Ngành nông nghiệp xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro từ xung đột Trung Đông

Sáng 11-3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo thường kỳ tháng 2, cung cấp thông tin về tình hình sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong những tháng đầu năm 2026.

Hai tháng: nông lâm thuỷ sản xuất siêu 3,48 tỉ USD

Tại họp báo, ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính cho biết, trong hai tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 11,3 tỉ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, giá trị xuất siêu ước đạt 3,48 tỉ USD, tăng tới 48,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo ông Long, nhiều nhóm hàng xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, đặc biệt là nông sản như cà phê, chè, rau quả, hạt điều… Bên cạnh đó, các mặt hàng sản phẩm chăn nuôi, thủy sản, lâm sản, đầu vào sản xuất và muối cũng có mức tăng đáng kể, góp phần thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu chung của ngành.

Về thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực tiêu thụ lớn nhất đối với nông, lâm, thủy sản của Việt Nam, chiếm 45,5% tổng thị phần xuất khẩu. Tiếp theo là châu Mỹ với 21% và châu Âu với 15,7%.

Xét theo từng quốc gia, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản vẫn là ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với thị phần lần lượt 22,9%, 18,7% và 7,2%.

Tuy nhiên, theo ông Long, thị trường thế giới thời gian gần đây đang xuất hiện nhiều biến động khó lường, đặc biệt là tác động từ xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran. Trước tình hình này, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng báo cáo đánh giá tổng thể về những tác động đối với tăng trưởng của ngành, trong đó có lĩnh vực xuất khẩu nông sản.

Một trong những ảnh hưởng rõ rệt là chi phí đầu vào sản xuất nông nghiệp tăng do biến động giá dầu thế giới, kéo theo chi phí năng lượng, vận tải và vật tư. Đáng chú ý, giá phân bón urê hiện dao động khoảng 540–545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025. Theo đánh giá sơ bộ, yếu tố này có thể khiến chi phí sản xuất tăng thêm khoảng 3–5%.

Ngoài ra, chi phí logistics xuất khẩu nông sản cũng gia tăng đáng kể. Cước vận tải biển được dự báo tăng khoảng 25–35%, trong khi thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm 7–14 ngày do các tuyến hàng hải phải điều chỉnh để tránh rủi ro từ xung đột. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gỗ, thủy sản và nông sản.

Không chỉ tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển, xung đột còn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến nhu cầu thị trường toàn cầu. Khi nguồn cung dầu mỏ biến động, tăng trưởng kinh tế thế giới có nguy cơ chậm lại, kéo theo sự suy giảm nhu cầu tiêu thụ hàng hóa, trong đó có nông sản.

Dù vậy, ngành nông nghiệp vẫn đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 đạt khoảng 73–74 tỉ USD, phấn đấu đạt 75 tỉ USD. Kịch bản tăng trưởng của ngành được xây dựng ở mức khoảng 3,7% cho cả năm, trong đó quý I dự kiến đạt mức tăng trưởng khoảng 3,5%.

Các kịch bản xuất khẩu trước căng thẳng ở Trung Đông

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xung đột hiện nay tại Trung Đông có thể tạo ra nhiều rủi ro đối với chuỗi cung ứng, chi phí năng lượng và vận tải, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Riêng đối với khu vực Trung Đông, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 1,74 tỉ USD. Trên cơ sở đó, Bộ đang xây dựng các kịch bản đánh giá tác động nếu xung đột kéo dài.

Cụ thể, nếu xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thể giảm khoảng 1 tỉ USD. Nếu xung đột kéo dài 3 tháng, mức giảm có thể lên tới 3–3,5 tỉ USD.

Theo tính toán sơ bộ: Xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm 500–600 triệu USD; xuất khẩu sang châu Âu có thể giảm 1,5–1,6 tỉ USD; xuất khẩu sang Bắc Phi có thể giảm 200–250 triệu USD.

Trong trường hợp xung đột kéo dài cả năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể gần như bị gián đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm khoảng 50%.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các kịch bản này vẫn đang được tiếp tục hoàn thiện nhằm phục vụ công tác tham mưu cho Chính phủ và lãnh đạo Bộ trong việc cơ cấu lại thị trường xuất khẩu và xây dựng các giải pháp ứng phó phù hợp.

Bên cạnh đó, chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ cũng là yếu tố cần theo dõi chặt chẽ.

Việt Nam đã hình thành hệ thống thị trường xuất khẩu khá đa dạng

Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết Bộ đã nhận định từ trước rằng năm 2026 sẽ khó khăn hơn năm 2025, và đến thời điểm này những thách thức đó đang dần bộc lộ rõ.

Theo ông Tiến, xung đột giữa Mỹ và Iran đang diễn ra căng thẳng và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là các mặt hàng xăng dầu và phân bón. Điều này chắc chắn sẽ tác động nhất định đến Việt Nam.

Tuy nhiên, xét về quy mô, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này khoảng 1,53 tỉ USD, không quá lớn. Dù vậy, tác động từ xung đột có thể lan tỏa dây chuyền, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia cũng như các hoạt động sản xuất, chế biến và xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động xây dựng hệ thống giải pháp ứng phó. Đồng thời, cơ cấu thị trường xuất khẩu cũng đang có sự điều chỉnh nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, qua nhiều năm tái cơ cấu, Việt Nam đã hình thành hệ thống thị trường xuất khẩu khá đa dạng, cùng với các giải pháp đồng bộ để ứng phó với những biến động lớn như dịch bệnh, xung đột hay khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các giải pháp về khoa học công nghệ và đổi mới sản xuất cũng đang được thúc đẩy nhằm tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn.