Một tàu chở dầu thô cập bến cảng Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) ngày 7-3 – Ảnh: AFP
Giá dầu leo thang, chuỗi cung ứng khí đốt đứt gãy, các kho dự trữ chiến lược được lệnh xả khẩn cấp – cuộc xung đột tại Trung Đông đang phơi bày những điểm yếu cố hữu trong cấu trúc năng lượng toàn cầu.
Trong khi nhiều quốc gia chạy đua với các biện pháp tình thế, câu hỏi dài hạn đang nổi lên: Ai đã chuẩn bị đủ để trụ vững, và bài học nào cần rút ra cho tương lai?
Điều chỉnh giữa khủng hoảng
Phản ứng trước cú sốc năng lượng, nhiều nước đã phải đưa ra các quyết định khẩn cấp. Mỹ công bố lệnh miễn trừ 30 ngày, tạm ngừng các biện pháp hạn chế thương mại buộc Ấn Độ ngừng nhập dầu Nga.
Hàn Quốc áp trần giá nhiên liệu lần đầu trong gần 30 năm, kèm quỹ bình ổn 100.000 tỉ won (68,3 tỉ USD). Nhật Bản yêu cầu xả kho dầu dự trữ chiến lược.
Tại Đông Nam Á, Philippines – quốc gia gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu từ Trung Đông – áp dụng tuần làm việc 4 ngày cho cơ quan nhà nước và yêu cầu cắt giảm 10 – 20% tiêu thụ năng lượng. Từ ngày 1-3, Thái Lan cũng đình chỉ xuất khẩu dầu thô.
Nổi bật trong bức tranh đó là động thái của Ấn Độ. Theo báo Financial Times, ngày 11-3, Chính phủ Ấn Độ chính thức nới lỏng quy định siết chặt giám sát đầu tư từ các quốc gia có chung biên giới đất liền.
Quy định này được ban hành từ năm 2020 – ngay sau khi quân đội Ấn Độ và Trung Quốc đụng độ ở biên giới – và dù không nêu đích danh, vẫn được ngầm hiểu là nhắm vào Bắc Kinh, do đây là quốc gia duy nhất đầu tư đáng kể vào Ấn Độ.
Theo điều chỉnh mới, các pháp nhân có tỉ lệ sở hữu từ Trung Quốc dưới 10% sẽ được tự động phê duyệt đầu tư mà không cần xin phép chính phủ.
Thời hạn xem xét đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như linh kiện điện tử và pin mặt trời cũng được giới hạn trong 60 ngày.
Hãng tin Bloomberg dẫn lời ông Amardeep Singh Bhatia, quan chức cấp cao Bộ Công nghiệp Ấn Độ: “Chúng tôi đang mở cửa một cách có chiến lược và có tính toán”.
Giới phân tích nhận định bối cảnh khủng hoảng năng lượng Trung Đông là nhân tố thúc đẩy quyết định này. Dù phạm vi nới lỏng còn hạn chế, động thái này mang ý nghĩa biểu tượng lớn sau gần 6 năm quan hệ kinh tế Ấn – Trung gần như đóng băng.
Bà Rajani Sinha, kinh tế trưởng CareEdge Ratings, đánh giá việc tăng cường nguồn vốn FDI là “đặc biệt quan trọng giữa lúc bất ổn toàn cầu”, nhất là khi giá dầu tăng cao làm trầm trọng thêm nguy cơ thâm hụt tài khoản vãng lai của Ấn Độ.
Trên CNBC, bà Reema Bhattacharya tại Verisk Maplecroft nhận định đây là “sự tái hiệu chỉnh thực dụng chứ không phải bước ngoặt cấu trúc” trong quan hệ hai nước.
Các chuyên gia vẫn dè dặt: căng thẳng lãnh thổ giữa Ấn Độ và Trung Quốc vẫn còn nguyên, và hoàn toàn có thể làm đứt gãy mọi toan tính hợp tác kinh tế bất kỳ lúc nào.
Trung Quốc và bài học tự chủ năng lượng
Trong khi nhiều nước loay hoay với các biện pháp tình thế, trường hợp Trung Quốc lại cung cấp góc nhìn đáng chú ý.
Dù là nước nhập khẩu dầu khí lớn nhất thế giới, Trung Quốc được dự báo chịu tác động ít nặng nề hơn so với các quốc gia Đông Á khác.
Theo CNBC, Trung Quốc hiện sở hữu kho dự trữ dầu thô lớn nhất thế giới, lên đến 1,2 tỉ thùng – đủ cho khoảng 108 ngày nhập khẩu. Quan trọng hơn, trong hai thập kỷ qua, nước này đã xây dựng năng lực tự chủ năng lượng nội địa đáng kể.
Dầu khí chỉ chiếm khoảng 4% sản lượng điện của Trung Quốc, thấp hơn rất nhiều so với mức 40 – 50% phổ biến tại châu Á.
Đặc biệt, theo The Diplomat, trong năm 2024, chương trình năng lượng tái tạo của nước này đã đáp ứng đến 80% nhu cầu điện mới.
Cuộc khủng hoảng hiện tại đang cho thế giới thấy rõ: chương trình năng lượng tái tạo khổng lồ của Trung Quốc không chỉ là chính sách môi trường, mà còn mang tầm nhìn chiến lược quốc phòng.
Và đây hoàn toàn có thể là tiền đề thôi thúc các quốc gia theo đuổi lộ trình “xanh hóa” mạnh mẽ hơn – không chỉ vì khí hậu, mà còn vì tự chủ năng lượng là chìa khóa sống còn trong một thế giới đầy biến động.
LNG – điểm nghẽn khó gỡ trong ngắn hạn
Bên cạnh dầu mỏ, chuỗi cung ứng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng đang chịu áp lực nghiêm trọng.
Trước khi xung đột nổ ra, Qatar xuất khẩu 77 triệu tấn LNG/năm và đang triển khai mở rộng mỏ North Field để nâng công suất lên 126 triệu tấn/năm vào cuối thập kỷ – một phần kế hoạch giảm giá LNG trong giai đoạn 2027 – 2028. Tuy nhiên, xung đột đã buộc Qatar ngừng hoàn toàn các cơ sở sản xuất.
Chuyên gia Joseph Majkut của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cảnh báo ngay cả gián đoạn tạm thời cũng có thể rút lượng lớn khí đốt khỏi thị trường đúng lúc các nước trông chờ giá giảm.
Hàn Quốc hiện chỉ có khoảng 9 ngày dự trữ LNG, trong khi Nhật Bản chỉ có 2 – 4 tuần, theo S&P Global và Reuters.
Khủng hoảng tại Trung Đông: Iran cầm cự để chờ thời?
Đọc tiếp
Về trang Chủ đề
Nguồn: https://tuoitre.vn/khung-hoang-trung-dong-va-bai-toan-tu-chu-nang-luong-20260313061945221.htm
