Tìm về thinh lặng, mở ra thế giới cho người trẻ khiếm thính

Được xây dựng theo hình thức tạp kỹ kịch câm, gồm nhiều trích đoạn ngắn đan xen và không chỉ gói trong một đêm diễn, “Thầy ngã trò nâng” là nỗ lực nghiêm túc nhằm giới thiệu nghệ thuật kịch câm đến cộng đồng điếc/khiếm thính một cách chính quy, mở ra cơ hội tiếp cận và từng bước theo đuổi con đường sân khấu chuyên nghiệp.

Lắng “nghe” điểm chạm

Chị Thanh Huyền (đại diện ArTech Hub, Trường Công nghệ và Thiết kế UEH, TP.HCM) chia sẻ bản thân đến xem vở diễn với tư cách là một khán giả thưởng thức nghệ thuật thuần túy. “

Với vở diễn “Thầy ngã trò nâng”, tôi cảm nhận rất rõ tinh thần nghệ thuật vị nhân sinh được thể hiện một cách trọn vẹn”, chị nói. 

Điều khiến người nghe xúc động không nằm ở yếu tố cảm thông dành cho những khiếm khuyết, mà ở chính điểm “chạm” của tác phẩm. “Tôi không đến xem vì bất kỳ sự thương cảm nào. Tôi đến và ở lại bởi đây thật sự là một tác phẩm chạm đến cảm xúc người nghe”, chị cho hay.

Sự tĩnh lặng vở diễn mang lại chính là không gian để khán giả được lắng xuống. Trong nhịp sống vội vã của người lớn, đôi khi con người cần một khoảng lặng để cảm xúc có thể gặp gỡ, để những rung động được chạm vào nhau một cách chân thật. 

“Dù được thể hiện bằng ngôn ngữ nào, dưới hình thức nào, chỉ cần cảm xúc chạm được với nhau thì chúng ta đã có điểm chung”, chị Huyền nhận xét.

Vợ chồng chị Huỳnh Thu Trang (42 tuổi, Bình Dương cũ) và anh Toshiro (47 tuổi, quốc tịch Costa Rica) lần đầu tiên có dịp thưởng thức loại hình nghệ thuật kịch câm tại Việt Nam.

Chị Trang chia sẻ hiệu ứng âm thanh của vở diễn được xử lý tinh tế, khi dâng cao ở cao trào, khi lắng dịu, đan xen nhịp nhàng với diễn biến cảm xúc. Nhưng trong thế giới của người điếc/khiếm thính, chính sự tĩnh lặng mới là môi trường lý tưởng để các giác quan được mở ra và cảm nhận sự sống một cách sâu sắc hơn. Diễn viên đặt trọn tâm trí vào hơi thở, trọng lượng cơ thể, ánh nhìn và những điểm chạm.

Khoảnh khắc mạnh mẽ và giàu cảm xúc nhất của đêm diễn chính là khi sân khấu hoàn toàn chìm vào im lặng. Không ngôn từ, chỉ còn lại những chuyển động hình thể, lúc chậm rãi như một hơi thở, lúc sắc gọn như tia chớp xé ngang không gian, đủ để đẩy cảm xúc khán giả.

“Các bạn không thể cảm nhận âm thanh, chỉ diễn dựa trên ánh sáng sân khấu, nhưng tôi thực sự bất ngờ vì các bạn thể hiện rất xuất sắc. Khi cảm xúc được đặt trọn vẹn vào tác phẩm, tôi dường như quên họ là người điếc/khiếm thính. Trên sân khấu chỉ còn lại những người trẻ đầy nhiệt huyết và đam mê nghệ thuật”, chị Trang cho biết.

Anh Toshiro cho biết anh đã làm việc cùng cộng đồng người điếc/khiếm thính suốt 26 năm. Với anh, người điếc/khiếm thính ở nhiều quốc gia khác nhau đều như gia đình của mình. 

Khi có cơ hội được xem phần trình diễn “Thầy ngã trò nâng”, từ sân khấu, cảm xúc đến cách biểu đạt của các diễn viên đều khiến anh thực sự xúc động.

“Tôi cảm thấy hạnh phúc vì các bạn được quan tâm nhiều hơn. Người điếc/khiếm thính thật sự cần có cơ hội để làm việc, để học tập. Những chương trình như thế này là cách rất tốt để giới thiệu với cộng đồng người nghe rằng người điếc/khiếm thính cũng giống như tất cả mọi người, đều có khả năng, cảm xúc và giá trị như nhau”, anh nói.

Tìm về thinh lặng

Chương trình “Thầy ngã trò nâng” được tổ chức bởi Cuội Theater, với sự hỗ trợ của Quỹ sáng kiến Én Xanh (CSIP) và ArtTech Hub – Đại học Kinh tế TP.HCM, là một nỗ lực giới thiệu nghệ thuật cho người điếc/khiếm thính một cách chính quy, được biên soạn và hướng dẫn bởi nghệ sĩ Linh Sang – giảng viên Trường cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật.

Thầy chia sẻ trong quá trình hướng dẫn, khả năng tiếp thu của mỗi bạn là khác nhau. Có trò chỉ cần học một lần đã hiểu được nhiều điều, có trò cần thêm thời gian. Vì vậy, quá trình học không tránh khỏi những lúc mệt mỏi, áp lực, nhưng cuối cùng mỗi bạn đều sẽ tìm ra cách riêng để thích nghi và tiến bộ.

Dù là người nghe hay người điếc/khiếm thính, điều quan trọng nhất trong nghệ thuật vẫn là sự kiên trì và tinh thần học hỏi. “Các bạn không nghe được, chỉ giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu, nhưng đáng quý là các bạn rất chịu khó tập luyện, rất nỗ lực. Dù chưa hoàn hảo, nhưng tất cả sự cố gắng của các trò là điều tôi trân trọng nhất”, thầy nói.

Chia sẻ về những thử thách mà các diễn viên trẻ phải đối mặt khi theo đuổi kịch câm, thầy cho biết việc hóa trang mặt trắng trong loại hình này không nhằm khắc họa một nhân vật cụ thể, mà đóng vai trò như biểu tượng trung tính. Gương mặt trắng, những đường nét tối và đôi môi đỏ mở ra khả năng để một diễn viên hóa thân vào nhiều vai diễn khác nhau.

Chính vì vậy, thử thách lớn nhất không nằm ở lớp hóa trang, mà ở khả năng làm chủ trạng thái nội tâm và ngôn ngữ hình thể khi “đeo” mặt nạ. Khi gương mặt gần như bất động, mọi cảm xúc, suy nghĩ và câu chuyện buộc phải được truyền tải qua chuyển động cơ thể, đó cũng là phần khó nhất, tinh tế nhất của nghệ thuật kịch câm.

Theo anh Nguyễn Thanh Phương (28 tuổi, người sáng lập Cuội Theater), chương trình như một hoạt động góp thêm sự nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và thúc đẩy sự hiện diện của những cộng đồng thường bị lãng quên, hoặc ít được “nhìn thấy” trong đời sống xã hội.

Pantomime làm việc với những chất liệu căn bản nhất của nghệ thuật diễn xuất, giúp người học trau dồi kỹ thuật từ gốc rễ: biểu cảm, ngôn ngữ hình thể và những trạng thái cảm xúc trên gương mặt.

Tên gọi “Thầy ngã trò nâng” mang tinh thần vui đùa và cởi mở, không đặt nặng áp lực của một buổi biểu diễn chuyên nghiệp. Ở đó, thầy và trò cùng tập luyện, cùng biểu diễn và nâng đỡ lẫn nhau. Nếu có sai sót trên sân khấu, luôn có một tập thể sẵn sàng hỗ trợ. Ngay cả nghệ sĩ gạo cội cũng có thể “ngã”, và luôn cần những cộng đồng, những học trò yêu thương ở bên.

Dù không sử dụng ngôn từ để giao tiếp, người điếc/khiếm thính không bị giới hạn khả năng biểu đạt. Thông qua sân khấu Pantomime, họ có thể kể những câu chuyện rất chi tiết, giàu cảm xúc. Anh Thanh Phương hy vọng chương trình sẽ góp phần truyền cảm hứng để xã hội nhìn thấy rõ hơn sự hiện diện nghệ thuật của cộng đồng người điếc/khiếm thính.

“Chúng ta không cần phải biết ngôn ngữ ký hiệu mới có thể kết nối với người điếc/khiếm thính. Giữa con người với con người, sự kết nối đầu tiên và quan trọng nhất vẫn là cảm xúc, sự thấu hiểu và khả năng lắng nghe”, anh Thanh Phương nói.

Cô giáo 30 năm dạy trẻ khiếm thính ở Sài Gòn

TTO – Trường khuyết tật thính giác Hy Vọng 1, TPHCM là nơi nhen lên ngọn lửa hi vọng cho hơn 100 trẻ khiếm thính được hòa nhập với cộng đồng. Người thắp lên ngọn lửa ấy cùng tập thể giáo viên trong hơn 30 năm qua là cô hiệu trưởng Trần Thị Ngời.