Đây không chỉ là lần đầu tiên kể từ Thế chiến II mà một tàu ngầm Mỹ sử dụng ngư lôi để hạ mục tiêu quân sự đối phương, mà còn là dấu hiệu rõ ràng cho thấy cuộc chiến đang lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông truyền thống.
Với ít nhất 87 thủy thủ thiệt mạng và 32 người được cứu sống, vụ việc đã làm dấy lên những lo ngại về một cuộc xung đột toàn cầu hơn, ảnh hưởng đến các tuyến đường biển quốc tế và các quốc gia trung lập như Sri Lanka và Ấn Độ.
Mỹ đánh chìm tàu chiến Iran ngoài khơi Sri Lanka
Khoảnh khắc ngư lôi Mỹ xé toạc tàu chiến Iran (Nguồn: RT)
Sự kiện xảy ra cách bờ biển phía nam Sri Lanka khoảng 40 hải lý (74km), trong vùng biển quốc tế thuộc Ấn Độ Dương. Theo các báo cáo từ giới chức Sri Lanka, tàu IRIS Dena, một trong những tàu chiến hiện đại nhất của hải quân Iran, đã phát tín hiệu cấp cứu vào khoảng 5-6h giờ địa phương trước khi chìm nhanh chóng sau một tiếng nổ lớn. Các thủy thủ sống sót, được vớt lên bởi lực lượng hải quân Sri Lanka, kể rằng họ không hề nhận được bất kỳ cảnh báo nào và chỉ nghe thấy một tiếng nổ mạnh dẫn đến tàu chìm.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã xác nhận vụ tấn công tại một cuộc họp báo ở Lầu Năm Góc, mô tả đây là “cái chết thầm lặng” đối với tàu Iran. Ông nhấn mạnh tàu Dena đang hoạt động đơn lẻ mà không có lực lượng bảo vệ, khiến nó trở thành mục tiêu dễ dàng cho tàu ngầm tấn công nhanh lớp Los Angeles USS Charlotte, sử dụng ngư lôi Mk 48.
Đây là lần đầu tiên Mỹ tấn công mục tiêu Iran ngoài khu vực Trung Đông kể từ khi xung đột bùng nổ vào ngày 28/2. Ông Hegseth cũng lưu ý rằng ít nhất 20 tàu hải quân Iran đã bị đánh chìm hoặc vô hiệu hóa trong cuộc chiến.
Sau vụ việc, Iran đã có phản ứng gay gắt, nhanh chóng và cứng rắn. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đăng tải trên nền tảng X, cáo buộc Mỹ phạm phải “tội ác tàn bạo” cách bờ biển Iran khoảng 3.200km. Ông nhấn mạnh rằng tàu Dena đang là “khách mời” của hải quân Ấn Độ, chở khoảng 130 thủy thủ và bị tấn công mà không có cảnh báo.
Ông Araghchi cảnh báo: “Hãy nhớ lời tôi: Mỹ sẽ phải hối tiếc cay đắng về tiền lệ mà họ đã tạo ra”. Điều này đại diện cho phản ứng chính thức đầu tiên từ Tehran, nhấn mạnh vào việc xung đột đang mở rộng và có thể dẫn đến các hành động trả đũa lớn hơn.
Để hiểu rõ hơn về sự kiện này, cần quay lại nền tảng lịch sử của xung đột Mỹ – Iran. Căng thẳng giữa hai quốc gia đã kéo dài hàng thập niên, bắt nguồn từ cuộc cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979, dẫn đến việc Mỹ cắt đứt quan hệ ngoại giao và áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế.
Những năm gần đây, các vấn đề chính bao gồm chương trình hạt nhân của Iran, sự ủng hộ của Tehran đối với các nhóm vũ trang ở Trung Đông như Hezbollah ở Li Băng và Houthi ở Yemen, cũng như các cuộc tấn công lẫn nhau qua lực lượng ủy nhiệm. Năm 2020, vụ Mỹ ám sát Tướng Qasem Soleimani dưới thời Tổng thống Donald Trump đã đẩy căng thẳng lên cao trào, dẫn đến các cuộc tấn công tên lửa của Iran vào các căn cứ Mỹ ở Iraq.
Xung đột hiện tại bùng nổ vào ngày 28/2, khi Mỹ và Israel phối hợp phát động các cuộc tấn công nhắm vào lãnh đạo Iran, kho vũ khí tên lửa và chương trình hạt nhân. Tổng thống Trump, trong nhiệm kỳ thứ hai, đã tuyên bố mục tiêu là “xóa sổ hải quân Iran” và có thể thay đổi chính quyền ở Tehran. Các mục tiêu ban đầu tập trung vào Trung Đông, nhưng nhanh chóng mở rộng với các cuộc không kích vào thủ đô Tehran và các thành phố khác, dẫn đến hơn 1.000 người thiệt mạng ở Iran, hơn 50 người ở Li Băng và khoảng 20 người ở Israel. Liên hợp quốc báo cáo rằng chỉ trong 2 ngày đầu, hơn 100.000 người đã phải rời khỏi Tehran do bom đạn.
Tàu IRIS Dena, được đưa vào biên chế hải quân Iran năm 2021, là một trong những tàu chiến hiện đại nhất của nước này. Thuộc lớp Moudge, tàu dài 94m, trang bị pháo hạng nặng, tên lửa phòng không, tên lửa chống hạm, ngư lôi và có khả năng mang theo một trực thăng. Tàu từng bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vào tháng 2/2023 vì liên quan các hoạt động vận chuyển vũ khí. Trước khi bị đánh chìm, tàu Dena đang tham gia diễn tập hải quân quốc tế MILAN 2026 do Ấn Độ tổ chức ở Vịnh Bengal, kết thúc vào ngày 25/2. Sau đó, tàu đang trên đường trở về Iran thì bị tấn công.
Tàu hộ vệ IRIS Dena của Iran (Ảnh: Mash).
Dấu hiệu lan ra khỏi Trung Đông
Cựu đại tá hải quân Mỹ Thomas Shugart, một chuyên gia về chiến tranh hải quân, phân tích rằng tàu Dena thiếu công nghệ phát hiện và chống tàu ngầm tiên tiến, khiến nó dễ bị tổn thương khi hoạt động đơn lẻ ở biển Ấn Độ Dương.
Ông lưu ý rằng hải quân Iran chủ yếu tập trung vào các hoạt động ven bờ ở Vịnh Ba Tư, chứ không phải các vùng biển mở rộng lớn như Ấn Độ Dương. Việc Mỹ triển khai tàu ngầm tấn công nhanh như USS Charlotte, một tàu lớp Los Angeles có khả năng tàng hình cao và mang theo ngư lôi Mk 48, cho thấy Mỹ đang áp dụng chiến lược “săn tàu” trên phạm vi toàn cầu để vô hiệu hóa lực lượng hải quân của Iran.
Sự kiện này đã thu hút sự chú ý từ các nguồn truyền thông quốc tế. Hãng tin Reuters báo cáo rằng vụ đánh chìm tàu chiến Iran đã “mở rộng đáng kể” khu vực chiến tranh, Mỹ theo đuổi mục tiêu hải quân Iran ở cách xa hàng nghìn km. Truyền thông Mỹ mô tả đây là minh chứng cho chiến dịch quân sự của Mỹ – Israel đang vượt ra ngoài biên giới Iran, Tổng thống Trump nhấn mạnh việc “xóa sổ hải quân Iran”. Báo New York Times nhấn mạnh đây là lần đầu tiên tàu ngầm Mỹ tấn công tàu mặt nước kể từ Thế chiến II và lưu ý đến sự mở rộng địa lý của cuộc xung đột.
Trên nền tảng mạng xã hội X, các bài đăng từ người dùng toàn cầu phản ánh sự lo ngại nghiêm trọng. Một bài đăng chia sẻ video về diễn tập MILAN 2026, nhấn mạnh sự chuyển biến từ hợp tác hải quân sang xung đột chỉ trong vài ngày. Một bài khác thảo luận về các leo thang gần đây, bao gồm việc Iran cố gắng bắt giữ tàu chở dầu Mỹ và Mỹ bắn hạ UAV Iran.
Phản ứng quốc tế thể hiện sự đa dạng về lập trường, nhưng chủ yếu là kêu gọi các bên kiềm chế.
Sri Lanka, quốc gia trực tiếp liên quan đến hoạt động cứu hộ, đã triển khai tàu và máy bay để tìm kiếm. Ngoại trưởng Vijitha Herath xác nhận tàu Dena chở 180 người và nhấn mạnh rằng vụ việc xảy ra ở vùng biển quốc tế, không ảnh hưởng đến lãnh thổ Sri Lanka.
Ấn Độ, nơi tàu Dena vừa tham gia diễn tập, chưa đưa ra bình luận chính thức, nhưng các nguồn tin địa phương lo ngại về an ninh hàng hải ở Ấn Độ Dương. Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế như NATO đã bày tỏ lo ngại về việc xung đột lan rộng, với NATO đã bắn hạ một tên lửa Iran hướng tới Thổ Nhĩ Kỳ.
Từ góc độ phân tích, vụ đánh chìm tàu IRIS Dena cho thấy chiến lược của Mỹ nhằm làm suy yếu khả năng hải quân của Iran trên toàn cầu.
Hải quân Iran, dù hiện có hơn 100 tàu chiến, chủ yếu là tàu nhỏ và tập trung ở Vịnh Ba Tư. Việc mất tàu hiện đại như Dena không chỉ là tổn thất vật chất mà còn ảnh hưởng đến tinh thần của quân đội Iran. Tuy nhiên, Iran có thể đáp trả bằng cách tăng cường tấn công ủy nhiệm qua lực lượng Houthi ở Biển Đỏ và đóng cửa eo biển Hormuz, nơi 20% dầu mỏ thế giới đi qua. Đến ngày 5/3, eo biển Hormuz đã bị tắc nghẽn 5 ngày, dẫn đến giá dầu tăng vọt và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các chuyên gia như Mohammad Marandi từ Đại học Tehran cảnh báo rằng Iran có thể “đóng hoàn toàn eo biển Hormuz” và “xóa sổ hải quân Mỹ” nếu xung đột leo thang mất kiểm soát. Trong khi đó, các nguồn tin từ Mỹ như Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, xác nhận ngư lôi Mk 48 đã được sử dụng hiệu quả và Mỹ đang kiểm soát không phận Iran.
Hậu quả kinh tế của vụ việc được đánh giá là đáng kể. Giá dầu Brent đã tăng 15% chỉ trong tuần đầu của cuộc xung đột, ảnh hưởng trực tiếp đến các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu dầu như Ấn Độ và châu Âu. Các tuyến đường biển ở Ấn Độ Dương, nơi hàng hóa trị giá hàng nghìn tỷ USD đi qua hàng năm, giờ đây đối mặt với rủi ro cao hơn. Sri Lanka, đang hồi phục sau khủng hoảng kinh tế, có thể phải đối phó với chi phí cứu hộ và tác động đến du lịch.
Về mặt nhân đạo, vụ đánh chìm tàu chiến Iran đã góp phần vào con số tử vong đang tăng nhanh. Theo TASS, đến nay đã ghi nhận hơn 1.000 người tử vong ở Iran và các cuộc di cư hàng loạt đang xảy ra. Các tổ chức quốc tế như Hội Chữ thập đỏ kêu gọi hành lang nhân đạo, nhưng xung đột liên tục khiến điều này khó khăn.
Nhìn tổng thể, vụ Mỹ đánh chìm tàu chiến IRIS Dena của Iran ngoài khơi Sri Lanka không chỉ là một bước tiến chiến thuật cho Mỹ, mà còn là biểu tượng cho sự mở rộng địa lý của cuộc chiến Mỹ – Iran. Từ Trung Đông đến Ấn Độ Dương, xung đột đang đe dọa ổn định toàn cầu.
Đến nay, vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt xung đột, Iran tiếp tục phóng tên lửa, UAV, Mỹ-Israel tăng cường không kích. Các bên cần đối thoại khẩn cấp để tránh một cuộc chiến toàn diện, nhưng triển vọng vẫn mờ mịt. Cuộc xung đột này có thể định hình lại trật tự thế giới, với hậu quả kéo dài hàng thập niên.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/tau-ngam-my-danh-chim-chien-ham-iran-dau-hieu-xung-dot-lan-khoi-trung-dong-20260306152737168.htm
