Bóng đá nữ Việt Nam thu hoạch được gì?

Trận gặp đội tuyển nữ Nhật Bản chiều nay (10-3) gần như sẽ quyết định cánh cửa vào tứ kết Asian Cup 2026 của đội tuyển nữ Việt Nam. Thắng là điều khó xảy ra, hòa cũng gần như bất khả thi. Thực tế nhất có lẽ là thua thế nào để vẫn còn cơ hội đi tiếp và quan trọng hơn, học được gì từ một nền bóng đá đã vươn lên đỉnh thế giới.

Khi tuổi tác trở thành giới hạn

Sau 2 lượt trận vòng bảng Asian Cup 2026, đội Nhật Bản thắng Đài Bắc – Trung Hoa 2-0 và hủy diệt Ấn Độ đến 11-0. Trong khi đó, đội Việt Nam thắng vất vả Ấn Độ 2-1 nhưng lại thua Đài Bắc – Trung Hoa 0-1.

Ở trận thua Đài Bắc – Trung Hoa, các tuyển thủ Việt Nam hụt hơi rõ rệt khi phải thi đấu giữa trưa. Chính HLV Mai Đức Chung cũng thừa nhận đội gặp vấn đề về thể lực. Nhưng Đài Bắc – Trung Hoa cũng thi đấu trong điều kiện khắc nghiệt tương tự. Vậy tại sao họ vẫn sung sức hơn?

Câu trả lời nằm ở độ tuổi đội hình. Đội Việt Nam hiện có tuổi trung bình cao nhất giải: 27,8. Nhiều trụ cột đã ngoài 30 nhưng vẫn phải gánh vác vai trò chủ chốt.

Đội trưởng Huỳnh Như đã 34 tuổi. Trên hàng công, những cái tên như Phạm Thị Hải Yến (31 tuổi) hay Nguyễn Thị Tuyết Dung (33 tuổi) từng tạo nên bộ 3 ghi hơn 160 bàn thắng cho đội Việt Nam – nền tảng cho nhiều danh hiệu trong hơn một thập kỷ qua. Nhưng Dung đã giải nghệ, còn Như và Yến đã qua thời đỉnh cao.

Ở tuyến giữa, các trụ cột Thái Thị Thảo (31 tuổi), Nguyễn Thị Bích Thùy (32 tuổi) hay Dương Thị Vân (31 tuổi) vẫn đóng vai trò quan trọng. Hàng thủ cũng tương tự khi thủ môn Trần Thị Kim Thanh và Khổng Thị Hằng đều đã bước sang tuổi 33.

Kinh nghiệm giúp bóng đá nữ Việt Nam thống trị Đông Nam Á với 4 HCV SEA Games liên tiếp, trong đó lần gần nhất tại SEA Games 2023. Nhưng kể từ sau 2023, khi gặp các đối thủ giàu thể lực hơn, dấu hiệu tuổi tác bắt đầu lộ rõ.

Ngay cả ở SEA Games 33, tuyển Việt Nam cũng thất bại trước đội tuyển nữ Philippines trên chấm luân lưu trong trận chung kết sau 120 phút hòa 0-0. Những tranh cãi về trọng tài khi phủ nhận bàn thắng hợp lệ của đội Việt Nam, nhưng tất cả không thể che lấp thực tế rằng phong độ và sức cạnh tranh của đội Việt Nam đang giảm sút.

Điều đáng lo hơn không chỉ là đội hình hiện tại lớn tuổi, mà còn là khoảng trống ở thế hệ kế thừa. Sau thế hệ của Huỳnh Như, hy vọng được đặt vào những cầu thủ trẻ như Nguyễn Thị Thanh Nhã hay Ngân Thị Vạn Sự. Tuy nhiên, ở tuổi 24-25, cả hai vẫn chưa thực sự trở thành trụ cột tuyệt đối.

Đáng nói hơn, ở lứa 26-28 tuổi – độ tuổi lý tưởng để gánh vác đội tuyển – bóng đá nữ Việt Nam gần như thiếu vắng những gương mặt nổi bật.

Bài học từ Nhật Bản

Tại FIFA Women’s World Cup 1991, đội tuyển nữ Nhật Bản thua cả 3 trận, không ghi được bàn nào và thủng lưới tới 12 lần. Hai mươi năm sau, họ trở thành một cường quốc của bóng đá nữ: vô địch FIFA Women’s World Cup 2011 và giành ngôi á quân tại FIFA Women’s World Cup 2015.

Ngay cả tại FIFA Women’s World Cup 2023, đội tuyển Nhật Bản – với chiều cao trung bình chỉ khoảng 1,64 m – vẫn đánh bại Đội tuyển nữ Tây Ban Nha 4-0 ở vòng bảng.

Thể hình chưa bao giờ là lợi thế của Nhật Bản, nhưng hệ thống phát triển là một ưu điểm. Năm 1989, Nhật Bản thành lập giải vô địch quốc gia nữ với tên gọi ban đầu là L-League. Năm 1993 giải bóng đá chuyên nghiệp đầu tiên của Nhật Bản ra đời với tên gọi là J-League tiếp tục tạo cú hích cho bóng đá Nhật Bản. Sau nhiều năm phát triển, Nhật Bản xây dựng được hệ thống thi đấu hoàn chỉnh theo mô hình kim tự tháp, từ các giải bán chuyên đến giải chuyên nghiệp WE League ra đời năm 2021.

Song song đó là mạng lưới bóng đá học đường rộng khắp, hệ thống đào tạo HLV bài bản và định hướng chiến thuật thống nhất. Người Nhật sớm chấp nhận rằng họ không thể mạnh về thể hình như phương Tây. Vì thế, họ chọn con đường khác: kỹ thuật, tốc độ xử lý và sức bền. Nhờ vậy, các cầu thủ Nhật gần như đồng đều về kỹ thuật và tư duy chiến thuật.

Cuộc đối đầu tuyển nữ Nhật Bản chiều nay (10-3), nhiều khả năng sẽ là thử thách cực lớn cho đội tuyển nữ Việt Nam. Nhưng giá trị của trận đấu này không chỉ nằm ở kết quả.

Đó là dịp để nhìn thấy một con đường phát triển: từ bóng đá học đường, hệ thống giải chuyên nghiệp, đào tạo HLV đến chiến lược dài hạn cho cả nền bóng đá. Nhật Bản từng thất bại giống Việt Nam ở World Cup. Nhưng họ đã biến thất bại thành động lực để tái cấu trúc cả hệ thống.

Vì thế, câu hỏi lớn của bóng đá nữ Việt Nam sau FIFA Women’s World Cup 2023, Asian Cup 2026 hay những kỳ SEA Games đã qua và sắp tới có lẽ không phải là chúng ta thua bao nhiêu trận, mà là chúng ta học được gì từ những đấu trường này để thay đổi tương lai.