Thời kỳ bùng nổ tuyển dụng ồ ạt hậu đại dịch đã chính thức khép lại, nhường chỗ cho một thị trường lao động đầy rủi ro và khốc liệt trong năm 2026. Thay vì mòn mỏi rải hồ sơ xin việc, một bộ phận không nhỏ người lao động đang từ chối văn phòng để tự mở lối đi riêng.
Làn sóng khởi nghiệp này không chỉ đến từ tham vọng, mà đôi khi là giải pháp sinh tồn khi việc làm truyền thống không còn là “bến đỗ” an toàn.
Theo số liệu gần đây từ LinkedIn, “Founder” đang là một trong những chức danh nghề nghiệp tăng nhanh nhất tại châu Âu (Ảnh: EY).
Sóng ngầm trên thị trường lao động
Bức tranh kinh tế hiện tại đang chứng kiến một sự dịch chuyển đáng kinh ngạc. Theo số liệu từ Cục Thống kê Dân số Mỹ, chỉ riêng tháng 1 vừa qua đã có tới 532.319 đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới, tăng vọt 36,8% so với cùng kỳ năm trước và gần chạm mốc kỷ lục của thời kỳ đại dịch.
Đáng chú ý, trên nền tảng mạng lưới nghề nghiệp LinkedIn, “founder” (nhà sáng lập) đang trở thành một trong những chức danh có tốc độ tăng trưởng bùng nổ nhất.
Theo ghi nhận của Wall Street Journal và Euronews, số người tự nhận là founder tại Mỹ đã tăng 69% chỉ sau một năm. Xu hướng này quét qua châu Âu với cường độ tương tự, dẫn đầu là Hà Lan (tăng 85%), Anh (69%), Tây Ban Nha (68%) và Đức (61%).
Bà Sue Duke, Giám đốc điều hành khu vực EMEA & LATAM của LinkedIn, nhận định hoạt động tuyển dụng toàn cầu đang thấp hơn 20% so với trước đại dịch. Tại Anh, Pháp và Đức, mức suy giảm thậm chí lên tới 35%. Hậu quả là tỷ lệ chọi của ứng viên đã tăng gấp đôi kể từ năm 2022.
Đứng trước bối cảnh khắc nghiệt này, lực lượng lao động phân hóa thành hai thái cực. Nhóm lao động lớn tuổi giữ chặt lấy công việc hiện tại, khiến tỷ lệ chuyển việc rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua.
Ngược lại, thế hệ trẻ chọn cách chủ động tấn công.
Dữ liệu của LinkedIn chỉ ra 4/10 người trẻ nuôi tham vọng tự khởi nghiệp. Tại châu Âu, 28% người trẻ đang chọn lối sống “hustle” (làm nhiều việc cùng lúc) để tăng thu nhập, mở rộng mạng lưới và chuẩn bị nền tảng làm chủ.
AI: Kẻ cướp việc hay “bà đỡ” khởi nghiệp?
Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) chính là chất xúc tác lớn nhất cho làn sóng founder hiện nay. AI đang mang một hình hài kép đầy nghịch lý: vừa tước đoạt sự ổn định của việc làm, vừa hạ thấp rào cản kinh doanh. Tuần trước, công ty Block của tỷ phú Jack Dorsey đã thẳng tay cắt giảm 40% nhân sự, minh chứng rõ rệt cho sức ép từ công nghệ lên giới làm thuê.
Thế nhưng, chính AI lại giúp những người tay ngang dễ dàng biến ý tưởng thành sản phẩm. Scott Cohen là một ví dụ điển hình.
Ông ấp ủ ý tưởng về ứng dụng tổng hợp tin tức Fishwrap từ lâu nhưng bị cản bước vì không biết lập trình. Giờ đây, Cohen chỉ cần chi 400 USD cho công cụ AI Lovable để tự xây dựng ứng dụng trong những ngày cuối tuần – một khoản phí rẻ bèo so với việc thuê lập trình viên chuyên nghiệp. Hiện ứng dụng này được bán với giá 4,99 USD/tháng như một phiên bản nâng cấp của Google Alerts.
“Chúng ta đang chứng kiến quá trình dân chủ hóa việc sáng tạo”, Cohen chia sẻ. Dù vậy, với tư cách là đối tác tại quỹ đầu tư mạo hiểm Aviv Growth Partners, ông cảnh báo thực tế không toàn màu hồng.
Khi AI giúp mọi người đều có thể khởi nghiệp, sự cạnh tranh sẽ trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Các nhà đầu tư mạo hiểm giờ đây cũng khắt khe hơn, đòi hỏi doanh thu thực tế thay vì rót vốn cho những sản phẩm thử nghiệm mờ nhạt.
Đồng quan điểm, giáo sư Linda A. Hill từ Trường Kinh doanh Harvard nhấn mạnh AI không phải là “chiếc đũa thần”. AI có thể xử lý mượt mà các kỹ năng cứng như viết code, làm marketing hay kế toán, nhưng lại bất lực trước các kỹ năng mềm.
Theo bà, nhiều founder trẻ đang sa đà vào việc tạo ra những giải pháp công nghệ “nghe có vẻ ngầu” nhưng lại nhằm giải quyết những vấn đề không hề tồn tại, đồng thời bỏ quên yếu tố cốt lõi là xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
Từ kẻ làm thuê đến danh xưng “CEO của chính mình”
Làn sóng khởi nghiệp năm nay không chỉ được dệt nên bởi những giấc mơ đổi đời hào nhoáng. Với nhiều người, làm chủ là lối thoát cuối cùng sau những tổn thương từ thị trường lao động.
Blessing Kwiyup từng là một nhân viên văn phòng mẫn cán cho đến khi một quyết định sa thải giáng xuống. Biến cố này làm sụp đổ hoàn toàn niềm tin của cô vào sự an toàn của công việc văn phòng từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều.
Dù hiện đã tìm được việc mới, cô vẫn quyết định mở Sovereignty Collective – một dịch vụ tư vấn tài chính cá nhân cho phụ nữ. Thay vì gọi mình là người làm thêm hay tư vấn viên độc lập, Kwiyup tự định vị bản thân là “CEO của chính mình”. Sự thay đổi danh xưng này giúp mô hình kinh doanh một người trở nên thực tế và phản ánh đúng khát vọng làm chủ của cô.
Ở một lăng kính khác, tinh thần của cuộc “đại nghỉ việc” vẫn đang cháy âm ỉ trong giới tinh hoa công sở. Jawad Mourabet là một minh chứng. Tháng 1 vừa qua, ông quyết định từ chức tại tập đoàn tư vấn quản lý hàng đầu thế giới McKinsey. Mourabet không rời đi vì sợ AI cướp việc, mà vì ông nhận ra cái giá quá đắt của con đường leo lên đỉnh cao danh vọng. “Một khi trở thành nhân viên hay đối tác, bạn gần như ký bán cả cuộc đời mình cho công ty”, ông nói.
Từ bỏ ánh hào quang, Mourabet tự gom vốn và cho bản thân hai năm để mở Velto Pickleball Club tại Brooklyn. Đây là một câu lạc bộ thể thao cao cấp rộng 1.300 m2, tích hợp hệ thống camera cảm biến AI bắt lỗi tự động chuẩn xác như giải quần vợt Wimbledon. Mô hình này hướng tới giới tinh hoa với máy bán hàng tự động phục vụ trứng cá muối và không gian làm việc chung khổng lồ.
Trí tuệ nhân tạo (AI) vừa làm suy giảm sự ổn định của việc làm, vừa giúp những người muốn làm chủ dễ dàng khởi nghiệp hơn (Ảnh: Getty).
Định nghĩa lại về rủi ro
Sự dịch chuyển ồ ạt sang con đường tự làm chủ đang tái định hình cấu trúc thị trường lao động. Thế hệ doanh nhân mới đều hiểu rõ thực tế khắc nghiệt: tỷ lệ khởi nghiệp thất bại luôn ở mức cao, và không phải dự án nào cũng tồn tại qua cột mốc 2 năm.
Thế nhưng, tư duy về sự an toàn đã hoàn toàn đảo chiều. Trong một kỷ nguyên mà các tập đoàn sẵn sàng sa thải hàng loạt và AI nhăm nhe tự động hóa mọi thứ, việc tự mình đứng mũi chịu sào không còn bị xem là một canh bạc mạo hiểm.
Ngược lại, việc đặt cược toàn bộ sinh kế và tương lai của mình vào một tờ phiếu lương duy nhất từ công ty mới chính là rủi ro lớn nhất mà người lao động phải đối mặt.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/viec-lam-bap-benh-nguoi-tre-dua-nhau-lam-nha-sang-lap-20260310060728892.htm
