Giảm thuế môi trường với xăng dầu về bằng 0: Cần thiết và hợp lý

Trong bối cảnh tình hình chiến sự tại khu vực Trung Đông khiến giá xăng liên tục tăng, một số hàng hoá, dịch vụ ở nhóm vận chuyển và ăn uống bắt đầu điều chỉnh.

Giá cả có xu hướng tăng nhẹ

Một cửa hàng ăn tại Xã Đàn (Hà Nội) đã treo biển thông báo “do giá cả tăng cao, nhà hàng xin phép tăng giá. Rất mong quý khách ủng hộ”. Cụ thể, mỗi bát bún tăng 5.000 đồng, bát thấp nhất hiện là 45.000 đồng.

Chủ quán này cho biết đã giữ ổn định giá trong gần 2 năm qua, tuy nhiên, thời gian gần đây, giá xăng tăng kéo theo nhiều nguyên, nhiên liệu tăng. Vì vậy, chủ quán quyết định điều chỉnh giá.

Còn theo anh Bảo Lộc, một lái xe dịch vụ tại Hà Nội, chi phí xăng dầu tăng nhanh khiến thu nhập của gia đình bị ảnh hưởng.

Anh Lộc thông tin, bình thường khi giá xăng dầu tăng, sẽ có một khoảng thời gian để Nhà nước hoặc các doanh nghiệp thuê vận chuyển điều chỉnh lại giá cước. Tuy nhiên, thời gian qua, giá xăng dầu tăng quá nhanh, doanh nghiệp cũng chưa điều chỉnh giá cước nên thu nhập của gia đình bị thu hẹp.

Chịu tác động trực tiếp từ việc giá xăng dầu tăng, các dịch vụ vận chuyển đồng loạt tăng giá, áp dụng phụ phí xăng dầu. Cụ thể, Giao Hàng Tiết Kiệm áp dụng phụ phí xăng dầu từ 10-3, mức cao nhất hơn 17% cước vận chuyển. Viettel Post áp dụng phụ phí 10% cước vận chuyển nội địa từ 16-3.

Theo các doanh nghiệp, việc áp dụng phụ phí nhằm phản ánh biến động chi phí nhiên liệu trong hoạt động vận hành, và mức phí được cập nhật tương ứng với biến động giá xăng dầu.

Nhiều loại thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá xăng dầu, vì vậy khi giá năng lượng thế giới tăng, số tiền thuế tuyệt đối mà doanh nghiệp và người tiêu dùng phải trả cũng tăng theo

Đưa thuế môi trường về bằng 0 là cần thiết

Để hạ nhiệt giá xăng, Chính phủ cũng vừa ban hành nghị định đưa thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về mức 0% và quyết định sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu. Song, theo nhiều chuyên gia, tình hình chiến sự tại Trung Đông vẫn còn phức tạp, do đó, Việt Nam cần nhiều hơn một giải pháp để kiểm soát giá xăng dầu.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục Thuế doanh nghiệp lớn (Tổng cục Thuế – nay là Cục Thuế), việc giảm thuế MFN về 0% có thể không tác động đáng kể trong ngắn hạn. Lý do là xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam hiện chủ yếu từ Hàn Quốc và Singapore, nơi đã áp dụng thuế suất 0% từ lâu.

Theo ông Phụng, thuế MFN bằng 0% sẽ tác dụng rõ rệt khi và chỉ khi chúng ta có nguồn xăng dầu nhập mới từ đối tác, thị trường mới. Tuy nhiên, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại, kim ngạch hơn 6,8 tỉ USD. Trong đó xăng dầu nhập từ Singapore, Hàn Quốc, Malaysia chiếm hơn 77%. Xăng dầu nhập từ Trung Quốc chiếm hơn 14%.

Các thị trường khác như Nga, Nhật, Mỹ hay Trung Đông, Thái Lan đều không ghi nhận sản lượng nhập khẩu xăng dầu thành phẩm về Việt Nam.

Chính vì vậy, rất khó để có thể trông chờ chính sách thuế MFN về 0% tác động trực tiếp, giảm ngay giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường. Thay vào đó, cần doanh nghiệp xăng dầu Việt mở rộng đối tác nhập khẩu ra nhiều nước khác để đa dạng hoá thêm thị trường.

Đáng chú ý, theo ông Phụng, một biện pháp có thể sẽ có tác động ngay lập tức là đưa thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu về bằng 0. Ông Phụng dẫn chứng, trong giai đoạn 2022-2025, giá xăng dầu quốc tế và trong nước có nhiều biến động, cộng với nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 nên Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành các nghị quyết giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, mỡ nhờn.

Chính sách giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, mỡ nhờn trong giai đoạn này đã góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, giúp người dân và doanh nghiệp phục hồi sau đại dịch COVID-19…

“Sau thuế nhập khẩu, đưa thuế bảo vệ môi trường về bằng 0 là một biện pháp rất cần thiết và sẽ có tác động ngay tức thời”, ông Phụng nói.

Đồng quan điểm, Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu cho rằng, trong thời điểm hiện tại việc xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu về 0 để góp phần giảm giá thành là một phương án cần thiết.

Tuy nhiên, các cơ quan chức năng cũng cần phải có nghiên cứu, đánh giá kỹ càng để xác định thời gian giảm cụ thể đối với mức thuế này là bao lâu.

Thiết kế lại chính sách thuế

Còn theo một số các chuyên gia, mức tăng của giá xăng trong nước không chỉ phản ánh giá thế giới mà còn chịu tác động đáng kể từ cấu trúc thuế và cơ chế hình thành giá.

Hiện nay giá xăng dầu bán lẻ trong nước được tính toán dựa trên giá cơ sở, trong đó giá thành phẩm xăng dầu thế giới chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 65-70% giá bán lẻ. Phần còn lại bao gồm chi phí kinh doanh định mức, chi phí vận chuyển, lợi nhuận định mức và các sắc thuế như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng…

PGS, TS. Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng cách thiết kế một số sắc thuế hiện nay có thể khiến tác động của giá dầu thế giới bị “khuếch đại” khi truyền dẫn vào giá bán lẻ trong nước.

Theo ông, nhiều loại thuế được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá xăng dầu, vì vậy khi giá năng lượng thế giới tăng, số tiền thuế tuyệt đối mà doanh nghiệp và người tiêu dùng phải trả cũng tăng theo.

Ông Thế Anh lấy ví dụ, với thuế suất 10%, nếu giá xăng dầu nhập khẩu ở mức 20.000 đồng/lít thì số thuế tương ứng là 2.000 đồng. Nhưng khi giá tăng lên 30.000 đồng/lít, mức thuế phải nộp sẽ tăng lên 3.000 đồng/lít.

“Như vậy, khi giá thế giới tăng, người dân không chỉ phải trả phần chi phí nhiên liệu tăng mà còn phải gánh thêm phần thuế tăng theo giá”, ông Phạm Thế Anh phân tích và nhấn mạnh muốn bình ổn giá trong nước, các sắc thuế cần được thiết kế sao cho gánh nặng thuế giảm, hoặc ít nhất là không tăng, khi giá nhiên liệu tăng vọt.

Ông Thế Anh cũng nhấn mạnh, các sắc thuế như thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và VAT mới là phần tạo ra gánh nặng lớn trong giá bán lẻ.

“Về dài hạn, chính sách thuế xăng dầu nên được thiết kế theo hướng thuế co giãn theo giá hoặc áp dụng thuế trọn gói cố định (ví dụ 1.000 đồng/lít). Khi giá dầu thế giới tăng mạnh, mức thuế tự động giảm để hạn chế tác động tới chi phí sản xuất và lạm phát. Ngược lại, khi giá dầu giảm sâu, Nhà nước có thể tăng thuế để ổn định nguồn thu ngân sách”, ông Phạm Thế Anh cho hay.