Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei – người thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ – Israel gần đây (Ảnh: Dailystar).
Những tháng đầu năm 2026, Trung Đông chứng kiến một trong những cuộc xung đột leo thang nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Ngày 28/2, Israel và Mỹ đã phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, dẫn đến sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và hàng loạt các mục tiêu quân sự khác.
Chiến dịch này, được gọi là “Cơn cuồng nộ kinh hoàng” bởi Mỹ, đã đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đối đầu kéo dài giữa Israel và Iran – một cuộc “chiến tranh trong bóng tối” nay đã bùng nổ thành xung đột công khai.
Từ góc nhìn của Tel Aviv, đây không chỉ là một cuộc tấn công phòng thủ mà là một “canh bạc an ninh” táo bạo, nơi Israel chấp nhận rủi ro chiến tranh toàn diện để ngăn chặn những gì họ coi là “mối đe dọa tồn vong” từ Tehran. Nhưng tại sao Israel lại chọn thời điểm này để hành động?
Mối đe dọa tồn vong trong tư duy an ninh Israel
Theo TASS, cuộc đối đầu giữa Israel và Iran đã kéo dài nhiều thập kỷ, thường được mô tả như “chiến tranh trong bóng tối” – một loạt các hoạt động ngầm mà không dẫn đến xung đột trực tiếp. Israel và Iran chưa từng tuyên chiến chính thức trước năm 2025, nhưng hai bên đã tham gia vào các cuộc tấn công mạng, ám sát nhà khoa học hạt nhân, phá hoại cơ sở hạ tầng và không kích ở các khu vực trung gian như Syria.
Iran, từ phía mình, đã xây dựng cái gọi là “Trục kháng chiến” tại khu vực, bao gồm lực lượng Hezbollah ở Li Băng, Hamas ở Gaza, các lực lượng dân quân Shiite ở Iraq và Houthi ở Yemen. Mạng lưới này được Tel Aviv coi là một chiến lược bao vây đa mặt trận, do Tehran chỉ đạo nhằm đe dọa an ninh biên giới Israel.
Yếu tố trung tâm trong nỗi lo ngại của Israel là chương trình hạt nhân của Iran. Theo các đánh giá tình báo Israel, Iran có khả năng sản xuất bom hạt nhân trong vòng vài tháng nếu quyết định theo đuổi.
Đến năm 2025, kho tên lửa đạn đạo của Iran đã tăng lên hàng nghìn quả, với dự báo lên đến gần 9.000 quả trong hai năm tới. Tel Aviv tin rằng một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ tạo ra “chiếc ô hạt nhân” bảo vệ các lực lượng ủy nhiệm, làm suy yếu khả năng răn đe của Israel. Điều này được coi là “lằn ranh đỏ chiến lược” – một mối đe dọa tồn vong mà Israel không thể chấp nhận.
Các báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) năm 2025 cho thấy Iran đã vi phạm các nghĩa vụ không phổ biến vũ khí hạt nhân, mở một địa điểm làm giàu uranium bí mật, dẫn đến cuộc tấn công đơn phương của Israel vào tháng 6 năm 2025. Cuộc tấn công này đã phá hủy các cơ sở hạt nhân ở Fordow, Isfahan và Natanz, nhưng chỉ làm chậm chương trình của Iran vài tháng, theo đánh giá của IAEA.
Từ góc nhìn của chính quyền Israel, cuộc đối đầu với Iran hiện nay không chỉ là cạnh tranh về địa chính trị, mà là vấn đề sống còn, tồn vong của dân tộc. Sự kiện ngày 7/10/2023, khi Hamas tấn công Israel, đã làm lộ rõ điểm yếu mà Tel Aviv tin rằng các đối thủ khu vực đang khai thác. Iran, qua mạng lưới “ủy nhiệm”, bị cáo buộc hỗ trợ các cuộc tấn công này, củng cố niềm tin rằng của nhà nước Do Thái rằng Tehran gây ra bất ổn. Do đó, Israel coi việc vô hiệu hóa Iran là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo an ninh lâu dài.
Cửa sổ chiến lược hiếm hoi: Khi Tel Aviv tin rằng Iran đang yếu
Israel tin rằng họ đang tận dụng một “cửa sổ chiến lược” hiếm có, nơi các lực lượng ủy nhiệm của Iran bị suy yếu đáng kể. Đến năm 2025, lực lượng Hezbollah đã chịu tổn thất nặng nề sau cuộc chiến với Israel năm 2024, buộc phải rút lực lượng tinh nhuệ Radwan khỏi biên giới.
Hamas, sau cuộc chiến với Israel tại Dải Gaza, đã suy yếu nghiêm trọng, lãnh đạo hàng đầu bị tiêu diệt. Chế độ của Tổng thống al-Assad ở Syria sụp đổ vào tháng 12/2024, làm gián đoạn tuyến đường cung cấp vũ khí cho Hezbollah và các nhóm khác. Lực lượng Houthi ở Yemen dù vẫn tấn công tàu bè ở khu vực Biển Đỏ, đã bị không kích liên tục làm giảm khả năng và năng lực quân sự.
Trong chiến dịch “Sư tử trỗi dậy” tấn công Iran vào tháng 6 năm 2025, Israel đã thực hiện hơn 1.500 phi vụ không kích, phá hủy khoảng 200 bệ phóng tên lửa và 900 mục tiêu quân sự của đối thủ. Đến tháng 2 năm nay, chiến dịch “Sư tử gầm” được tiến hành, Mỹ liên hợp với Israel tập kích, phá hủy hàng trăm bệ phóng tên lửa và kho UAV, làm giảm khả năng phản công của Iran lên đến 86%.
Israel cũng sử dụng “chiến tranh lai lạp”, với lực lượng tình báo Mossad triển khai UAV bí mật để phá hoại từ bên trong Iran. Theo các báo cáo phân tích từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) có trụ sở tại Mỹ cho thấy Israel đang tận dụng lợi thế quân sự tạm thời, với không kích nhắm vào lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và cơ sở tên lửa.
Sự suy yếu của “Trục kháng chiến” khiến Iran mất các tuyến răn đe xung quanh Israel, tạo điều kiện cho Tel Aviv hành động và triển khai các chiến dịch tấn công quy mô lớn. Các nhà phân tích từ Viện Brookings lưu ý rằng đây là cơ hội để Israel “thay đổi luật chơi” khu vực, chứng minh khả năng đánh sâu vào lãnh thổ Iran.
Học thuyết tấn công phủ đầu của Israel
Theo giới chuyên gia, học thuyết quân sự của Israel hiện nay nhấn mạnh vào các “đòn đánh phủ đầu” để tránh các mối đe dọa tồn vong. Lịch sử cho thấy Israel đã áp dụng nguyên tắc này: năm 1981, họ tập kích phá hủy các lò phản ứng hạt nhân Osirak của Iraq; năm 2007, tấn công cơ sở hạt nhân Al Kibar ở Syria. Các nguyên tắc cốt lõi của học thuyết này bao gồm: (i) Không để đối thủ đạt được năng lực hạt nhân. (ii) Đánh khi đối phương còn yếu. (iii) Ưu tiên rủi ro ngắn hạn hơn thảm họa dài hạn.
Trong cuộc xung đột quân sự với Iran, Israel đã áp dụng học thuyết này. Chiến dịch năm 2025 nhắm vào cơ sở hạt nhân, bệ phóng tên lửa và lãnh đạo IRGC, làm chậm chương trình hạt nhân và phá vỡ chuỗi chỉ huy. Đến 2026, các cuộc tấn công đã mở rộng hơn, Mỹ tham gia không kích 3 cơ sở hạt nhân Iran, sử dụng tên lửa Tomahawk và UAV cảm tử. IDF báo cáo đã phá hủy hơn 60% bệ phóng tên lửa, 80% hệ thống phòng không của Iran. Chiến lược này phản ánh triết lý “đánh trước khi quá muộn”, đặc biệt khi Iran bị cáo buộc lên kế hoạch ám sát lãnh đạo Israel và Mỹ.
Yếu tố nội bộ ở Israel cũng đóng vai trò quan trọng. Sau các tranh cãi nội bộ và chiến tranh Gaza kéo dài, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã thấy sự ủng hộ tăng vọt nhờ chiến dịch chống Iran. Các cuộc thăm dò xã hội cho thấy 70% người Israel ủng hộ các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Trong bối cảnh xã hội chia rẽ và khủng hoảng con tin, đối đầu với Iran vô hình trung đã tái tạo sự đoàn kết quốc gia.
Vai trò của Mỹ là “bảo hiểm chiến lược” quan trọng. Israel tính toán rằng Mỹ sẽ không bỏ mặc đồng minh, cung cấp tình báo, phòng thủ tên lửa và hỗ trợ hậu cần. Trong chiến dịch năm 2026, Mỹ đã không kích các mục tiêu hạt nhân, tăng cường niềm tin cho Tel Aviv. Tổng thống Donald Trump tuyên bố mục tiêu là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và tiến tới thúc đẩy thay đổi “chế độ thần quyền”. Tuy nhiên, các nghị sĩ Mỹ đã thất bại trong việc hạn chế quyền lực chiến tranh của ông Trump, cho phép chiến dịch tiếp tục.
Canh bạc an ninh
Dù vậy, chiến lược này chứa đựng nhiều rủi ro. Iran có thể kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm: Hezbollah đã tăng cường tấn công biên giới Israel, trong khi Houthi và dân quân Iraq đe dọa và tập kích các mục tiêu của Mỹ. Các chuyên gia từ Guardian cảnh báo rằng các cuộc tấn công có thể thúc đẩy Iran tăng tốc độ hoàn thành chương trình hạt nhân. Theo giới chuyên gia, Israel cũng phải chịu chi phí kinh tế khổng lồ do tiến hành tấn công quân sự. Theo đó, chiến tranh với Iran có thể khiến Israel tiêu tốn hàng trăm triệu USD mỗi ngày, giá dầu tăng vọt ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.
Hiện cuộc xung đột đang có xu hướng lan rộng và mở rộng quy mô, Mỹ – Israel tiếp tục không kích với cường độ ngày càng mạnh mẽ các mục tiêu của Iran. Iran trả đũa cứng rắn, tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ UAE, Qatar… dẫn đến thương vong dân sự và một số chỉ trích quốc tế. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) báo cáo ít nhất 13 bệnh viện ở Iran bị tấn công, làm dấy lên lo ngại về tội ác chiến tranh.
Israel đang đối mặt với một nghịch lý chiến lược: Nếu không tấn công Iran, Tehran có thể tiếp tục tiến gần tới vũ khí hạt nhân. Nếu tấn công Iran, nguy cơ chiến tranh khu vực sẽ tăng mạnh.
Trong bối cảnh đó, Tel Aviv đã chọn phương án chấp nhận rủi ro chiến tranh ngắn hạn để ngăn chặn một mối đe dọa lâu dài. Một số chuyên gia cho rằng đây là logic quen thuộc trong chiến lược an ninh của Israel: “tốt hơn là chiến đấu hôm nay khi còn có lợi thế, hơn là chờ đến khi đối thủ trở nên quá mạnh”
Cuộc đối đầu giữa Israel và Iran đang bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất trong lịch sử hiện đại của khu vực Trung Đông. Từ góc nhìn của chính giới Israel, chiến dịch quân sự chống Iran là một hành động phòng vệ nhằm ngăn chặn mối đe dọa hạt nhân và phá vỡ mạng lưới ảnh hưởng của Tehran trong khu vực.
Tuy nhiên, từ góc nhìn rộng hơn, quyết định đó cũng giống như một “canh bạc chiến lược” – nơi lợi ích an ninh của Israel được đặt lên bàn cân cùng với nguy cơ chiến tranh khu vực, khủng hoảng năng lượng toàn cầu và sự bất ổn địa chính trị kéo dài.
Vào những tuần và tháng tới, cách thức cuộc xung đột này phát triển sẽ không chỉ quyết định tương lai quan hệ Israel – Iran, mà còn định hình lại cấu trúc an ninh của toàn bộ Trung Đông trong tương lai.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/israel-va-canh-bac-dinh-hinh-tuong-lai-trung-dong-20260308093035071.htm
