Phát bệnh tâm thần vì lãi suất mua nhà thả nổi

Khoản vay 1,6 tỷ đồng mua nhà, cộng hưởng mức lãi suất thả nổi đạt 12%, khiến nhân viên kỹ thuật cho một hãng xe, sụt 4 kg trong một tháng. Nam đến khám tại Bệnh viện E với biểu hiện hoảng loạn, tức ngực, vã mồ hôi…. Tại phòng khám, người đàn ông chia sẻ với bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, rằng việc trả nợ chiếm phần lớn thời gian và tâm trí, khiến anh mất ăn, mất ngủ.

Nam vốn là mẫu nhân viên văn phòng mẫn cán, luôn đặt tiêu chuẩn khắt khe cho bản thân. Kể từ khi lãi suất khoản vay mua nhà tăng vọt, biến cố tài chính trở thành lực đẩy ép Nam vào guồng quay làm việc cường độ cao nhằm bảo vệ sự ổn định của gia đình. Tuy nhiên, chính nỗ lực giải quyết vấn đề lại khởi phát một chuỗi suy sụp chức năng tuần tự.

Những đêm trằn trọc, giấc ngủ đứt đoạn xuất hiện, kéo theo trạng thái kiệt sức ban ngày. Tại văn phòng, Nam mất khả năng tập trung, những cơn đau đầu căng cơ lặp lại khiến hiệu suất công việc tụt dốc. Lúc này, một vòng lặp bắt đầu hình thành, khi cơ thể suy nhược dẫn đến sai sót, sai sót nảy sinh tâm lý tự trách và bi quan, sự dằn vặt tiếp tục đẩy mức độ lo âu lên cao, khiến tình trạng mất ngủ trở nên trầm trọng. Nam rơi vào vòng xoáy stress thứ phát. Áp lực lúc này không chỉ đến từ tờ thông báo thu lãi ngân hàng, mà sinh ra từ chính cách anh phán xét sự sa sút của bản thân, bác sĩ Chung nhận định.

Kết quả khám cho thấy bệnh nhân đang mắc rối loạn thích ứng với phản ứng lo âu và trầm cảm. Phác đồ điều trị kết hợp thuốc an thần để ổn định giấc ngủ và trị liệu nhận thức – hành vi (CBT) để giải tỏa nỗi sợ hãi. Bác sĩ yêu cầu Nam tạm rời xa các bảng tính tài chính, đồng thời khuyến khích hai vợ chồng đối thoại để chia sẻ gánh nặng tinh thần.

Nhờ can thiệp y tế đúng lúc, những cơn hoảng loạn dần thưa thớt, giúp anh tìm lại sự tỉnh táo để đối mặt với thực tế. Hiện tại, song song việc dùng thuốc, gia đình bắt đầu tính đến phương án cơ cấu lại khoản nợ để “giải cứu” sức khỏe cho trụ cột chính.

Tình trạng của Nam phản ánh một hiện tượng đang mở rộng khi thị trường bất động sản và chính sách tiền tệ biến động. Các ngân hàng thường áp dụng mức lãi suất 7-9%/năm trong 12 đến 18 tháng đầu. Khi thời gian ân hạn kết thúc, lãi suất thả nổi có thể vượt mức 13,5%. Khoản tiền phải trả hàng tháng tăng lên, có thể vượt qua tỷ lệ an toàn 35-40% thu nhập gia đình.

Bác sĩ Chung kể không chỉ nhân viên văn phòng, nhiều cá nhân kinh doanh có lợi nhuận hàng trăm triệu mỗi tháng cũng có thể rơi vào vòng xoáy lo âu này. Đơn cử, người đàn ông 40 tuổi có thu nhập 180 triệu đồng mỗi tháng, sở hữu bất động sản 14 tỷ đồng cùng tiền tiết kiệm, chứng khoán, vàng, cũng đến Bệnh viện E khám vì nỗi lo với khoản vay 6 tỷ đồng có khả năng bị tính lãi thả nổi, trong khi mảnh đất gia đình mua để đầu tư khó khăn trong thanh khoản.

Dưới góc độ tâm lý học, đây là biểu hiện rõ nét của Lo âu tài chính (Financial Anxiety) – một hội chứng mãn tính đang bào mòn sức khỏe tinh thần của nhiều gia đình mang nợ. Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA), lo âu tài chính không đơn thuần là sự căng thẳng thoảng qua khi đến kỳ thanh toán hóa đơn. Nó là một trạng thái bất an, ám ảnh và mất kiểm soát kéo dài. Người mắc hội chứng này thường rơi vào hai trạng thái tâm lý đối lập là lảng tránh hoặc ám ảnh cưỡng chế.

Ở nhóm lảng tránh, biểu hiện phổ biến nhất là từ chối đối diện với thực tế. Họ sợ hãi việc mở sao kê ngân hàng, không dám cộng dồn tổng nợ và né tránh mọi cuộc trò chuyện về tiền bạc với bạn đời. Ở thái cực ngược lại, nhiều người liên tục kiểm tra ứng dụng ngân hàng, hoảng loạn trước các bản tin điều chỉnh chính sách tiền tệ và thắt chặt chi tiêu đến mức tước đoạt mọi nhu cầu sống cơ bản của bản thân và gia đình.

Thực tế ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần cho thấy, không ít bệnh nhân trẻ nhập viện với các triệu chứng như đau tức ngực, khó thở, bồn chồn kéo dài. Sau khi làm các trắc nghiệm tâm lý lâm sàng, kết quả đều chỉ ra nguyên nhân gốc rễ là rối loạn lo âu, trầm cảm do áp lực dòng tiền.

Gốc rễ của nỗi sợ này không hoàn toàn nằm ở việc thiếu tiền, mà đến từ cơ chế phòng vệ tự nhiên của não bộ. Hiệp hội Tâm lý học Anh (BPS) nhận định sự đe dọa của việc thiếu hụt tiền bạc kích hoạt những nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất của con người. Tiền bạc gắn liền với sự sống còn. Do đó, bộ não không phân biệt được mối đe dọa từ một mối nguy hiểm vật lý với mối đe dọa từ việc ngân hàng siết nợ; cả hai đều phát ra tín hiệu “nguy hiểm tính mạng”, khiến cơ thể liên tục tiết ra hormone căng thẳng cortisol.

Tiến sĩ Brad Klontz, chuyên gia tâm lý học tài chính, chỉ ra một nguyên nhân sâu xa khác là on người thường có xu hướng đánh đồng “giá trị tài sản” (Net worth) với “giá trị bản thân” (Self-worth). Khi tài sản sụt giảm hoặc khoản nợ vượt tầm kiểm soát do các biến số vĩ mô như chiến tranh, lạm phát hay lãi suất thả nổi, họ không chỉ tiếc tiền mà còn cảm thấy bản thân thất bại. Sự bất lực khi không thể tự quyết định số phận dòng tiền của chính mình chính là ngòi nổ cho các cơn hoảng loạn.

Theo APA, việc lảng tránh không giúp giải quyết nợ nần mà chỉ tạo ra vòng lặp tàn khốc. Lo âu làm giảm khả năng nhận thức, dễ dẫn đến các quyết định tài chính bốc đồng như bán tháo tài sản cắt lỗ sai thời điểm hoặc vay tín dụng đen.

Trong khi đó, thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, cho rằng áp lực nợ nần kéo dài có thể trở thành một dạng stress tài chính. Trong tâm lý học, stress kéo dài thường biểu hiện thông qua nhiều nhóm dấu hiệu khác nhau, bao gồm cảm xúc, hành vi và cả sức khỏe thể chất. Dấu hiệu thường gặp như lo âu kéo dài, dễ cáu gắt, khó tập trung vào công việc, hoặc thường xuyên suy nghĩ về các nghĩa vụ tài chính của mình.

Về mặt hành vi, một số người có thể bắt đầu thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội, giảm các hoạt động từng mang lại niềm vui, hoặc làm việc quá mức với tâm lý phải bù đắp cho áp lực tài chính. Ngoài ra, stress tài chính cũng có thể biểu hiện qua các dấu hiệu thể chất như mất ngủ, mệt mỏi kéo dài hoặc cảm giác kiệt sức.

Để kiểm soát tình hình, các chuyên gia tài chính và tâm lý học khuyến nghị người vay cần lượng hóa số liệu bằng cách viết ra giấy các khoản nợ, thu nhập và kịch bản lãi suất cao nhất. Việc chia nhỏ mục tiêu thanh toán theo từng tháng giúp não bộ ghi nhận kết quả, từ đó giảm phản ứng hoảng loạn. Cuối cùng, người vay cần tách biệt sự biến động của thị trường vĩ mô khỏi năng lực cá nhân. Việc cơ cấu lại khoản nợ, đối thoại với gia đình và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế là các bước để người mang nợ phục hồi sức khỏe và cân bằng lại cuộc sống.

Thùy An