Đạp hết ga để đo khí thải có làm hại xe?

Xe đạt chuẩn kỹ thuật thì không cần lo lắng

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc – Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô Đại học Bách khoa Hà Nội – cho biết mỗi nhà sản xuất khi đưa xe ra thị trường đều công bố thông số vòng tua cực đại và mô men xoắn cực đại của động cơ. 

Đây là những chỉ tiêu đã được thử nghiệm, kiểm chứng và nằm trong ngưỡng an toàn mà động cơ có thể chịu đựng.

Theo ông Phúc, nếu xe còn đảm bảo tình trạng kỹ thuật theo đúng thiết kế ban đầu, việc động cơ hoạt động ở mức vòng tua tối đa trong ngưỡng an toàn sẽ không gây hư hỏng tức thời. Vì vậy, quy định yêu cầu đạp ga đến 100% hành trình để đạt vòng tua giới hạn khi đo khí thải là phù hợp về mặt kỹ thuật, nhằm đánh giá chính xác tình trạng phát thải của xe.

Trước băn khoăn của nhiều người rằng trong quá trình sử dụng hằng ngày hiếm khi đạp hết ga, vì sao phải đạp hết ga khi đo khí thải, ông Phúc giải thích cần phân biệt rõ giữa hai điều kiện vận hành. 

“Thốc ga” khi xe đang chạy ngoài đường, đặc biệt khi leo dốc hoặc tăng tốc vượt xe, là điều kiện có tải và khắc nghiệt hơn nhiều. Trong khi đó việc đạp hết ga ở chế độ không tải khi đăng kiểm chỉ làm động cơ quay nhanh mà không phải kéo xe di chuyển, nên tải cơ học thực tế thấp hơn đáng kể.

“Với những xe còn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, chủ xe không cần quá lo lắng khi đăng kiểm viên đạp hết ga trong thời gian ngắn để đo khí thải” – ông Phúc nhận định.

Tuy nhiên ông cũng lưu ý: Nếu trong quá trình sử dụng, xe không được bảo dưỡng đầy đủ, một số chi tiết đã xuống cấp hoặc tiềm ẩn rủi ro, có thể phát sinh sự cố khi động cơ đạt đến vòng tua giới hạn. 

Khi đó nguyên nhân không phải do thao tác đo khí thải, mà do tình trạng kỹ thuật của xe đã không còn đảm bảo. Vì vậy việc bảo dưỡng định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất là yếu tố then chốt.

Ông Phúc nhận định việc cho động cơ hoạt động ở vòng tua cao trong thời gian ngắn khi đo khí thải cũng là một cách “kiểm tra sức khỏe” của xe. Trong điều kiện vận hành bình thường, nhiều nguy cơ tiềm ẩn có thể chưa bộc lộ rõ.

Nhưng khi động cơ tăng tốc lên vòng tua cao, các dấu hiệu như tiếng gõ lạ, khói xả bất thường… sẽ dễ nhận biết hơn. 

Nhiều người kiểm tra xe cũ trước khi mua thường đạp thốc ga để nghe tiếng máy, xem khói xả cũng dùng cách này.

Nhà sản xuất xe cần cung cấp thông số vòng tua tối đa cho đăng kiểm

Ông Cao Xuân Minh – cố vấn kỹ thuật của một đơn vị phân phối, sửa chữa thuộc Mitsubishi Motors Việt Nam – giải thích rõ sự khác biệt giữa tăng ga ở chế độ không tải và có tải.

Ở chế độ không tải, công suất của động cơ chưa truyền đến hộp số và bánh xe. Khi động cơ quay 5.000 vòng/phút trong trạng thái này, máy chỉ quay nhanh nhưng không phải kéo xe di chuyển. Lực tác động chủ yếu là ma sát nội bộ giữa các chi tiết cơ khí.

Trong khi đó nếu xe đang chạy trên đường mà tăng tốc động cơ lên 2.500 vòng/phút để vượt xe hoặc leo dốc, động cơ phải sinh mô men lớn để kéo cả khối lượng xe, đồng thời thắng lực cản gió và quán tính. 

Khi đó áp suất buồng đốt và tải cơ học cao hơn nhiều so với quay 5.000 vòng/phút không tải trong vài giây.

“Vì vậy dù số vòng tua thấp hơn, chế độ có tải vẫn nặng máy hơn đáng kể so với quay nhanh ở chế độ không tải” – ông Minh lý giải và nói với xe diesel, nếu đăng kiểm viên đạp ga nhanh đến mức vòng tua tối đa theo công bố của nhà sản xuất rồi nhả ga ngay khi đạt ngưỡng sẽ không gây vấn đề gì nếu xe ở tình trạng kỹ thuật tốt.

Tuy nhiên nếu giữ ga quá lâu ở vòng tua cao, nguy cơ hư hỏng có thể xảy ra với những xe đã xuống cấp, đặc biệt là xe có lỗi ở bộ điều tốc (bộ phận giới hạn vòng tua tối đa của động cơ).

Do đó chủ xe nên bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra tình trạng bộ điều tốc trước khi đi kiểm định. Nếu bộ điều tốc không chuẩn, ra đường gặp tình huống tăng ga rồi nhả chân ga mà tốc độ xe vẫn không giảm sẽ dễ mất kiểm soát.

Những ngày vừa qua, có xe đi kiểm định bị lỗi bộ điều tốc khiến vòng tua thực tế vượt giới hạn an toàn (kim đo chạy tới vùng màu đỏ trên đồng hồ vòng tua), không kiểm soát được khi tăng ga. Hiện tượng này rất dễ dẫn đến các hư hỏng như gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh…  

Tuy nhiên các trung tâm đăng kiểm đang thiếu dữ liệu về giá trị số vòng tua tối đa của động cơ theo thiết kế để có căn cứ đối chiếu với vòng tua thực tế của xe.

Vì vậy với xe có vòng tua vượt giới hạn an toàn nhưng không có căn cứ xác định được giá trị lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất, đăng kiểm viên đề nghị chủ xe đi sửa chữa bộ điều tốc. Trường hợp chủ xe không sửa chữa mà vẫn muốn kiểm định thì cần có văn bản cam kết.

“Các nhà sản xuất xe cần có trách nhiệm gửi thông tin về thông số kỹ thuật, nhất là giới hạn vòng tua của từng dòng xe cho cơ quan đăng kiểm để họ có căn cứ xác định vòng tua an toàn cho xe đến kiểm định. 

Khi đã có căn cứ xác định giá trị vòng tua tối đa, xe nào có vòng tua vượt giới hạn thì đề nghị khách hàng sửa chữa xong mới kiểm định, không còn chuyện chủ xe phải viết cam kết có điều kiện như hiện nay” – ông Minh lý giải.