Xe chở nhiên liệu bị tấn công ở Tehran, Iran (Ảnh: AFP).
Cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran đã bước sang tuần thứ hai, hiện đã khiến ít nhất 12 quốc gia vướng vào xung đột, với những cú sốc kinh tế và chính trị lan rộng khắp thế giới.
Cho đến nay, cả hai bên đều chưa đạt được mục tiêu chiến lược của mình, và cả hai đều tuyên bố “có thể trụ vững lâu hơn bên kia”.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những gián đoạn kinh tế do xung đột ở Trung Đông gây ra đang phủ bóng lên các quốc gia trên toàn thế giới – hệ quả mà Mỹ – Israel và Iran không lường trước được.
Nếu cuộc xung đột này biến thành chiến tranh tiêu hao kéo dài, Nga dường như sẽ trở thành bên hưởng lợi rõ rệt, thu về lợi nhuận từ giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng vọt, trong khi các nền kinh tế phương Tây, các quốc gia Vùng Vịnh và thậm chí cả Trung Quốc đều sẽ cảm nhận được sự lan rộng của những khó khăn.
Mặc dù vẫn còn ở giai đoạn đầu, cả hai bên dường như đã tính toán sai về hành động “ăn miếng trả miếng” của đối phương, dẫn đến một cuộc xung đột ngày càng mở rộng với rất ít lối thoát rõ ràng trong tương lai gần.
Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 9/3, cho biết trong một cuộc họp báo rằng cuộc chiến sẽ kết thúc “rất sớm”, nhưng sau đó lại cảnh báo rằng Washington sẽ tấn công Tehran mạnh chưa từng có nếu Iran ngăn vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz.
“Tôi nghĩ là sớm thôi. Rất sớm thôi. Họ đã mất tất cả, kể cả ban lãnh đạo”, ông Trump nói với phóng viên tại câu lạc bộ golf Doral National gần Miami, Florida khi được hỏi liệu ông có nghĩ cuộc xung đột với Iran có thể kết thúc trong vài ngày hoặc vài tuần hay không.
Nhưng trong một bình luận trên mạng xã hội Truth Social sau đó, Tổng thống Trump cảnh báo, Mỹ có thể sẽ tấn công Iran “mạnh gấp 20 lần” nếu nước này cố ngăn dòng dầu đi qua eo biển Hormuz. “Nếu Iran làm bất cứ điều gì ngăn chặn dòng chảy dầu mỏ trong eo biển Hormuz, họ sẽ bị Mỹ tấn công mạnh gấp 20 lần so với những gì họ đã phải hứng chịu cho đến nay”, ông Trump viết.
Trong ngày 9/3, Iran đã phóng hàng trăm máy bay không người lái và tên lửa khắp Trung Đông.
Theo các quan chức Mỹ, tính toán ban đầu của ông Trump là cuộc tấn công nhằm vào giới lãnh đạo Iran ngày 28/2 – bao gồm Lãnh tụ Tối cao – Đại giáo chủ Ali Khamenei – sẽ dẫn đến sự lung lay của chính quyền hoặc lặp lại kịch bản như Venezuela, trong đó các quan chức còn lại sẽ chọn cách hợp tác với Washington.
Nhưng cho đến nay, cả hai kịch bản trên đều không xảy ra. Con trai cứng rắn của cố Lãnh tụ Khamenei, ông Mojtaba Khamenei, lên nắm quyền thay thế cha mình, đã thề sẽ trả đũa đến cùng.
Bất chấp các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ – Israel, Iran vẫn giữ khả năng phóng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào các căn cứ của Washington trên khắp Trung Đông, nhằm vào Israel, và quan trọng hơn là nhắm vào các thành phố chính của các đối tác Vùng Vịnh của Mỹ.
Iran cũng đã phong tỏa eo biển Hormuz, điểm giao thông qua lại của khoảng 20% năng lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của toàn thế giới.
Chiến lược tấn công toàn diện của Iran vào các sân bay, khách sạn, cơ sở năng lượng, cảng và trung tâm dữ liệu ở Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Bahrain, Kuwait, Qatar và Ả rập Xê út nhằm mục đích gây khó khăn cho nền kinh tế và xã hội của các chế độ quân chủ Vùng Vịnh này, buộc các nhà lãnh đạo của họ phải gây áp lực lên Tổng thống Trump ngừng bắn theo các điều khoản của Iran. Nhưng điều này cũng không xảy ra.
Các quốc gia Vùng Vịnh đã thể hiện khả năng phục hồi bất ngờ, và họ đã cảnh báo về việc trả đũa khi hệ thống phòng không bắn hạ hầu hết máy bay không người lái và tên lửa của Iran, ngăn chặn thiệt hại thảm khốc.
“Bất cứ điều gì gây tổn hại cho chúng ta cũng gây tổn hại cho Iran và khả năng kiên trì của họ kém hơn chúng ta. Chúng ta có thể xoay xở và tôi không nghĩ họ có thể duy trì điều này”, chuyên gia Bader al-Saif, một nhà sử học tại Đại học Kuwait, cho biết.
Iran trả đũa trên khắp Trung Đông, tấn công các mục tiêu như một nhà máy lọc dầu ở Bahrain (Ảnh: Reuters).
Từ góc nhìn của Vùng Vịnh, một chính quyền Iran bị tổn thương nhưng không bị đánh bại sẽ lộ ra một kết quả tồi tệ nhất có thể xảy ra, vì họ sẽ vẫn có khả năng tấn công các thành phố như Doha hoặc Dubai bằng máy bay không người lái, và tiếp tục làm gián đoạn giao thông dầu mỏ qua eo biển Hormuz.
Chính quyền ông Trump chắc chắn đang đề cao triển vọng về một chiến thắng quyết định. “Chúng ta sẽ không ngừng nghỉ cho đến khi đối phương bị đánh bại hoàn toàn”, ông Trump nói hôm 9/3.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thậm chí còn sử dụng ngôn từ dứt khoát hơn. “Đây là chiến tranh. Đây là xung đột. Đây là việc buộc đối phương phải khuất phục”, ông nói trong một cuộc phỏng vấn với CBS.
Nếu Iran lao đao, hoặc ít nhất là chấp nhận hợp tác kiểu Venezuela với Mỹ, điều này chắc chắn sẽ củng cố tầm ảnh hưởng toàn cầu của Washington. Cho đến nay, điều này dường như không nằm trong kế hoạch, theo Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu.
“Mỹ và Israel sẽ không thể giành được chiến thắng quyết định trong một cuộc chiến với Iran, xét đến quy mô lãnh thổ, khả năng quân sự và cấu trúc thể chế của nước này”, bà Geranmayeh nhận định. “Mục tiêu của Iran hiện nay là đảm bảo rằng mọi thứ mà ông Trump nghe và thấy đều xoay quanh kết cục: cuộc chiến này tồi tệ như thế nào đối với nền kinh tế và người dân Mỹ ở trong nước sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp như thế nào bởi những gì đang xảy ra ở Iran”, bà nói thêm.
Một chuyên gia khác, Alexandra Prokopenko, cựu cố vấn của Ngân hàng Trung ương Nga và là nghiên cứu viên tại Trung tâm Carnegie Nga-Á-Âu cho rằng, một cuộc chiến kéo dài làm cạn kiệt kho dự trữ quân sự của phương Tây, chuyển hướng sự chú ý khỏi Ukraine và khiến dầu khí của Nga trở nên không thể thiếu đối với các nền kinh tế phương Tây.
Ngay cả khi ông Trump quyết định rằng đã đến lúc chấm dứt cuộc chiến và coi đó là chiến thắng sau khi hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và phá hủy phần lớn kho tên lửa của Iran, vẫn chưa rõ liệu chính phủ Iran dưới thời Lãnh tụ mới Mojtaba Khamenei có đồng ý ngừng bắn hay không.
Những nhân vật theo đường lối cứng rắn như Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Bagher Ghalibaf đã tuyên bố Iran sẽ không ngừng tấn công cho đến khi những yêu cầu lâu nay của họ được đáp ứng.
Các cuộc tấn công liên tục của Iran vào các quốc gia Vùng Vịnh có thể thúc đẩy các quốc gia này tham gia vào chiến dịch tấn công Iran do Mỹ dẫn đầu, nhà phân tích chính trị người Ả rập Xê út, Salman al-Ansari, cho biết.
“Ả rập Xê út hiện đang nỗ lực hết sức để giảm leo thang căng thẳng, bởi họ biết rằng nếu phản ứng, đó sẽ không phải là một phản ứng hạn chế, mà là một phản ứng mà trong đó Ả rập Xê út sẽ đi đầu trong việc chống lại Iran. Kiềm chế không phải là yếu đuối”, chuyên gia này nói thêm.
Theo giới phân tích, kịch bản Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đạt được thỏa thuận với Tổng thống Trump là điều không thể tưởng tượng được khi toàn bộ gia đình ông vừa bị Mỹ hạ sát.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/my-va-iran-tung-chuan-bi-cho-mot-cuoc-xung-dot-rat-khac-so-voi-hien-nay-20260310101737403.htm
