Năng lực phản kích của Iran sau loạt đòn đánh của Mỹ – Israel

Trong cuộc phỏng vấn với Axios hôm 11/3, Tổng thống Donald Trump tuyên bố “hầu như không còn gì để nhắm mục tiêu” ở Iran. “Chỉ còn vài thứ lặt vặt. Bất kỳ khi nào tôi muốn kết thúc, nó sẽ kết thúc”, ông nói.

Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cùng ngày cho biết Washington đang “tiếp tục giáng những đòn tấn công hủy diệt” nhằm vào đối phương. “Sức mạnh chiến đấu của Mỹ đang tăng lên, trong khi sức mạnh Iran đang suy giảm”, ông nói.

CENTCOM trước đó thông báo đánh chìm hàng chục tàu hải quân Iran, trong khi ông Trump khẳng định 80% năng lực phóng tên lửa của Iran đã bị xóa sổ. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cũng tuyên bố đã phá hủy hơn 300 bệ phóng tên lửa của đối phương kể từ đầu xung đột.

Khoảnh khắc Mỹ tấn công tàu sân bay UAV của Iran

Ngoài bệ phóng tên lửa, Israel và Mỹ còn nhắm mục tiêu vào các hệ thống phòng không Iran để giành ưu thế trên không.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine hôm 4/3 tuyên bố lực lượng nước này sẽ chuyển từ các loại đạn tầm xa sang vũ khí tầm gần hơn, như bom JDAM hay tên lửa AGM-114 Hellfire. Thông tin này cho thấy quân đội Mỹ tin rằng họ đã chiếm được ưu thế trên không, ít nhất là ở một số khu vực tại Iran, cho phép máy bay vào sâu hơn so với giai đoạn đầu xung đột.

Tuy nhiên, bình luận viên Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự War Zone cảnh báo rằng các lực lượng Mỹ vẫn sẽ phải đối mặt với rủi ro khi làm nhiệm vụ ở sâu trong lãnh thổ Iran.

“Điều này đặc biệt đúng khi đối phương vẫn sở hữu các tổ hợp phòng không di động, có khả năng xuất hiện ở gần như mọi nơi và khiến tổ bay có rất ít thời gian phản ứng. Các hệ thống này có thể ẩn mình rất kỹ và sẽ tiếp tục hiện diện trên chiến trường rất lâu sau khi những trận địa phòng không cố định bị phá hủy hoàn toàn”, Rogoway cho hay.

Mỹ và Israel chưa mất chiến đấu cơ có người lái trên bầu trời Iran, nhưng các đơn vị phòng không Iran đã bắn rơi ít nhất 11 máy bay không người lái (UAV) vũ trang MQ-9 Reaper của Mỹ và số lượng chưa xác định phi cơ Hermes 900, một trong những loại UAV hiện đại nhất trong biên chế Israel.

Tướng Caine hồi đầu tuần khẳng định các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo từ Iran đã giảm khoảng 90% so với giai đoạn đầu của chiến dịch, trong khi số vụ tấn công bằng UAV tự sát giảm 83%.

Iran thực hiện đợt tấn công ‘dữ dội nhất’ từ đầu xung đột

Vali Nasr, chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins ở Mỹ, cảnh báo các đợt tấn công ban đầu của Iran có thể chỉ sử dụng tên lửa đạn đạo đời cũ, nhằm kéo giãn lưới phòng không đối phương, buộc Mỹ – Israel và đồng minh tiêu hao lượng lớn tên lửa đắt tiền để đối phó. Những vũ khí hiện đại hơn có thể được triển khai ngay khi lưới phòng thủ Mỹ và đồng minh xuất hiện lỗ hổng.

Theo các cuộc họp kín giữa quan chức quốc phòng với quốc hội Mỹ tuần trước, Iran vẫn có thể còn tới 50% kho tên lửa và bệ phóng được cất giấu trong các hầm ngầm.

Hai quan chức cấp cao Mỹ nói với New York Times rằng Iran “đang cất giữ nhiều tên lửa để tấn công các mục tiêu quan trọng như radar Mỹ”, đồng thời thừa nhận Lầu Năm Góc “không nắm được đầy đủ” về các địa điểm phóng tên lửa của đối phương.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 9/3 tuyên bố sẽ chỉ sử dụng tên lửa có đầu đạn trên một tấn, cho thấy họ sẽ triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung uy lực như Shahab-3 và Khorramshahr, vốn đủ khả năng mang đầu đạn nặng 1-2 tấn. Ngoài ra, Tehran còn sở hữu tên lửa hành trình Hoveyzeh có thể mang đầu đạn nặng đến 2,4 tấn.

Chỉ hai ngày sau, IRGC thông báo đã tiến hành đợt tập kích thứ 37 trong khuôn khổ chiến dịch trả đũa Mỹ – Israel. IRGC cho biết đây là “đòn tấn công mạnh mẽ và dữ dội nhất” kể từ đầu chiến sự, trong đó tên lửa được khai hỏa liên tục trong hơn 3 giờ, cũng là lần sử dụng nhiều tên lửa đạn đạo hạng nặng dòng Khorramshahr nhất từ trước đến nay.

“Họ giữ lại các vũ khí mạnh nhất cho giai đoạn sau của xung đột, khi nguồn lực phòng thủ của những quốc gia liên quan đã suy giảm đáng kể, là chiến thuật hợp lý”, Sinan Ulgen, giám đốc viện nghiên cứu Edam có trụ sở Thổ Nhĩ Kỳ, nhận định.

“Ngoài tên lửa, Iran còn phương án dự phòng là kho UAV tự sát. Khả năng gây sát thương trên quy mô lớn có thể sụt giảm, song UAV sẽ cho phép Tehran duy trì những đợt tấn công không ngừng nghỉ”, Farzan Sabet, chuyên gia về Iran tại Viện sau đại học Geneva ở Thụy Sĩ, nhận xét.

So với tên lửa, UAV tự sát có giá thành thấp và dễ sản xuất hơn nhiều. Financial Times dẫn lời giới chức tình báo Israel cho biết Iran dường như còn hơn 10.000 UAV Shahed trong kho, đồng nghĩa Tehran có thể tiếp tục tấn công với cường độ hiện tại trong 2-3 tuần nữa.

Các nhà phân tích quân sự phương Tây còn đưa ra số liệu cao hơn. Robert Tollast, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), ước tính kho UAV Shahed của Tehran còn hàng chục nghìn chiếc, dựa trên tốc độ sản xuất biến thể Geran tại Nga và thực tế là UAV tự sát từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong năng lực răn đe của Iran.

Dù không mang đầu đạn lớn và tốc độ cao như tên lửa đạn đạo, UAV vẫn gây ra thách thức không nhỏ đối với lưới phòng không Mỹ và các nước Vùng Vịnh.

Chúng thường bay thấp và chậm, khó bị lưới phòng không phát hiện hơn. Đối phó UAV cũng là bài toán nan giải về mặt kinh tế, do các tổ hợp phòng không của Mỹ và đồng minh ở Trung Đông thường sử dụng tên lửa có giá lên tới hàng triệu USD, so với khoảng 35.000 USD mỗi chiếc của dòng Shahed.

Một UAV tự sát Iran đã lao trúng tòa nhà đặt trung tâm tác chiến của Mỹ ở Kuwait ngày 1/3, khiến 6 quân nhân thiệt mạng. Radar cảnh giới AN/FPS-132 có giá hơn một tỷ USD đặt tại Qatar, cùng đài ăng-ten liên lạc vệ tinh nằm trong khuôn viên tổng hành dinh Hạm đội 5 hải quân Mỹ ở Bahrain, cũng nằm trong số mục tiêu trúng đòn từ UAV Iran.

Bên cạnh mục tiêu quân sự, UAV Iran cũng đánh trúng nhiều tòa nhà cao tầng và cơ sở dầu mỏ tại một số nước Trung Đông, gây ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực. Tehran dường như đang mở rộng phạm vi tập kích nhằm gây thiệt hại lớn hơn về kinh tế cho Washington và đồng minh, từ đó gây sức ép buộc Mỹ ngừng chiến dịch tấn công.

UAV tự sát còn có thể giúp Iran hiện thực hóa tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz mà không cần sử dụng tên lửa, do tàu hàng gần như không có biện pháp nào để đối phó vũ khí này.

Phạm Giang (Theo WSJ, Financial Times, War Zone)