Tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei (Ảnh: AFP).
Trong bối cảnh cuộc xung đột leo thang với Mỹ và Israel, Iran đã chứng kiến sự thay đổi lịch sử lớn nhất trong hệ thống lãnh đạo kể từ năm 1989. Ngày 28/2, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei “tử vì đạo” trong một cuộc tấn công chính xác vào trụ sở của ông tại Tehran, cùng với ít nhất 6 thành viên gia đình và một số quan chức cấp cao khác.
Hơn một tuần sau, ngày 9/3, Hội đồng Chuyên gia chính thức bầu ông Mojtaba Khamenei – con trai thứ hai của ông Khamenei – làm người kế nhiệm, trở thành Lãnh tụ Tối cao thứ ba của Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Ông Mojtaba, 56 tuổi, không chỉ kế thừa vị trí mà còn phải đối mặt với những thách thức an ninh chưa từng có: Iran đang trong tình trạng chiến tranh, các cuộc không kích tiếp tục nhắm vào cơ sở hạ tầng quân sự và lãnh đạo, đồng thời nguy cơ bất ổn nội bộ gia tăng.
Ông Mojtaba bị thương nhẹ trong chính cuộc tấn công ngày 28/2, bao gồm chấn thương chân, tay, cánh tay và một vết bầm quanh mắt nhưng vẫn “an toàn và khỏe mạnh” theo tuyên bố chính thức của Tehran. Ông chưa từng xuất hiện công khai kể từ khi nhậm chức và thông điệp đầu tiên của ông chỉ được phát qua người dẫn chương trình truyền hình nhà nước hôm 12/3, nhấn mạnh việc duy trì phong tỏa Eo biển Hormuz và mở rộng các mặt trận mới.
Trong bối cảnh đó, Iran triển khai một hệ thống bảo vệ đa tầng, kết hợp lực lượng tinh nhuệ đặc biệt, chiến lược ẩn náu và mạng lưới trung thành từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Các biện pháp này không chỉ nhằm bảo vệ cá nhân lãnh tụ mà còn duy trì sự ổn định của chế độ giữa lúc chiến tranh.
Triển khai lực lượng đặc nhiệm NOPO: “Đội quân áo đen” làm lá chắn thép
Một trong những biện pháp nổi bật nhất là việc huy động ngay lập tức Lực lượng Đặc nhiệm Chống khủng bố NOPO. Đây không phải là đơn vị thông thường của IRGC mà là một lực lượng tinh nhuệ tách biệt, trực thuộc Bộ Tư lệnh Các đơn vị Đặc biệt, được thành lập từ năm 1991 từ Sư đoàn 28 Ruhollah.
NOPO nổi tiếng với trang phục đen đặc trưng, khả năng tác chiến cao trong các nhiệm vụ giải cứu con tin, đối phó bạo loạn nội bộ và bảo vệ các mục tiêu chiến lược. Theo Ali Safavi – chuyên gia của Hội đồng Quốc gia Kháng chiến Iran (NCRI) tại Paris, được Fox News và nhiều hãng truyền thông quốc tế trích dẫn – NOPO trước đây được sử dụng để bảo vệ Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, nhưng nay được triển khai toàn diện cho ông Mojtaba. “Họ được trang bị tốt nhất, trung thành tuyệt đối và không tin tưởng vào bất kỳ lực lượng bảo vệ nào khác”, chuyên gia Safavi nhấn mạnh.
Các nguồn tin quốc tế cũng xác nhận NOPO đã được điều động rộng rãi ngay sau khi ông Mojtaba nhậm chức, không chỉ bảo vệ trực tiếp lãnh tụ mà còn triển khai tại các điểm nóng ở Tehran để ngăn chặn bất kỳ biểu tình hoặc âm mưu nội bộ nào.
NOPO được đánh giá là cực kỳ tinh nhuệ nhờ huấn luyện chuyên sâu, vũ khí hiện đại và khả năng hoạt động độc lập, tách biệt khỏi cấu trúc của IRGC thông thường. Trong bối cảnh khủng hoảng Trung Đông hiện nay, NOPO đóng vai trò như “lá chắn thép” đa năng: vừa chống lại các cuộc tấn công bên ngoài (từ Israel – Mỹ), vừa duy trì kiểm soát nội bộ khi chế độ đang chịu áp lực kinh tế và quân sự nặng nề.
So với thời Đại Giáo chủ Ali Khamenei, việc sử dụng lực lượng NOPO cho người kế nhiệm thể hiện sự thay đổi chiến lược nhất định. Cố Lãnh tụ từng dựa chủ yếu vào IRGC và các đơn vị bảo vệ truyền thống, nhưng sau vụ tấn công phủ đầu vừa qua, Iran nhận ra nhu cầu lực lượng “tinh nhuệ hơn, nhanh hơn và bí mật hơn”. Các chuyên gia an ninh quốc tế lưu ý rằng NOPO có thể đã được kích hoạt “ở mức độ cao nhất”, với các đội ngũ luân phiên bảo vệ 24/7 tại địa điểm bí mật của lãnh tụ.
Duy trì trạng thái ẩn mình: Chiến thuật “vô hình” để tránh rủi ro
Kể từ ngày nhậm chức, ông Mojtaba chưa có bất kỳ bài phát biểu trực tiếp nào trước công chúng hoặc xuất hiện trên truyền hình. Tất cả thông tin về ông đều được truyền tải gián tiếp qua phát ngôn viên hoặc truyền hình nhà nước. Theo NYT, ông đang trú ẩn tại một “địa điểm cực kỳ an toàn” với hệ thống liên lạc hạn chế nghiêm ngặt, nhằm tránh lộ vị trí và trở thành mục tiêu của các cuộc không kích tiếp theo.
Israel và Mỹ đã công khai tuyên bố sẽ “tiếp tục săn lùng lãnh đạo Iran, theo đó Tổng thống Mỹ Donald Trump từng gọi ông Mojtaba là đối thủ “hạng nhẹ” nhưng vẫn coi ông là “mối đe dọa tiềm tàng”. Việc giữ bí mật vị trí không chỉ là biện pháp phòng thủ mà còn mang tính biểu tượng: nó nhắc nhở rằng chế độ đang ở trạng thái “chiến tranh toàn diện”, nơi lãnh tụ phải ưu tiên an toàn hơn sự hiện diện công khai.
Các nguồn tình báo Israel đánh giá chấn thương của ông Mojtaba (chủ yếu ở chân và tay) khiến ông khó di chuyển, buộc phải ở lại cơ sở ngầm hoặc bệnh viện quân sự bí mật. Reuters dẫn lời quan chức Israel nhấn mạnh: “Ông ấy bị thương nhẹ nhưng đó là lý do ông không xuất hiện công khai”. Dù Tehran khẳng định tân Lãnh tụ Tối cao vẫn “khỏe mạnh”, sự vắng mặt này đã khơi dậy suy đoán từ truyền thông quốc tế, nhưng cũng chứng tỏ hiệu quả của chiến lược “ẩn náu” bởi lẽ đến nay, chưa có thêm cuộc tấn công thành công nào nhắm trực tiếp vào ông.
Theo giới chuyên gia, chiến lược này tương tự cách một số lãnh đạo khác trong lịch sử cách mạng Iran hoạt động trong giai đoạn khủng hoảng, nhưng được nâng cấp với công nghệ hiện đại: camera nhiệt, hệ thống giám sát điện tử và các tuyến di chuyển ngầm. IRGC đã phân tán chỉ huy để tránh “điểm nghẽn” như vụ hạ sát Ali Khamenei.
Mạng lưới chỉ huy an ninh thân cận và vai trò then chốt của IRGC
Bảo vệ lãnh tụ không chỉ dựa vào một lực lượng duy nhất mà còn dựa vào “mạng lưới trung thành” – các chỉ huy quân sự và tình báo đã gắn bó lâu dài với gia đình ông Khamenei. Tân Lãnh tụ Mojtaba được biết đến như người đã điều hành thực tế Văn phòng Lãnh tụ (Beit) trong nhiều năm, xây dựng quan hệ chặt chẽ với IRGC.
IRGC, lực lượng hùng mạnh nhất Iran, kiểm soát cả quân sự, tình báo và kinh tế, tuyên bố tuân thủ tuyệt đối ông Mojtaba ngay sau khi nhậm chức. Theo Euronews, IRGC không chỉ hỗ trợ bảo vệ mà còn đóng vai trò quyết định trong quá trình kế vị, thậm chí sử dụng áp lực để đảm bảo sự đồng thuận từ Hội đồng Chuyên gia.
Các tướng lĩnh cấp cao như những người còn sống sau vụ tấn công ngày 28/2 đã xây dựng một “vòng trong” bảo vệ, với hệ thống chỉ huy phân tán để tránh tổn thất tập trung. Mạng lưới này bao gồm cả Bộ Tình báo và An ninh (MOIS) và lực lượng Basij, tạo thành lớp bảo vệ đa tầng: từ tình báo dự báo mối đe dọa đến thực thi tại chỗ. Trong bối cảnh chiến tranh, IRGC đã chuyển sang mô hình chỉ huy phi tập trung, giúp duy trì hoạt động ngay cả khi lãnh tụ phải ẩn náu.
Tăng cường an ninh nội bộ – ngăn chặn bất ổn từ bên trong
Bên cạnh mối đe dọa ngoại xâm, Iran lo ngại các cuộc biểu tình nội bộ có thể bùng phát do kinh tế suy sụp và chiến tranh kéo dài. NOPO cùng các đơn vị an ninh khác đã được triển khai rộng rãi tại Tehran và các thành phố lớn, kiểm soát chặt chẽ các điểm nóng. Các nguồn tin từ CFR nhấn mạnh IRGC luôn là “lá chắn” cho chế độ, nay càng được củng cố để duy trì trật tự. Tehran đã tăng cường kiểm soát truyền thông và internet, đồng thời tuyên bố 40 ngày quốc tang cho Ali Khamenei để củng cố đoàn kết. Việc Mojtaba nhấn mạnh “đoàn kết dân tộc” trong thông điệp đầu tiên cho thấy ưu tiên hàng đầu là ổn định nội bộ.
Dưới thời cố Tãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, bảo vệ chủ yếu dựa vào IRGC và các giao thức nghiêm ngặt nhưng vẫn cho phép ông xuất hiện công khai. Ông từng từ chối “bảo vệ đặc biệt” để gần gũi dân chúng. Tuy nhiên, vụ tử vì đạo của ông đã buộc chế độ phải thay đổi: từ bảo vệ “công khai” sang “ẩn náu toàn diện”, từ IRGC làm chính sang NOPO làm nòng cốt.
Đến nay, hệ thống này dường như đang phát huy hiệu quả: không có thêm lãnh đạo cấp cao nào bị tiêu diệt, và chế độ vẫn duy trì chuỗi chỉ huy. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng trong chiến tranh kéo dài, rủi ro vẫn cao – đặc biệt nếu Israel và Mỹ thu được thông tin tình báo mới. Ông Mojtaba phải cân bằng giữa an toàn cá nhân và khả năng lãnh đạo thực tế, có thể qua các thông điệp gián tiếp như hiện tại.
Cách Iran bảo vệ tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei là sự kết hợp tinh tế giữa lực lượng tinh nhuệ NOPO, chiến lược ẩn náu, mạng lưới IRGC trung thành và kiểm soát nội bộ chặt chẽ. Trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt bắt đầu từ ngày 28/2, các biện pháp này không chỉ cứu mạng lãnh tụ mà còn đảm bảo sự tồn vong của chế độ. Dù ông Mojtaba vẫn chưa xuất hiện công khai và chấn thương từ cuộc tấn công vẫn là yếu tố chưa rõ ràng hoàn toàn, Iran khẳng định ông đang lãnh đạo hiệu quả từ vị trí bí mật.
Tương lai sẽ phụ thuộc vào diễn biến chiến trường và khả năng duy trì đoàn kết nội bộ. Các nguồn tin quốc tế cho rằng đây là giai đoạn thử thách lớn nhất của Cộng hòa Hồi giáo, nơi an ninh lãnh tụ trở thành yếu tố quyết định sự ổn định khu vực. Đến nay, hệ thống bảo vệ chứng tỏ sức mạnh, nhưng trong một cuộc xung đột không có dấu hiệu kết thúc, không bên nào (kể cả Iran) có thể coi mình hoàn toàn an toàn.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-doi-chien-thuat-bao-ve-tan-lanh-tu-toi-cao-truoc-nguy-co-bi-am-sat-20260313114410713.htm
