước.

Bà Tô Thị Tường Lan (Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam):

Hiện chưa có ảnh hưởng rõ rệt tới xuất khẩu thủy sản

Đến nay, chiến sự Trung Đông chưa có ảnh hưởng rõ rệt tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Những năm qua, khu vực Trung Đông không phải thị trường chính của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong nước, giá trị xuất khẩu vào thị trường này không quá lớn.

Tuy nhiên, chiến sự Trung Đông đang ảnh hưởng tới logistics toàn cầu (quá trình vận chuyển hàng hóa, lưu kho bãi, xử lý các đơn hàng, làm thủ tục hải quan, giấy tờ liên quan xuất nhập khẩu), điều này sẽ tác động chung tới tất cả các ngành hàng xuất khẩu trong thời gian tới.

Vấn đề logistics đang nóng lên từng ngày, VASEP cũng đang theo dõi sát hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong ngành, việc vận chuyển đơn hàng cũ, ký kết các đơn hàng mới chịu ảnh hưởng ra sao khi chi phí vận tải có xu hướng tăng và biến động từng ngày.