Lương hơn 20 triệu đồng/tháng và sự “chơi vơi” về nhà ở

Sau nhiều năm đi làm, tổng thu nhập của vợ chồng tôi khoảng 42 triệu đồng/tháng. Nghe 42 triệu đồng, nhiều người sẽ nghĩ mức đó không thấp. Đúng, nếu nhìn vào con số tổng. Nhưng đời sống ở một đô thị đắt đỏ nhất nước không vận hành bằng con số tổng, mà bằng phần còn lại sau khi trừ đi những chi phí không thể cắt giảm.

Một tháng gia đình tôi chi 12 triệu đồng tiền thuê nhà; 8 triệu đồng tiền học cho hai con; trên dưới 16 triệu đồng sinh hoạt cho bốn người; và khoảng 6 triệu đồng cho điện nước, hiếu hỷ, ốm đau, dự phòng… Như vậy, tổng thu nhập 42 triệu đồng là vừa đủ cho cuộc sống cơ bản, không có tích lũy.

Đây là lý do vì sao tôi rất quan tâm đến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại phiên họp thứ 6 của Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản hôm 26/2. Trong phiên họp này, người đứng đầu Chính phủ cho biết trong thời gian qua hơn 100 nghìn căn nhà ở xã hội đã được xây dựng và Việt Nam hướng tới hoàn thành 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2028, sớm hơn dự kiến 2 năm. Tuy vậy, thực tiễn đặt ra yêu cầu mới, đặc biệt là nhu cầu về nhà ở đối với các đối tượng thu nhập trung bình từ 20 triệu đồng/tháng.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thống nhất tư duy, bàn giải pháp về phát triển phân khúc nhà ở cho người có thu nhập trung bình, tăng nguồn cung về nhà ở cho nhiều đối tượng khác nhau, đảm bảo quyền bình đẳng trong tiếp cận nhà ở của mỗi người dân.

Một khu nhà ở xã hội tại Hà Nội (Ảnh: Trần Kháng).

Như vậy, sau nhiều năm tập trung vào nhà ở xã hội cho nhóm thu nhập thấp, chính sách đang bắt đầu nhìn rõ hơn một phân khúc “ở giữa”: những người không thuộc diện khó khăn, nhưng cũng chưa đủ khả năng tiếp cận nhà ở thương mại theo giá thị trường.

Theo quy định hiện hành, điều kiện mua nhà ở xã hội gồm 3 nhóm chính: đối tượng; điều kiện nhà ở; thu nhập. Trong đó, hai yêu cầu cơ bản là “chưa có nhà thuộc sở hữu của mình hoặc của vợ/chồng tại tỉnh/thành nơi có dự án; hoặc đã có nhà nhưng diện tích bình quân dưới 15 m² sàn/người”, và “tổng thu nhập hai vợ chồng không quá 40 triệu đồng mỗi tháng”.

Gia đình tôi đạt yêu cầu thứ nhất. Sau gần 30 năm (chồng) và 25 năm (vợ) làm việc trong khu vực nhà nước, chúng tôi vẫn sống thuê trong căn hộ 37 m² cũ kỹ, tầng 5, không thang máy. Nhưng yêu cầu thứ hai thì không. Tổng thu nhập của hai vợ chồng là 42 triệu đồng/tháng như kể trên, vượt 2 triệu đồng so với quy định.

Chúng tôi không có khoản tích lũy đáng kể. Không có quỹ dự phòng đủ lớn để nghĩ tới căn hộ thương mại vài tỷ đồng. Không có vốn đối ứng để tiếp cận tín dụng mua nhà theo cơ chế thị trường.

Theo cách phân loại hiện hành, chúng tôi không thuộc diện được hỗ trợ nhà ở xã hội. Và cũng theo logic thị trường, chúng tôi được xem là nhóm có khả năng mua nhà thương mại. Nhưng “khả năng” ấy chủ yếu tồn tại trên giấy tờ. Bởi tổng thu nhập 42 triệu đồng/tháng không đồng nghĩa với khả năng tích lũy nhiều tỷ đồng trong vài năm. Khi tiền thuê nhà, giáo dục và sinh hoạt chiếm gần như toàn bộ thu nhập, việc dành dụm cho một căn nhà trở thành hành trình rất dài, có khi kéo dài tới hết nửa đời người.

Đồng ý rằng với tổng thu nhập 42 triệu đồng/tháng thì so với mặt bằng chung hiện nay, chúng tôi không nghèo. Nhưng chúng tôi cũng không đủ nguồn lực tài chính để mua nhà theo giá thị trường. Chúng tôi đứng “chơi vơi” ở khoảng giữa, nơi không được ưu tiên nhưng cũng chưa thể tự do lựa chọn.

Thiết nghĩ đây không phải câu chuyện của riêng một gia đình.

Ở các đô thị lớn, nhiều công chức, viên chức, người lao động thu nhập trung bình đang ở tình thế tương tự. Giá nhà tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Chi phí giáo dục, sinh hoạt ngày càng lớn. Tiền thuê nhà chiếm phần đáng kể trong ngân sách gia đình. Phần dành cho tích lũy vì thế ngày một mỏng.

Chính sách nhà ở xã hội đặt ra mức trần thu nhập để bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng, đó là nguyên tắc cần thiết. Nhưng thực tế đời sống có nhiều tầng nấc hơn những gì một con số có thể phản ánh.

Cùng mức thu nhập 40-45 triệu đồng, gia đình hai người sẽ khác gia đình bốn người. Gia đình đã có nhà sẽ khác gia đình còn phải thuê nhà. Thu nhập danh nghĩa cũng khác thu nhập khả dụng sau khi trừ chi phí bắt buộc.

Khi chỉ căn cứ vào tổng thu nhập, chính sách có thể vô tình tạo ra một khoảng trống: nhóm “lưng chừng” vượt chuẩn nhà ở xã hội nhưng chưa đạt ngưỡng an toàn tài chính để mua nhà thương mại.

Nhóm này không tìm kiếm ưu đãi đặc biệt. Họ không yêu cầu bao cấp. Họ chỉ cần một cơ chế linh hoạt hơn: những dự án nhà ở thương mại giá phù hợp thực sự, các gói tín dụng dài hạn ổn định, hoặc cách xác định điều kiện dựa trên khả năng chi trả thực tế thay vì chỉ nhìn vào tổng thu nhập.

Lời giải cho bài toán này nằm ở các chính sách tăng cường quỹ đất dành cho các dự án nhà ở thương mại có giá phù hợp với người dân có thu nhập trung bình; nằm ở việc đẩy nhanh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch chung xây dựng, trong đó nghiên cứu ưu tiên bố trí quỹ đất làm nhà ở thương mại có giá phù hợp.

Các thành phố lớn cũng cần phát triển đô thị theo định hướng lấy giao thông công cộng làm trung tâm (TOD) nhằm tối ưu hóa việc sử dụng đất, giảm ùn tắc giao thông, nâng cao chất lượng sử dụng đất. Cùng với đó, dành nguồn tín dụng ưu đãi cho các dự án nhà ở thương mại có giá phù hợp mà người dân có nhu cầu mua nhà.

Mục đích cuối cùng của các giải pháp trên là tăng nguồn cung bất động sản phù hợp với nhiều đối tượng, góp phần giảm giá thành bất động sản để các đối tượng có nhu cầu nhà ở được tiếp cận bình đẳng, công khai, minh bạch, tránh phiền hà, tiêu cực như lãnh đạo Chính phủ đã chỉ ra.

Nhà ở không chỉ là tài sản. Đó là sự ổn định để nuôi dạy con cái. Là nền tảng để người lao động yên tâm làm việc, gắn bó với thành phố. Là cảm giác an cư để không phải tính toán từng tháng tiền thuê.

Giữa hai cánh cửa – nhà ở xã hội và nhà ở thương mại – vẫn còn một khoảng lặng. Khoảng lặng ấy không ồn ào, không bức xúc, nhưng đủ dài để nhiều gia đình đi qua phần lớn cuộc đời lao động mà vẫn chưa có một mái nhà của riêng mình.

Nếu chính sách nhà ở đang bước sang một giai đoạn mới, thì có lẽ đã đến lúc khoảng lặng ấy cần được nhìn nhận rõ ràng hơn. Bởi quyền có chỗ ở phù hợp không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc thu nhập vượt hay thấp hơn một con số tròn trịa trên giấy tờ.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!