Khi người trẻ chọn làm thợ

Gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều tranh luận về giá trị của lao động trí óc và lao động chân tay. Trong khi không ít người vẫn xem công việc văn phòng là lựa chọn ổn định thì cũng có nhiều lao động trẻ chủ động học nghề, theo đuổi các công việc đòi hỏi kỹ năng và sức lao động trực tiếp.

Thành công và thất bại

Sau khi tốt nghiệp đại học ngành quản trị kinh doanh, anh Nguyễn Hữu Minh (quê Cà Mau) vào làm nhân viên văn phòng tại một công ty gia đình với mức lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Gần 1 năm sau, anh nhận thấy công việc dù ổn định nhưng cơ hội phát triển không nhiều, trong khi thu nhập tăng chậm. Sau nhiều lần cân nhắc, anh quyết định nghỉ việc để học nghề sửa chữa điện lạnh – lĩnh vực đang có nhu cầu cao.

Thời gian đầu, Minh chấp nhận làm phụ việc với thu nhập thấp để học nghề và tích lũy kinh nghiệm. Sau vài năm kiên trì, anh đã có tay nghề vững vàng và mở cửa hàng sửa chữa, lắp đặt điện lạnh tại địa phương. Hiện nay, vào mùa nắng nóng, thu nhập của anh có thể đạt 20-30 triệu đồng/tháng. “Ban đầu, gia đình khá lo lắng vì nghĩ tôi bỏ công việc văn phòng là mạo hiểm. Nhưng khi tôi có tay nghề và khách quen, công việc dần ổn định hơn” – anh nhớ lại.

Tuy vậy, không phải ai chọn học nghề để ra làm thợ cũng đạt được kết quả thuận lợi. Anh Trương Hoàng Giang (quê Đà Nẵng) từng bỏ dở chương trình đại học để theo bạn bè học nghề cơ khí với suy nghĩ đây là công việc “dễ kiếm tiền”. Khi bắt đầu làm việc tại xưởng cơ khí, anh nhanh chóng nhận ra công việc vất vả và đòi hỏi sự kiên trì. Sau vài tháng, anh nghỉ việc rồi chuyển sang học sửa xe nhưng cũng không theo đuổi lâu dài.

Những năm sau đó, Giang liên tục thay đổi công việc, từ thợ hồ đến lao động thời vụ nhưng vẫn chưa tìm được một nghề ổn định. Anh thừa nhận: “Lúc đầu tôi nghĩ học nghề sẽ nhanh chóng có thu nhập, nhưng khi làm mới thấy công việc rất cực mà tôi lại không đủ kiên nhẫn để theo đến cùng”.

Bên cạnh những trường hợp thành công hoặc thất bại rõ ràng, cũng có nhiều người trẻ đạt mức ổn định vừa phải khi chọn công việc làm thợ. Phạm Ngọc Linh Lan quyết định học nghề làm tóc sau khi tốt nghiệp trung cấp, thay vì tìm một công việc văn phòng. Sau vài năm làm việc tại một salon ở TP HCM, cô có tay nghề khá vững với thu nhập khoảng 10-12 triệu đồng/tháng.

Dù chưa đủ vốn để mở tiệm riêng, công việc hiện tại vẫn giúp Linh Lan duy trì cuộc sống ổn định. “Thu nhập không quá cao nhưng đủ trang trải sinh hoạt. Quan trọng là mình được làm công việc yêu thích và có thể gắn bó lâu dài” – cô bày tỏ.

Kỹ năng nghề dần được coi trọng

Chuyên gia dự báo nhân lực Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP HCM, cho rằng sự chênh lệch giữa kỳ vọng của người lao động (NLĐ) với thực tế thị trường việc làm đang khiến nhiều người trẻ cân nhắc học nghề,. thay vì theo đuổi các công việc văn phòng.

Theo ông Tuấn, mức lương khởi điểm của nhiều vị trí làm việc văn phòng hiện nay dao động khoảng 7-10 triệu đồng mỗi tháng, trong khi chi phí sinh hoạt tại các đô thị ngày càng tăng. Với mức thu nhập này, không ít lao động trẻ gặp khó khăn trong cuộc sống.

Trong khi đó, một số công việc kỹ thuật hoặc dịch vụ có thể mang lại thu nhập tốt hơn sau vài năm tích lũy tay nghề. Khi đã có kinh nghiệm và lượng khách hàng ổn định, NLĐ thậm chí có thể tự mở cơ sở sản xuất – kinh doanh hoặc làm việc độc lập, từ đó tạo nguồn thu nhập bền vững hơn. Thực tế cho thấy nhiều người trẻ theo học các nghề như sửa điện lạnh, cơ khí, sửa ô tô, làm tóc… đã có mức thu nhập khá tốt sau một thời gian gắn bó với công việc.

Bên cạnh yếu tố thu nhập, áp lực trong môi trường công sở cũng khiến một bộ phận người trẻ cân nhắc lại lựa chọn nghề nghiệp. Các chỉ tiêu công việc, sự cạnh tranh để thăng tiến trong môi trường văn phòng có thể khiến nhiều người cảm thấy căng thẳng. Trong khi đó, làm thợ tuy vất vả hơn về thể chất nhưng thu nhập chủ yếu phụ thuộc vào tay nghề và uy tín cá nhân, ít chịu áp lực quản lý hay đánh giá hiệu suất công việc.

Xu hướng này cũng phản ánh sự mất cân đối của thị trường lao động hiện nay. Trong khi một số ngành đào tạo đại học dư thừa cử nhân, kỹ sư thì nhiều lĩnh vực kỹ thuật và dịch vụ tay nghề lại thiếu nhân lực, khiến cơ hội việc làm đối với lao động có kỹ năng nghề ngày càng rộng mở.

“Ngày càng có nhiều người trẻ nhìn nhận nghề nghiệp theo hướng thực tế hơn. Thay vì quá coi trọng bằng cấp, họ chú trọng nhiều hơn đến kỹ năng nghề, thu nhập và khả năng phát triển lâu dài” – ông Tuấn nhận định.

Bà Phạm Lan Khanh, CEO Công ty CP Truyền thông số Flamingo, cho rằng những tranh luận gần đây cho thấy cách nhìn nhận về giá trị các loại hình lao động đang dần thay đổi. Theo bà, trước đây, lao động trí óc thường được xem là “cao hơn” lao động chân tay. Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, điều quan trọng không phải là loại hình lao động mà là giá trị công việc tạo ra cho xã hội và thu nhập chính đáng của NLĐ.

“Nhiều nghề thợ hiện nay không chỉ dựa vào sức lao động mà còn đòi hỏi trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm cao. Ngay cả những công việc tưởng chừng là lao động chân tay cũng chứa đựng hàm lượng kỹ thuật và tri thức lớn” – bà Khanh nhận xét.