‘Đổi đời’ cho lá khóm, nông dân miền Tây có thêm thu nhập

Trên những cánh đồng khóm bạt ngàn ở xã Hỏa Lựu, thành phố Cần Thơ (trước đây là thành phố Vị Thanh, Hậu Giang), phần lá từng bị chặt, đốt bỏ sau mỗi vụ thu hoạch nay đã được nông dân cho “lột xác”, trở thành nguồn nguyên liệu xanh cho ngành dệt may.

Ông Phạm Văn Nương, người quản lý Hợp tác xã sản xuất thương mại dịch vụ Cần Thơ Farm (HTX Cần Thơ Farm), cho biết nhiều năm qua, mỗi khi phá bỏ vườn khóm già, nông dân phải tốn gần 1 triệu đồng/công cho khâu chặt dọn, vận chuyển, thậm chí phải sử dụng thuốc hóa học để xử lý gốc rễ. Ngoài tốn kém chi phí, việc đốt hoặc xả lá khóm xuống kênh rạch còn gây ô nhiễm đất, nước, ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe người dân.

“Từ trước tới nay, phá vườn khóm là công việc rất cực, vừa tốn tiền, vừa hại môi trường. Đến khi biết ngành dệt may có nhu cầu về sợi tự nhiên từ lá khóm, tôi nghĩ tại sao mình không tận dụng chính phụ phẩm này để làm ra giá trị mới”, ông Nương chia sẻ.

Ý tưởng gợi nhớ cách làm truyền thống của ông bà ngày xưa khi chưa có máy móc hiện đại, người dân ngâm lá khóm dưới mương, vớt sợi để vá áo. Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ, việc tách sợi được thực hiện nhanh hơn, sạch hơn và hiệu quả hơn.

Để tạo ra sợi khóm đạt chuẩn cho ngành dệt may, khâu chọn nguyên liệu được hợp tác xã đặc biệt chú trọng. Lá khóm phải già và dài 45cm trở lên. Sau khi thu gom từ các vườn, lá được đưa về xưởng và xử lý qua nhiều công đoạn: ép, đánh sợi, cắt bỏ phần bám dính, dội rửa, giặt sạch, sấy ly tâm, phơi khô rồi đóng gói chuyển cho đơn vị dệt tiếp tục hoàn thiện.

“Muốn có sợi tốt phải bắt đầu từ lá đạt chất lượng. Với lá dài và đẹp, mỗi bụi khóm có thể cho hơn 1 kg lá. Trung bình một đợt thu gom có thể đạt từ 1,5 đến 2 tấn lá”, ông Nương cho biết.

Đặc biệt, với khóm Cầu Đúc – giống khóm truyền thống của địa phương – cho chất lượng sợi cao hơn nhiều giống khác. Với khóm MD2, lá dài hơn nhưng lượng sợi thu được lại thấp hơn so với khóm Cầu Đúc trồng lâu đời ở Hỏa Lựu.

HTX Cần Thơ Farm tổ chức mua lá khóm tận vườn. Chủ vườn có thể tự chặt, bó và bán lá hoặc kết hợp cùng lực lượng lao động tại chỗ để thực hiện. Nhờ đó, thay vì tốn tiền phá vườn, nông dân không những tiết kiệm chi phí mà còn có thêm thu nhập.

Theo ông Nương, giá sợi khóm hiện dao động từ 160.000 – 170.000 đồng/kg. Để sản xuất 1 kg sợi khóm thô cần khoảng 60 kg lá. Dù chi phí sản xuất còn cao, nhưng mô hình cho thấy tiềm năng lớn khi nhu cầu sử dụng sợi tự nhiên, thân thiện môi trường trong ngành dệt may ngày càng tăng.

Không chỉ mang lại lợi ích cho người trồng khóm, mô hình còn tạo ra chuỗi việc làm ổn định cho lao động địa phương. Hiện, xưởng sản xuất của HTX có gần 10 công nhân làm việc thường xuyên. “Nếu nguồn lá ổn định, thu nhập mỗi người khoảng 7,5 triệu đồng/tháng. Lao động thời vụ làm ngoài nắng được trả từ 220.000 – 300.000 đồng/ngày, tùy công việc. Riêng việc chặt và bó lá khóm, trung bình mỗi người làm được khoảng 300 kg/ngày, thu nhập khoảng 300.000 đồng”, ông Nương cho biết.

Chị Nguyễn Thị Hoài, công nhân tại xưởng, cho biết sợi khóm có độ dai, chắc, phù hợp cho nhiều dòng sản phẩm dệt may. “Càng là lá già thì lượng sợi thu được càng nhiều. Sợi khóm đưa vào dệt công nghiệp có thể dùng may quần áo, túi xách, vải thô… đang rất được thị trường ưa chuộng”.

Đáng chú ý, phần bã sau khi ép sợi không bị thải bỏ mà được tận dụng để ủ vi sinh, nuôi trùn quế. Trùn quế dùng làm thức ăn cho cá, lươn; phân trùn tiếp tục bón cho cây trồng, tạo thành một vòng tuần hoàn khép kín, tiết kiệm chi phí và thân thiện môi trường.

Xã Hỏa Lựu hiện có hơn 2.000 ha khóm, cây trồng gắn bó lâu đời với sinh kế người dân. Ông Võ Tứ Phương, Phó chủ tịch thường trực UBND xã Hỏa Lựu, cho biết mô hình sản xuất sợi từ lá khóm mang lại nhiều hiệu quả rõ nét. Trước đây, sau thu hoạch, lá khóm thường bị bỏ đi, gây tốn chi phí phá rẫy và ảnh hưởng môi trường. Thời gian qua, địa phương đã liên kết với các đơn vị nghiên cứu giải pháp xử lý phụ phẩm, qua đó kêu gọi HTX Cần Thơ Farm thu mua lá khóm để chế biến sợi phục vụ dệt may.

Hiện, HTX mua lá khóm với giá ổn định 1.000 đồng/kg, công suất tiêu thụ khoảng 2,2 – 2,5 tấn/ngày, góp phần giải quyết lượng lớn phụ phẩm tại địa phương. “Mô hình không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm chi phí sản xuất mà còn tăng thu nhập cho nông dân, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu”, ông Phương nhấn mạnh.