AI có làm bằng đại học mất giá trị?

Phân tích hàng triệu tương tác với hệ thống AI Claude, báo cáo cho thấy công nghệ này đang được sử dụng ngày càng nhiều trong các công việc trí thức như lập trình, viết nội dung, nghiên cứu và xử lý tài liệu. Nếu như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đó tự động hóa thường thay thế lao động tay chân, AI lại có xu hướng đi theo hướng ngược lại.

Máy móc trong thế kỷ 19, 20 chủ yếu làm giảm nhu cầu lao động trong nông nghiệp và sản xuất. Còn AI lại đặc biệt hiệu quả trong việc xử lý ngôn ngữ, dữ liệu và logic vốn là ba yếu tố cốt lõi của phần lớn công việc văn phòng. Vì vậy các nghề nghiệp như lập trình, viết nội dung, phân tích dữ liệu hay hỗ trợ hành chính sẽ chịu tác động sớm.

Những dữ liệu này gợi ý một khả năng đáng chú ý rằng AI có thể đang làm lung lay giá trị kinh tế của bằng đại học vốn được xem là con đường ổn định nhất để bước vào tầng lớp trung lưu trong hơn một thế kỷ qua. 

Theo báo cáo của Anthropic, khoảng 36% các nhiệm vụ mà người dùng giao cho AI liên quan đến các công việc lập trình và toán – máy tính.

Ngoài ra các lĩnh vực như viết nội dung, giáo dục, nghiên cứu thông tin và xử lý tài liệu cũng chiếm tỉ trọng đáng kể. Đây đều là những công việc đặc trưng của lao động trí thức thường yêu cầu đào tạo đại học.

Tốc độ lan rộng của AI cũng nhanh hơn nhiều so với các công nghệ trước đây. Chỉ trong hai năm, tỉ lệ người lao động Mỹ cho biết họ sử dụng AI trong công việc đã tăng từ khoảng 20% lên 40%. Trong khi máy tính cá nhân phải mất gần hai thập niên để đạt mức phổ biến tương tự trong xã hội. Điều này cho thấy sự thay đổi trong cấu trúc công việc có thể diễn ra nhanh hơn nhiều so với khả năng thích nghi của hệ thống giáo dục.

Điểm đáng chú ý khác là cách doanh nghiệp triển khai AI. Phân tích dữ liệu từ các ứng dụng doanh nghiệp cho thấy 77% trường hợp sử dụng AI nhằm mục tiêu tự động hóa nhiệm vụ, hoàn thành công việc thay cho con người. Điều này ngụ ý các công ty xem AI như một lực lượng lao động kỹ thuật số có thể đảm nhiệm một phần các nhiệm vụ văn phòng.

Các nhà kinh tế thường mô tả thị trường lao động như một cấu trúc ba tầng. Tầng trên gồm các vị trí lãnh đạo và sáng tạo cao, tầng giữa là các công việc chuyên môn nơi tập trung phần lớn người lao động có bằng đại học và tầng dưới là lao động dịch vụ và lao động vật lý.

Nếu AI chủ yếu thay thế các nhiệm vụ ở tầng giữa, thị trường lao động có thể trở nên phân cực hơn. Một nhóm nhỏ chuyên gia có năng suất rất cao nhờ AI, trong khi nhiều vị trí trung cấp bị thu hẹp. Bằng đại học không nhất thiết trở nên vô giá trị nhưng vai trò có thể đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, tấm bằng có thể chỉ còn là điểm khởi đầu còn giá trị thực sự của người lao động nằm ở khả năng học hỏi và thích nghi liên tục.