Một tuần chiến sự Trung Đông: Giá dầu bùng nổ, kinh tế toàn cầu rung lắc

Lần đầu tiên sau hơn 30 năm hoạt động, tổ hợp LNG Ras Laffan – trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới của Qatar – phải tạm dừng vận hành. Cùng lúc, giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ tăng hơn 51 cent chỉ trong một tuần.

Hai tín hiệu từ hai đầu thị trường năng lượng toàn cầu đang cùng chỉ về một thực tế: chỉ sau 7 ngày xung đột, những vết rạn đầu tiên đã xuất hiện trong nền kinh tế thế giới.

Sau một tuần kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Tehran, nền kinh tế toàn cầu tiếp tục chịu sức ép từ cuộc xung đột (Ảnh: Reuters).

“Yết hầu” Hormuz và cú sốc năng lượng

Theo Financial Times và Reuters, các cuộc không kích giữa Mỹ, Israel và Iran đã lập tức kích hoạt một đợt tăng giá mạnh trên thị trường năng lượng.

Giá dầu Brent chốt tuần ở 92,69 USD/thùng, tăng khoảng 28% chỉ trong một tuần. Trong khi đó, dầu WTI của Mỹ tăng 36%, lên 90,90 USD/thùng – mức tăng hàng tuần mạnh nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận năm 1983.

Nguyên nhân nằm ở eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu.

Dù chưa bị phong tỏa chính thức, nhiều tàu chở dầu đã tránh đi qua khu vực do rủi ro quân sự, trong khi các công ty bảo hiểm tăng mạnh phí bảo hiểm chiến tranh. Hệ quả là lưu lượng vận tải năng lượng qua Hormuz gần như tê liệt.

Cùng lúc, nhiều cơ sở năng lượng trong khu vực bị ảnh hưởng. Mỏ dầu Shaybah của Saudi Arabia bị tấn công, nhà máy lọc dầu Ras Tanura xảy ra hỏa hoạn, còn Iraq phải tạm dừng khai thác tại mỏ dầu khổng lồ Rumaila.

Theo Goldman Sachs, nếu tình trạng gián đoạn tại Hormuz kéo dài, giá dầu hoàn toàn có thể vượt 100 USD/thùng trong thời gian ngắn.

Thậm chí, Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo giá dầu có thể lên 150 USD/thùng nếu chiến sự leo thang.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng, 7 quốc gia sản xuất dầu tại vùng Vịnh có thể cạn dung lượng lưu trữ dầu thô trong vòng chưa đầy một tháng (Ảnh: Zamin).

Bóng ma lạm phát quay trở lại

Cú sốc năng lượng đang bắt đầu lan sang nền kinh tế thực, đe dọa nỗ lực kiểm soát lạm phát của các ngân hàng trung ương toàn cầu.

Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ trung bình đã tăng lên 3,32 USD/gallon, mức cao nhất kể từ tháng 8/2024. Giá dầu diesel – nhiên liệu then chốt của ngành logistics – tăng lên 4,264 USD/gallon.

Diesel là “mạch máu” của chuỗi cung ứng. Khi chi phí vận tải tăng, giá hàng hóa từ thực phẩm đến vật liệu xây dựng đều bị đẩy lên.

Ở châu Âu, tác động thậm chí còn rõ rệt hơn. Theo The National News, việc tổ hợp LNG Ras Laffan tạm dừng hoạt động đã khiến giá khí đốt tại châu Âu tăng hơn 52% chỉ trong một ngày.

Chi phí năng lượng tăng khiến các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều điện như thép, nhôm, hóa chất và phân bón đối mặt nguy cơ phải cắt giảm sản xuất.

Theo JPMorgan, cứ mỗi 10% giá dầu tăng có thể khiến lạm phát tại Mỹ tăng thêm 0,1 điểm phần trăm, đồng thời làm giảm 0,2 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo thế giới có thể bước vào một “giai đoạn biến động kéo dài”, khiến triển vọng hạ cánh mềm của kinh tế toàn cầu trở nên mong manh hơn.

Dầu tăng sốc, cổ phiếu công nghệ chịu áp lực nặng nề (Ảnh: ET).

Ngành hàng không tê liệt

Không chỉ đường biển, bầu trời cũng đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng diện rộng chưa từng có. Bảy ngày qua, ngành hàng không toàn cầu đã bị xáo trộn nghiêm trọng khi các hãng bay lớn của vùng Vịnh như Emirates, Etihad Airways và Qatar Airways buộc phải đình chỉ hàng loạt chuyến bay thương mại.

Theo dữ liệu của công ty phân tích hàng không Cirium, hơn 29.500 chuyến bay qua Trung Đông đã bị hủy hoặc thay đổi hành trình trên tổng số khoảng 51.000 chuyến bay dự kiến.

Các hãng hàng không phải đối mặt với cú sốc tài chính kép.

Một mặt, doanh thu vé bị mất nhưng thường không được bảo hiểm chiến tranh bồi thường, theo chuyên gia Nolwenn Allano của công ty quản lý rủi ro EIRS (trích dẫn bởi The National News).

Mặt khác, chi phí vận hành tăng mạnh khi giá nhiên liệu máy bay tại Tây Bắc châu Âu đã tăng khoảng 12%, lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022. Phí bảo hiểm chiến tranh và chi phí điều chỉnh hành trình cũng tăng nhanh, khiến hoạt động của các hãng bay trở nên đắt đỏ hơn đáng kể.

Xung đột tại Iran và việc đóng cửa không phận vùng Vịnh khiến các tuyến bay toàn cầu đảo lộn (Ảnh: Travel and Leisure).

Dòng tiền toàn cầu lạc lối giữa vòng xoáy địa chính trị

Cú sốc địa chính trị đang khiến thị trường tài chính toàn cầu thay đổi nhanh chóng. Theo Reuters, tâm lý hoảng loạn như thời điểm đại dịch Covid-19 chưa xuất hiện. Chỉ số biến động VIX vẫn quanh mức 20 điểm.

Tuy nhiên, nhà đầu tư đang tỏ ra lúng túng khi nhiều kịch bản đầu tư quen thuộc bị đảo lộn.

Đồng USD nhanh chóng trở thành nơi trú ẩn khi tăng khoảng 1,7% trong tuần, hướng tới mức tăng mạnh nhất kể từ cuối năm 2024. Điều này tạo thêm áp lực lên tỷ giá của các thị trường mới nổi.

Trong khi đó, một số tài sản từng được coi là “trú ẩn” như vàng hay cổ phiếu công nghệ lớn lại chịu áp lực bán khi nhà đầu tư cần thanh khoản để bù đắp thua lỗ ở các thị trường khác.

Thị trường trái phiếu toàn cầu cũng trải qua một tuần giao dịch khó khăn. Khi rủi ro lạm phát quay lại, kỳ vọng về việc các ngân hàng trung ương duy trì lãi suất cao lâu hơn bắt đầu tăng lên.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm tăng khoảng 0,39 điểm phần trăm, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng khoảng 0,2 điểm phần trăm.

Ông Kevin Thozet từ công ty quản lý quỹ Carmignac cho rằng thị trường đang đánh giá thấp rủi ro lạm phát trung hạn. Theo ông, chuyển sang các tài sản gắn với lạm phát có thể là bước phòng thủ cần thiết.

Ông Dan Izzo, nhà sáng lập quỹ phòng hộ BLKBRD, tóm tắt tâm lý chung của giới đầu tư bằng một câu hỏi: “Rất nhiều người đang tự hỏi: bây giờ nên mua tài sản gì?”.

Đồng USD đã nổi lên như tài sản phòng vệ được ưa chuộng nhất trước tâm lý lo ngại của thị trường (Ảnh: Reuters).

Chiến sự tại Trung Đông – khu vực cung cấp phần lớn năng lượng cho thế giới – đang làm đảo lộn các kịch bản kinh tế được xây dựng từ đầu năm. Sau chu kỳ thắt chặt tiền tệ kéo dài, kinh tế toàn cầu bước vào năm 2026 với trạng thái phục hồi mong manh. Một cú sốc dầu mỏ mới có thể khiến quá trình này chệch hướng.

Ông Nicolas Forest, Giám đốc đầu tư của quỹ Candriam, cho rằng trong nhiều cuộc khủng hoảng trước đây, tác động lên thị trường cổ phiếu thường chỉ mang tính ngắn hạn.

Nhưng nếu giá dầu vượt 100 USD/thùng, câu chuyện lần này có thể hoàn toàn khác. Bởi khi năng lượng trở nên đắt đỏ, mọi chi phí từ sản xuất, vận tải đến tiêu dùng đều bị đẩy lên và cú sốc từ Trung Đông sẽ không còn chỉ là vấn đề khu vực, mà là bài toán của toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.